site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
दिगो विकासको लागि ग्रिन हाइड्रोजनको आवश्यकता

जलवायु परिवर्तनको नकरात्मक प्रभावबाट जोगिन  संयुक्त राष्ट्रसंघको जलवायु विज्ञान प्यानलले  कार्बन  उत्सर्जन  २०३०सम्ममा लगभग ४५ प्रतिशत घटाउने, र मध्यशताब्दी अर्थात् २०५०सम्ममा "पूरा शून्य " मा झरेर  विश्वको  तापक्रम वृद्धि १.५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित गर्ने उद्देश्य राखी काम गरिरहेको छ । सन् २०१५ को पेरिस सम्झौताअन्तर्गत झन्डै २ सय देशहरूले  विश्वको औसत तापक्रम  वृद्धिलाई २ डिग्री सेल्सियसभन्दा तल  सीमित  गर्ने र यसलाई १.५ डिग्री सेल्सियसमा राख्ने प्रयास गर्ने सहमति गरेका छन् । त्यसमा नेपालले पनि हस्ताक्षर गरिसकेको छ ।

नेपाल पूर्ण कार्बनरहित देश हुन ग्रिन हाइड्रोजनको आवश्यकता हुन्छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार अहिले  दैनिक ४ सय मेगावाटसम्म बिजुली खेर गइरहेको छ । नेपालमा बन्दै गरेका जलविद्युत् परियोजनाहरू सम्पन हुँदा बिजुली थप खेर जाने प्रक्षेपण गरिएको छ । सौर्य, जलविद्युत वा हावाद्वारा उत्पादित नवीकरणीय ऊर्जा बिजुली र  इलेक्ट्रोलिसिस गरी हाइड्रोजन उत्पादन गरिन्छ । त्यसलाई ग्रिन हाइड्रोजन भनिन्छ । हाइड्रोजन वायुमण्डलमा प्रचुर मात्रामा छ र यसको आपूर्ति असीमित छ ।

लामो अवधिको र  ठूलो मात्रामा बिजुली भण्डारण गर्न असमर्थ ब्याट्रीहरूविपरीत हाइड्रोजन भने अतिरिक्त ऊर्जाबाट उत्पादन गर्न सकिन्छ र  लामो समय ठूलो मात्रामा भण्डारण गर्न सकिन्छ । 

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

विद्युत् बढी खपत हुने फलाम, स्टिल, सिमेन्टलगायत उद्योगमा हाइड्रोजनको प्रयोग बढी प्रभावकारी हुन सक्छ । ग्रिन हाइड्रोजन उद्योगमा विभिन्न प्रयोजनमा आवश्यक पर्छ र ग्यास पाइपलाइनबाट पठाएर घरेलु उपकरण पनि यसबाट सञ्चालन  गर्न सकिन्छ । ग्रिन हाइड्रोजन रासायनिक उद्योगमा अमोनिया र रासायनिक मलको निर्माणको लागि प्रयोग गरिन्छ । हाइड्रोजन फ़्युलसेलको मार्फत ईन्धनको रुपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ  । यसको प्रतिक्रियाले बिजुली उत्पन्न हुन्छ र यसको शक्तिले गाडी चल्छ । 

नेपालमा स्टिल र सिमेन्ट उद्योगमा अहिले व्यापकरूपमा कोइलाको प्रयोग भइरहेको छ । कोइलालाई विस्थापन गर्नेगरी स्वच्छ ऊर्जालाई प्रयोगमा ल्याउनुका साथै ऊर्जा सुरक्षाका दृष्टिले पनि हाइड्रोजनको भूमिका महत्त्वपूर्ण देखिएको छ । त्यस्तै, विमान निर्माता बोइङ्ग र एयरबसले सन् २०३५ सम्ममा सञ्चालनमा ल्याउने गरी हाइड्रोजनबाट चल्ने विमानको निर्माणलाई तीव्रता दिएका छन् ।   

Global Ime bank

विकसित मुलुकहरूले डिजेल, पेट्रोललाई विस्थापित गर्न हाइड्रोजन उत्पादनमा ठूलो लगानीसमेत गर्न थालिसकेका छन् ।

पछिल्लो समय हाइड्रोजन उत्पादनका लागि आफ्ना नीति तथा कार्यक्रम  सार्वजनिक गरिरहेका छन्  । अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले प्राकृतिक ग्यासभन्दा कम लागतमा ग्रिन हाइड्रोजन उत्पादन गर्न नवीकरणीय ऊर्जाको उपयोग गर्ने वाचा गरेका छन् ।

युरोपेली संघले सन् २०३० सम्म ग्रिन हाइड्रोजनमा ४ खर्ब ३० अर्ब डलर लगानी गर्ने भनेको छ र यसले पूर्ण कार्बन शून्य लक्ष्य हासिल गर्न मद्दत गर्नेछ । बेलायतले सन् २०२५ पछि आफ्नो देशमा कोइला प्रयोग गर्न नपाउने कानुन ल्याएको छ । चीन, जापान, जर्मनी, साउदी अरेबिया र अस्ट्रेलियाले पनि हाइड्रोजनमा धेरै लगानी गरी खोज अनुसन्धान गर्दैआएका छन् । त्यसैले ग्रिन हाइड्रोजनको बजार अबको दशकमा बढ्ने क्रममा छ ।  

नेपालमा पनि  वार्षिक खर्बौ रुपैयाँको इन्धन आयात हुँदा व्यापार घाटा उच्च हुँदै गएको छ । यतिबेला हाइड्रोजन ऊर्जालाई विकल्पको रूपमा हाम्रै बिजुलीबाट उत्पादन गरी संचालन गर्न सकिन्छ । नेपालको  दिगो विकासको लागि नवीकरणीय ऊर्जासँग जोडिएकाले हाइड्रोजन इन्धनको व्यापारिक उत्पादन, भण्डारण तथा विक्री वितरण गर्ने नीतिगत व्यवस्था आवश्यक पर्छ । यसको लागि सरकारले आवश्यक नीतिनियम बनाउनु जरुरी छ । हाइड्रोजनलाई संस्थागतरूपमा प्रवर्धन गर्न एउटा संयन्त्र र नियमनकारी निकाय आवश्यक देखिन्छ । 

अन्वेषक, ग्रिन हाइड्रोजन ल्याब, काठमाडौँ विश्वविद्यालय

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शुक्रबार, असोज २२, २०७८  १६:०३
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement