बाह्रखरी
भर्खरै
sticky  ncell
Samsung
Daraz
British college
Samsung
Daraz
British college
अन्तर्वार्ता प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Jagadamba Group
Jagadamba Group
अन्तर्वार्ता महाधिवेशनसम्म शेरबहादुर देउवा प्रतिस्पर्धामै रहनुहुन्न  डा. शेखर कोइराला, केन्द्रीय सदस्य– नेपाली कांग्रेस  
Godraj nepal
Godraj nepal
बाह्रखरी - बुधबार, चैत २५, २०७७
Laxmi Bank
Laxmi Bank

प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेस महाधिवेशनको तयारीम जुटेको छ । नेतृत्वमा आकांक्षी धेरै छन् । सभापतिको दौडमा रहेका एकजना केन्द्रीय सदस्य हुन्, डा. शेखर कोइराला

१३ औँ महाधिवेशनपछि सबैभन्दा धेरै जिल्ला पुगेर कार्यकर्तासँग भेटवार्ता गर्ने नेता हुन् कोइराला । 

सभापति शेरबहादुर देउवाकै कारण पार्टी बिग्रिएको उनको निष्कर्ष छ । आगामी महाविधेशनमा कसैका लागि पनि आफूले ठाउँ नछाड्ने अडानमा रहेका उनै कोइरालासँग बाह्रखरीका रमेश वाग्लेले महाधिवेशन केन्द्रित कुराकानी गरेका छन् ।
प्रस्तुत छ, नेता कोइरालासँग वाग्लेले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः 

Agani Group

कांग्रेसले अग्रसरता लिने निर्णय गर्‍यो, अब सत्तामा जाने समय आएको हो ?

हामीले संसद् पुनःस्थापना हुनुपर्छ भन्यौँ । त्यसको कारण भनेको संविधान नै डिरेल हुँदैथियो । संविधानको कुनै पनि धारा नै नटेकी प्रधानमन्त्रीले संसद् विघटन गरिदिनुभयो र संविधान नै कोल्याप्स गराउने उहाँको चाल थियो । त्यो एक हदसम्म रोकियो ।

sarbottam cement

तर, अहिले कस्तो अवस्था देखिन्छ भने संसद्लाई बिजनेस नदिने, संसद्लाई बिजनेस कसले दिन्छ ? सरकारले दिने हो नि त ।

यसमा सभामुखले पनि केही बिजनेस दिन सक्नुहुन्थ्यो । जस्तो, उपसभामुखको निर्वाचन गराउन सक्नुहुन्थ्यो । खाली छ नि त ।

उहाँले दिन सक्नुहुन्थ्यो । तर, किन दिन सकिराख्नुभएको छैन । त्यसैले सभामुखले पनि बिजनेस पाइनँ भनेर रोदन गर्न पाउनु हुन्न । उहाँले गर्नुपर्ने कामचाहिँ नगर्ने अनि सरकारले बिजनेस दिएन भन्न सुहाउँदैन । सरकारले त दिनुपर्थ्यो बिजनेस ।

यो अवस्थामा राजनीतिमा नैतिकताको खडेरी छ भन्ने छर्लंग भइसक्यो । त्यसकारण राजीनामा दिनुपर्थ्यो कि पर्दैनथ्यो भन्ने बहसको अब औचित्य सकियो । तर, राजीनामा दिएर पनि संविधानअनुसार त बहुमतको सरकार बनाउनुपर्ने हुन्छ । नेपाली कांग्रेसले संसद् पुनःस्थापनाकै समयमा सरकारले गरेको ज्यादतीका विषयमा प्रश्न उठाएको थियो । त्यसकारण कांग्रेसले प्रधानमन्त्रीको राजीनामा उस बेला नै माग्नुपर्ने थियो । ढिला गर्‍यो । तर, प्रधानमन्त्रीको राजीनामा मागेर कांग्रेसले ठिकै गरेको छ ।

त्यसो भए अब सरकारको नेतृत्व नेपाली कांग्रेसले नै गर्छ ?

राजीनामा एउटा कुरा भयो, सरकारको नेतृत्व गर्ने अर्कै कुरा भयो । सरकारको नेतृत्व फेरिनुपर्छ ।यो आम नेपाली कांग्रेसका कार्यकर्ताको मात्र होइन, आम नेपाली जनताको आवाज त्यही देखिन्छ ।

तर, यसमा समय आएको छ कि छैन भन्ने कुरा त राजनीतिलाई तपाईंले कसरी डोर्‍याउनुहुन्छ, समय त्यही रूपमा अनुकूल बन्दै जाने हो । तर, म त भन्छु, कांग्रेसले नेतृत्व लिँदा पनि चुनावी सरकारको नेतृत्व गर्नुपर्छ । किनभने, यो संसद्ले अब काम गर्न सक्ने अवस्था देखिएन ।

सरकारले बिजनेस नदिने, संसद्ले आफैँ पनि केहीगर्न नसक्ने अवस्थाले निकास निस्कँदैन । प्रधानमन्त्री कहिले बजेट ल्याउने र संसद् विघटन गर्ने भनेर बाटो हेरिरहेको जस्तो देखिँदैछ, त्योभन्दा पहिले हामीले निर्णय गर्नुप¥यो। संसदीय व्यवस्थामा अंकगणित (संख्या)को खेल पनि त हुन्छ ।

त्यो खेलमा हामीले मात्र पहल गरेर त हुनेवाला छैन । त्यसका लागि माओवादी केन्द्र र सिंगो जसपा आयो भने मात्र वैकल्पिक सरकार बन्ने हो ।

जसपाका केही मुद्दाहरु छन् । ती मुद्दामध्येको एउटा त संविधान संशोधनको मुद्दा हो । त्यो संविधान संशोधनको विषय नेपाली कांग्रेस, माओवादी केन्द्र र त्यस बेलाको राजपाबीचको सहमतिअनुसार संशोधन प्रस्ताव लगिसकेको छ । त्यो विषय अब जसपाको मात्र विषय हो भन्ने रहेन ।

त्यस बेला फेल कसले गरायो ?सबैलाई थाहा छ, अहिलको प्रधानमन्त्रीले नेतृत्व गरेको नेकपा एमालेले । अहिले जसपाका नेताहरु तीनै प्रधानमन्त्रीकोमा धाइराख्नुभएको छ । त्यो पनि विचार गर्नुपर्छ हामीहरुले ।

राजनीति गर्ने मान्छेले प्रधानमन्त्रीले त्यस बेला किन गर्नुभएन, अहिले गर्नुहुन्छ भन्ने आधार छ, विश्वास छ भने हामीले भन्नु केही छैन । हामी त तयार छौँ, म जहिले पनि तयार थिएँ । हामीले कांग्रेसकै नेतृत्वमा संविधान संशोधन प्रस्ताव लगेका हौँ, एमालेले मात्र साथ नदिएको हो । त्यही कारण दुईतिहाइ पुगेन ।

बाहिर सुन्दा, पत्रपत्रिका पढ्दा, टेलिभिजन हेर्दा (भित्र त कुरा के हो, थाहा छैन) बाबुराम र उपेन्द्र समूह प्रधानमन्त्री हट्नुपर्छ भन्दै हुनुहुन्छ । महन्थ–राजेन्द्रहरु ओलीसँगै मिलेर जानुपर्छ भन्दै हुनुहुन्छ । रह्यो त्यसमा थारु समुदायको द्वन्द्वका विषयमा कसरी जाने भन्ने कुरा छ । म पनि टीकापुर दुई–चारपटक गएको छु । त्यहाँको स्थानीयका आधारमा भन्नुपर्दा केही मानिसहरु अनाहकमै थुनिनुभएको छ । मुद्दा खेपिरहनुभएको छ, उहाँहरुलाई तत्कालै रिहाइ गरिदिए भइहाल्यो । रेशम चौधरीको कानुनी प्रक्रिया कसरी अघि जान सक्छ, त्यसलाई हेरेर अघि बढाउन सकिन्छ । निर्णय गर्दा त एकदमै गम्भीर भएर गर्नुपर्ने हुन्छ । हचुवा निर्णयले हुँदैन ।

त्यसो भए जसपाका माग सम्बोधन गर्नुपर्‍यो भने कुनै समस्या हुँदैन कांग्रेसलाई ?

संविधान संशोधनको माग त कांग्रेसले सम्बोधन नै गरिसकेको हो । एमाले तयार नभएर टेक्निकल्ली असफल भएको हो । अहिले त्यसमा विरोध गर्नुको त कुनै औचित्य नै छैन ।

एमालेले नमानेको त हो । अब एमालेले मान्छ भने ठिक छ, अहिले त्यो पारित भइहाल्छ । एकपटक आफैँले दर्ता गरेको प्रस्तावमा कांग्रेसले इन्कार गर्ने कुरै आउँदैन ।

तर, जसपाले भन्दैछ–कांग्रेसले गठबन्धन बनाउन खाजेको होइन, मेरो नेतृत्वमा सबै आऊ भन्दैछ । त्यसरी पनि गठबन्धन हुन्छ ? 

होइन, होइन । ‘त्वम् शरणम्’ भन्ने हुँदैन राजनीतिमा । जसपाको हामी पनि हुने होइन, नेपाली कांग्रेसलाई राजपाले त्यसो गर्नुपर्छ भन्ने पनि होइन । राजनीति भनेकै त्यही हो । उहाँहरुले गलत भन्दै हुनुहुन्छ, उहाँहरुले बरु हाम्रो नेतृत्व किन नहुने भन्न सक्नुपर्‍यो ।

तर, सरकारको नेतृत्वका विषयमा कांग्रेस एकमन हुनै सकेको छैन । सभापतिनिकटका मान्छेहरु तपाईंहरुलाई १५ दिनअघिसम्म सरकारमा जानु हुँदैन भन्ने अहिले सरकारको विकल्प खोज्नैपर्छ ? भन्दै हुनुहुन्छ । के हो यसको रहस्य ?

त्यसरी कुरा गर्नुहुन्छ ? मैले त थाहा पाएको छैन । तपाईंले भन्दै हुनुहुन्छ । बेसिकल्ली के हो भने हामी प्रमुख प्रतिपक्षी हौँ ।

प्रमुख प्रतिपक्षी भनेको ‘गभर्मेन्ट इन वेटिङ’ पनि हो । र, नेपाली कांग्रेसको जन्मदेखि नै हामी ‘प्रोएक्टिभ’ भएका छौँ ।

कहिल्यैपनि ‘रियाक्टिभ’ भएका छैनौँ । अहिलेको नेपाली कांग्रेसको नेतृत्व मात्र त्यस्तो छ, जो ‘प्रोएक्टिभ’को कुरा छाडिदिनुस् ‘रियाक्टिभ’ पनि भइराखेको छैन ।‘द्याट इज द डेन्जरस थिङ फर नेपाली कांग्रेस’ । प्रोएक्टिभ पार्टी हो नि नेपाली कांग्रेस त ।

हामी एकदमै कमजोर भएका बेला राजाको पालामा पञ्चायतको पालामा समेत प्रोएक्टिभ थियौँ,हैन ?संविधानसभाको पहिलो निर्वाचनपछि हामी एकदमै खुम्चिएका थियौँ, जनमताबाट ।

तर, गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा हामी एकदमै प्रोएक्टिभ थियौँ । हार्न त त्यस बेला पनि हारेका हौँ । राजाको पालामा संसद्मा समेत थिएनौँ । तर, कांग्रेसको आफ्नो प्रोएक्टिभनेस त थियो । अहिले त जनताले खोजी रहेका छन्, प्रतिपक्ष कहाँ छ भनेर । यो कांग्रेसका लागि ‘गुड साइन’ हुनसक्छ ?

दोस्रो कुरा, कुरा प्रतिपक्ष भइसकेपछि सरकारमा जाने/नजाने लामो बहस गर्नु जरुरी छैन, दिए हुन्छ अर्को पार्टीलाई ।तर, यो सरकार बस्नु हुन्छ कि हुँदैन भनेर बहस गर्नुपर्‍यो, निष्कर्षमा पुग्नुपर्‍यो । मलाई भन्नुहुन्छ भने यो सरकार जति दिन बस्छ, त्यति दिन सर्वसत्तावाद, लगामविहीन अघि बढिरहन्छ । त्यो त विचार गर्नुपर्‍यो ।

प्रतिनिधिसभा विघटनपछि तपाईंहरुले विघटन असंवैधानिक हो भनेर आन्दोलनमा जानुभयो । तर, आन्दोलनमा त त्यो विघटनलाई सहयोग गर्ने गरी कसैले निर्वाचन ठिक हो भन्नुभयो, कसैले पुनःस्थापना भन्नुभयो । अहिलेपनि तपाईंहरुले केन्द्रीय समितिबाट सरकारको विकल्प खोज्ने भन्नुभयो । अब त्यसको कार्यान्वयनमा पनि त तपाईंहरु विभाजित हुने होला ?

सभापति र सभापतिको ग्रुपको कुरा गर्नुभएको होला, तपाईंले त्यस बेलाको । संविधानमै नभएका कुरा प्रधानमन्त्रीले गर्दिनुहुन्छ । त्यसमा चुप लागेर बस भन्ने त उहाँको गलत कुरा हो नि त ।

संविधान बाँच्छ कि बाँच्दैन भन्ने कुरा इम्पोर्टेन्ट हो । अहिले संसद् अनिर्णयको बन्दी भएको छ । संसद् अनिर्णयको बन्दी बन्नु भनेको देशका निम्ति एकदमै घातक कुरा हो ।

सरकार अराजक हुने बाटो खोजिरहेको छ । यस्तो बेला जनताले नेपाली कांग्रेसको भूमिका अपेक्षा गर्छन् । संसद् अनिर्णयको बन्दी बन्ने अनि सरकार बेलगाम हिँड्यो भने त अराजकता निम्तिने भयो । त्यसकारण यो सरकारलाई तुरुन्तै प्रतिस्थापन गरेर अर्को चुनावी सरकार बनाएर अघि जानुपर्छ ।

अब चुनावमै जाने हो ? दुईवर्ष थप समय कुर्नु जरुरी छैन ?

यो संसद्लाई काम गर्न नसक्ने बनाइयो । म दुई वर्ष कुर्नुपर्छ भन्ने पक्षमा छैन, कांग्रेसको निर्णय आएपछि पार्टीको धारणा बन्ला ।

सरकारको नेतृत्व जसलाई दिएपनि हुन्छ भन्दैहुनुहुन्छ तपाईं । कांग्रेसले त आफैँ अग्रसरता लिने भनेको छ । यो कुरामा पनि पार्टीसँग तपाईंको फरक मत हो ?

होइन, मैले त्यसो भनिनँ । हामीले कोसिस आफ्नै नेतृत्वमा बनाउन गर्ने हो । तर, हामीले कोसिस गर्दा बन्दैन र अरु कसैले नेतृत्व गर्छ भने हामीले ‘रिजिड’ हुन जरुरी छैन भन्ने हो ।

त्यस्तो बेला हामी सहयोग गर्छौँ भन्नुपर्‍यो या तपार्इंहरुलाई सहयोग गर्छौँ। तर, हामी बाहिरै बस्छौँ भन्न सक्नुपर्‍यो । तर, मूल कुरा अहिलेको बेलगाम सरकारलाई हटाउनुपर्‍यो । यो सरकारलाई राखिराख्यो भने देशमा अराजकता आउँछ ।

यो सरकार जोगाउने विषयमा तपाईंकै नेतृत्व लागिरहेको छ भन्नेआरोप छन् । संवैधानिकपरिषद् अध्यादेश असंवैधानिक र अमान्ने छ भन्ने, त्यही अध्यादेशअनुरुपका पदाधिकारीको भागबन्डामा भाग लिने काम भइरहेकै छ  । तपाईंहरुको यो कस्तो खालको नैतिकता हो ?

यसमा मेरो भनाइ के छ भने सभापतिजी जनताको नजरमा शंकाको घेरामा हुनुहुन्छ,यो संवैधानिक परिषद्को अध्यादेश आएपछि भएको निर्णय र नियुक्तिको सन्दर्भमा ।

होइन भन्दै हुनुहुन्छ उहाँले त ?

उहाँले भन्दैमा मान्छन् जनताले, तपाईं पत्याउनुहुन्छ कि उहाँले भाग लिनुभएको छैन ?एउटा आम नागरिकले मान्छ ? मान्दैन ।

अनि, तपाईंहरुकै नजरमा नि ?

एउटा कुरा के बुझ्नुपर्‍यो भने, जसरी संवैधानिक परिषद्मा नियुक्ति भयो, त्यो नियुक्तिले आशंका पैदा गरिसकेपछि नेपाली कांग्रेसको सभापति मौन बस्नुभयो ।

धेरैपछि आएको छ नि, संवैधानिक परिषद्को नियुक्ति गलत हो भन्ने निर्णय त । गलत मात्र गलत होइन, वास्तवमा भन्नुहुन्छ भने अहिले भएका नियुक्ति सबै खारेज गर्नुपर्छ ।

हटाउन सक्ने क्षमता राख्न सक्नुपर्छ नेपाली कांग्रेसले, हो कि होएन भन्नुस् त ? तपाईं क्षणिक फाइदाका लागि, एउटा व्यक्तिको स्वार्थका लागि पार्टीलाई दाउमा राख्न पाउनुहुन्छ ?त्यो त पार्टीको, नीतिको कुरा भएन ।

देशको संविधानलाई कुल्चिएर प्रधानमन्त्री नियुक्ति गर्ने अनि कांग्रेसको नेतृत्वले सपोर्ट गरेर मान्छे दिने अनि कांग्रेस स्वभाभिमानी पार्टी रहन्छ ?

जनताले कांग्रेसलाई प्रश्न गर्छन्, तपाईंहरु त्यो प्रश्नको समर्थन गर्नुहुन्छ । तर, त्यस्ता प्रश्नबाट नेतृत्वलाई थकाउन त सक्नु हुन्न ?

यो थकाउने वा गलाउने कुरा महत्वपूर्ण होइन । म बोल्ने ठाउँमा बोलिरहेकै छु । अहिले तपाईंसँग पनि भनेँ, यही हो हामीले गर्ने । ‘ह्वाट टेल्स यु क्यान डु’? गलत कुरालाई गलत भन्न सकिएन भने किन पार्टीमा लाग्ने ?

तपाईं यस्तो कुरा गर्नुहुन्छ । तर, नेपाली कांग्रेसले भन्ने कुरा र डा. शेखरले भन्ने कुरा त फरक–फरक छन् नि ! पार्टीमा सबैले गलतलाई गलत भन्छन् त ?

संवैधानिक परिषद्को सन्दर्भमा असंवैधानिक भनेर सबैले भनेको छैन ?

असंवैधानिक भन्ने अनि त्यसैमा भाग लिने, यो त म्याच फिक्सिङ भएन? विपक्षबाट खेल्ने तर सपोर्ट गर्ने ?
तपाईंले भन्नुहुन्छ, म्याच फिक्सिङ । तर, गलत भयो भनेर पार्टीले निर्णय गरिसक्यो नि !

अनि, भाग लिएको कुराचाहिँ नि ?

त्यसैले त भन्दैछु त । त्यो कांग्रेसले भाग लिएको होइन । यो त नितान्त सभापतिको व्यक्तिगत हो । पार्टी व्यक्तिगत हिसाबले गइरहेको छ ।

त्यसैले त सभापतिजी जनताको प्रश्नको घेराभित्र हुनुहुन्छ । जो जो व्यक्ति नियुक्ति लिएर जानुभएको छ, उहाँहरु पनि जनताको नजरमा शंकाको घेराभित्रै हुनुहुन्छ ।

पार्टीभित्र त्यसको मूल्यांकनचाहिँ महाधिवेशनले गर्ने हो ?

पार्टीको महाधिवेशनले त धेरै कुराको मूल्यांकन गर्छु नि !

कांग्रेसको महाधिवेशन वैधानिक अवधि गुमाएर संविधानको वैशाखी टेकेरभदौमा तोकिएको छ ।भदौमा महाधिवेशन हुन्छ भन्नेमा ढुक्क हुनुहुन्छ ?

भदौमा महाधिवेशन हुन्छ । म यसमा ढुक्क छु । केही स्थानमा विवादहरु आउँछन् । एउटा पार्टीमा सामान्य विवाद रहन्छन् । तर, भदौमा कांग्रेसको महाधिवेशन हुन्छ ।

केही मानिसहरु भन्छन् कि माओवादीले ११ वर्षदेखि, एमालेले आठ वर्षदेखि महाधिवेशन गरेका छैनन् । जसपाको अवस्था फरक छ, राप्रपाको फरक छ । त्यसैले कांग्रेसको महाधिवेशन समयमा नगर्दा प्रश्न उठाउने कोही पनि छैन । भदौमा महाधिवेशन पनि हुँदैन । किनभने, सभापतिले चुनावअघि महाधिवेशन गराउनुहुन्न ! तपाईं मान्न तयार हुनुहुन्छ ?

एउटा लोकतान्त्रिक पार्टी आफूलाई भन्छौँ र अरुलाई डेमोक्रेटिक नर्मस् भ्यालु सिकाउँछौँ भन्ने हो भने आफू पहिले डेमोक्रेटिक हुन सिक्नुपर्छ । आफू डेमोक्रेटिक हुन विधि–विधान र लोकतन्त्रिक परम्पराहरुलाई लिएर अघि जान सक्नुपर्छ । नत्र किन लोकतान्त्रिक भन्ने ?

परम्परा भनेको चाहिँ पहिले प्रतिबन्धितकालमा वर्षौँसम्म महाधिवेशन हुँदैनथ्यो नि ! त्यसलाई नै भन्न खोज्नुभएको हो ?

महाधिवेशनको विषयमा टार्ने विषय होइन । बीपी, गणेशमान, किशुनजी, गिरिजाबाबुले निर्णय कसरी गर्नुहुन्थ्यो, पार्टी कसरी चलाउनुभएको थियो, संकटमा पार्टीलाई कसरी नेतृत्व दिनुभएको थियो, जनता र कार्यकर्ताको मनोबल गिर्न नदिन के गर्नुभएको थियो, त्यो कुरा अहिले छ कि छैन ? मैले परम्म्परा भनेर त्यसलाई भन्न खोजेको हुँ । त्यो कठिन सयमा यो पार्टीलाई जोगाउन उहाँहरु कसरी अघि बढ्नुभयो, त्यसलाई हेरेर काम गर्नुपर्‍यो । परम्परा भनेको त त्यही हो नि, होइन र ?

तपाईं पनि सभापतिको रेसमा हुनुहुन्छ, छु भन्नुभएको छ, भए/नभएको तपाईंहरुको महाधिवेशनसम्मको दौडले बताउला पनि । अहिले तपाईंहरु एउटा समूहबाटै जुन तहका रेसमा देखिँदै हुनुहुन्छ, त्यो नेतृत्वको विस्थापनका लागि हो कि मात्र प्रतिस्पर्धाका लागि हो ?

हेर्नुस्, नेपाली कांग्रेसमा तलदेखि नै कार्यकर्ताहरुले आफ्नो भविष्य खोजिरहेको अवस्था छ । जुनसुकै समूहका हुन् । अघि मात्र तपाईंले देख्नुभयो, ग्रुपको हिसाबले मेरो निकटका होइनन्, सभापति शेरबहादुरजीकैग्रुपका हुन्, उनीहरु पार्टीभित्र आफ्नो भविष्य खोजिरहेका छन् । उहाँहरु पार्टी छोडेर जानुहुन्न, नेपाली कांग्रेसभित्रै आफ्नो भविष्य खोज्दै हुनुहुन्छ । वर्तमान नेतृत्वबाट हुँदैन भन्ने कुरामा उहाँहरु विश्वस्त हुनुहुन्छ । ग्रासरुटबाट नै महाधिवेशन आउँछ । त्यो अहिले कार्यकर्ता आफैँले बुझिरहेको अवस्था छ । त्यसैले कांग्रेसमा नेतृत्व परिवर्तन अपरिहार्य छ । त्यो हुन्छ ।

नेतृत्व परिवर्तन हुन्छ भन्दा पनि कसरी हुन्छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ, हैन ?

कसरी हुन्छ भन्ने त मुखले भन्ने होइन नि त । महाधिवेशनले देखाउँछ । अहिले यसरी हुन्छ भनेर हचुवा तर्क गरेर त भएन नि ।

तर, अहिले भएका प्रतिस्पर्धीहरुमध्ये सबैभन्दा बलियो व्यक्ति त शेरबहादुर देउवा नै हो, हैन ?

नेचुरल हो । म मान्छु ।

मान्नुहुन्छ भने उहाँलाई हराउन कसरी सक्नुहुन्छ ?

यो पार्टीभित्रको महाधिवेशन हो भन्ने कुरा भुल्न भएन नि ! पार्टीको अधिवेशनमा महाधिवेशन प्रतिनिधिहरु मोस्ट इम्पोर्टेन फ्याक्टर हुन्छ, भोटिङको कन्टेस्टबाट हेर्दा । उनीहरु आफ्नो भविष्य हेरिरहेका छन् । फेरि, अहिलेको नेतृत्वभन्दा म शेरबहादुरजीलाई मात्र इंगित गरिरहेको छुइन,–धेरै कुरा भनिरहेको छु ।

प्रतिपक्षी नेतृत्व पनि ?

म कसैको नाम लिने पक्षमा छैन । तर, भोट खसाल्ने हो, उसले यसचोटि १०० पटक सोचेर मात्र भोट खसाल्छ । कसलाई अघि बढाउँदा पार्टी चलायमान हुन्छ, कसले हाम्रो भविष्य सुरक्षित राख्नसक्छ, त्यो सोचिरहेको छ अहिले ।

तपाईंले त बडो तटस्थ प्रतिनिधि आउँछन् भन्ने शैलीमा कुरा गर्दै हुनुहुन्छ । कांग्रेसमा स्थानीयस्तरमै नेतासँग जोडिएर निकटताका आधारमा महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन हुन्छन् । उनीहरु तिनै नेतासँग जोडिएर महाधिवेशनस्थल पुग्छन् । अनि, ती नेता जता उभिन्छन्, उतै निर्णायक हुन्छ । यही होइन, कांग्रेसको अभ्यास ?

तपाईं पनि नेपालमै बस्नुहुन्छ होला । म पनि नेपालमै बस्ने हो । कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशन आउन अब चार–पाँच महिना मात्र बाँकी छ । हेर्नुहोला, के हुनेरहेछ । त्यो अवस्था अब छैन । पहिले–पहिलेको अभ्यास तपाईंले भनेकै जस्तो थियो । पहिले किन थियो भने, नेताहरुको मोरल अथुरिटी थियो । अहिले मोरल अथुरिटी गुमाइसकेका नेताहरु छन् । त्यसकारण त्यो अवस्था रहिरहन सक्दैन । तपाईंले भनेको कुरा १० प्रतिशत अहिले पनि हुन्छ । तर, त्यसको प्रभाव त्योभन्दा माथि रहनेवाला छैन ।

त्यसो भए अर्को प्रश्न, तपाईंजस्ता आकांक्षीहरु नेतृत्व बदल्नुपर्छ भन्ने धारणामा ऐक्यबद्ध हुने र अन्तिमसम्म सहमति हुने सम्भावना पनि बाँकी छ ?

त्यसरी हेर्नुहुन्छ भने, अरुलाई मात्र किन भन्ने ? वर्तमान सभापतिजी नै महाधिवेशनसम्म प्रतिस्पर्धामा नरहने सम्भावना छ नि । उहाँलाई भिन्नै राखेर किन कुरा गर्नुहुन्छ । यो त पार्टीभित्रको प्रतिस्पर्धाको कुरा हो नि । तपाईं उहाँलाई छुट्टै राखेर कुरा नगर्नुस् ।

त्यसो भए तपाईं उहाँले म प्रतिस्पर्धी बन्दिनँ, मेरो प्रतिस्पर्धी फलानो हो वा म नेतृत्व हस्तान्तरणका लागि तयार छु भन्ने सम्भावनाको पर्खाइमा हुनुहुन्छ ?

होइन, पर्खाइमा छैन । तर, राजनीति भनेको सम्भावनाको खेल हो । यसमा असम्भव भन्ने कुरा केही पनि हुँदैन । उहाँले उठ्दिनँ भन्न सक्ने सम्भावना किन नहुने ?

सबैभन्दा इम्पोर्टेन कुरा के हो भने, अब उहाँ उठ्नुपर्ने वा उठ्छु भन्नुपर्ने कारण के बाँकी छ ? उहाँले के कुरा डेलिभर गर्न सक्नु भएन, किन सक्नु भएन, यो कुरा त कार्यकर्ताले जान्नुपर्‍यो नि । कार्यकर्ताले यो कुरा त खोज्छ नि त । किन सेकेन्ड टाइम उहाँलाई भोट दिने, यो कुरा उहाँले सिद्ध गर्नुपर्छ होला नि !

उहाँ चुप लागेरै नेकपा विभाजित हुने अवस्था निर्माण गर्नुभयो । अहिले एमाले पनि विभाजित हुने अवस्था छ । त्यसपछि चुनावमा जाने पार्टीलाई बलियो बनाउने उहाँसँग धेरै कुरा छन् भन्दै पनि त हुनुहुन्छ, उहाँनिकटहरु !

कार्यकर्ता अहिले त्यति बेवकुफ पनि छैनन्, जसले जे भनिदियो त्यही पत्याइदिने । उहाँहरुले फुटाउनुभएको होइन । पार्टी फुटाउने अरु नै छन् । केही एमालेभित्र होलान्, केही माओवादीभित्र होलान्, केही अन्यत्रै होलान् । हामीले पार्टी फुटाएको हो, हाम्रो खेलले फुटेको हो ? होइन । यस्ता हचुवा तर्क कसैले पत्याइ दिँदैन ।

त्यसो भए देशभरका कांग्रेजन १४औँ महाधिवेशनबाट कांग्रेसको नेतृत्व परिवर्तन हुन्छ, अहिलेको आवश्यकता सम्बोधन गर्ने नेतृत्व आउँछ भनेर आश्वस्त हुन सक्छन् ?

तपाई मसँग २४ घण्टा हिँड्नुस् अनि राम्रोसँग बुझ्नुहुन्छ । आज उहाँकै (शेरबहादुर देउवा) जिल्लाका, उहाँकै क्षेत्रकार धेरै प्रदेशका मानिसहरु पनि मकहाँ आएका थिए । मेरा मान्छे हैन, उहाँलाई भोट दिएका मान्छेहरु । उहाँहरुका कुरा सुन्नु आवश्यक छ तपाईंहरुले, हाम्रा कुरा सुन्नुको कुनै अर्थ छैन ।

उहाँका मान्छेहरु अब शेरबहादुर देउवाबाट कांग्रेस चल्दैन निष्कर्षमा पुगेका हुन् ?

उहाँहरुले नै भन्दै हुनुहुन्छ । मैले भनिरहेकै छैन । उहाँले डेलिभर के गर्नुभयो ? एउटा त देखाउनुप¥यो, मैले यहाँनेर पार्टीलाई फाइदा पुर्‍याए, दुर्घटनाबाट जोगाए भनेर ।

त्यसो भए कांग्रेस अब पुस्तान्तरणमा जान्छ कि नेतृत्व परिवर्तनमा ?
राजनीतिमा पुस्तान्तरण भन्ने हुँदैन । राजनीतिमा जसले नेतृत्व गर्न सक्छ, जसले डेलिभर दिनसक्छ, जसले कार्यकताको मन छुन सक्छ, जसले कार्यकर्तामाझ आफूलाई आइडेन्टिफाइ गराउन सक्छ, त्यही न नेता हुने हो ।

त्यसो भए म फेरि पनि सभापतिलाई छुट्टै राखेर भन्छु । किनभने, उहाँ दिन सक्ने ठाउँमा हुनुहुन्छ, तपाईंहरु माग राख्ने ठाउँमा । माग राख्ने पक्षबाट प्रतिस्पर्धामा रहेकाहरुबीच विश्वास निर्माण गर्न सक्नुहोला ?

सभापतिको रुपमा उहाँप्रति मेरो रेस्पेक्ट छ, हामी सबै रेस्पेक्ट गर्छौँ । हाम्रो बीचमा कुनै मिस अन्डरस्ट्यान्डिङ छैन । प्रतिस्पर्धा त हुन्छ, सभापतिको पदमा पुग्ने एकजना मात्रै हो ।

तर, रेस त जारी छ । रेसमा त कहिले एउटाले उछिन्छ, कहिले अर्कोले उछिन्छ, तेस्रो मान्छे पनि अघि लागिरहेको हुन्छ । तर, अन्तिममा रेस जित्ने त एउटाले हो नि त । त्यसका लागि समय बाँकी छ ।

हामीहरु छलफल राम्रैसँग गरिरहेका छौँ । हामीहरुबीच कुनै रिसइवी पनि छैन । यो कुरा बुझ्नुस् कि अन्तिमसम्म अहिले देखिएका धेरै प्रतिस्पर्धी बाँकी रहँदैनन् । समझदारीले नै धेरै कुराको टुंगो लगाइसक्छ ।

देउवालाई सभापति बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेकामध्येका, सभापति देउवाले नै उपसभापति बनाएर केन्द्रीय प्रशिक्षण तथा नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानको प्रमुख हुनुभएका विमलेन्द्र निधि पनि रेसमा हुनुुहुन्छ, कुराकानी भएको छ ?
उहाँसँग धेरैपटक मेरो कुरा भएको छ । उहाँ मेरो सिनियर नै हो । म उहाँलाई भेट्न पनि गए । उहाँ तयारीका हिसाबले परिपक्व ढंगले अघि बढेको देखेँ, मैले । उहाँले फोनदेखि भेटघाटसम्म एक प्रकारको तयारी अघि बढाएको मैले पाएको छु । पछिल्ला केही महिनाचाहिँ मैले उहाँसँग भेट गरेको छुइनँ ।

त्यस्तो अवस्था पनि बन्न सक्छ कि सभापति देउवानिकटको अहिलेको संस्थापन र पुरानो संस्थापन (तपाईंहरु)बीच नै एलाइन्स हुने र वर्तमानमा देखिएको गुटबन्दी ध्वस्त पारेर नयाँ नेतृत्व चयन हुने ?

यसपटक एउटा कुरा तपाईंहरु बुझ्नुस् कि पहिलेको अवस्था रहँदैन । सिरियसली हेरिदिनुस् तपाईहरुले, पहिलेको ग्रुप ठ्याक्कै त्यही अवस्थामा अहिले पनि छैन । परिवर्तन भइरहेकै छ ।

१२औँ महाधिवेशनको स्वरुप १३औँ महाधिवेशनमा परिवर्तन भएको छ । रामचन्द्रजीका केही साथीहरु शेरबहादुरजीतिर जानुभयो, शेरबहादुरजीका मान्छेहरु रामचन्द्रजीसँग जानुभयो ।

बेटर मान्छे, असल मान्छेहरुलाई त हामीले साथ लिएर हिँड्नुपर्‍यो नि त । शेरबहादुरजीसँग पनि त रामा मान्छेहरु त छन् नि त । नत्र भने त ग्रुपको राजनीतिले त राम्रा मान्छेहरु फेरि पनि पाखा लाग्छन् नि ! यो गुटको सबैभन्दा ठूलो समस्या हो ।

राम्रा मान्छे जोगाउन त मैले मात्र गरेर पनि हुँदैन, दुवैतर्फबाट यी यी मान्छे जोगाउने भन्ने न्यूनतम समझदारी आवश्यक हुन्छ नि ! मलाई मन नपराओस्, मेरो आलोचना गरोस् । तर, पार्टीका लागि राम्रो गर्ने मान्छे छ भने त्यो मान्छे त केन्द्रीय समितिमा ल्याउनुपर्‍यो नि ।

अहिले कांग्रेसले प्राक्टिसका हिसाबले कम्युनिस्ट पार्टीको जस्तै देखिने गरी ८५ जनामा ८४ जना थपेर केन्द्रीय समिति बनाएको छ । यस्तो संरचनाले पार्टी बलियो बन्छ ?

अहिले पनि सभापतिले मनलाग्दी केन्द्रीय सदस्य, आमन्त्रित केन्द्रीय सदस्य थपेर गलत गर्नुभएको छ । विरोध गर्ने काम छैन, गर्नुभएको छ गर्न दिऊँ । त्यसले उहाँलाई र नियुक्त हुनेलाई फाइदा होला, पार्टीलाई त्यसले फाइदा गरेको छैन । गर्दैन ।

तपाईंले भनेको संख्या थप्ने कुरा छ, यसले अब केन्द्रीय सदस्यको रोल नै घटाइदिन्छ । अझ केन्द्रीय समितिकै रोल घट्छ र कार्यसम्पादन समितिको रोल बढेर जान्छ । कार्यसम्पादनले गरेका निर्णय केन्द्रीय समितिले अनुमोदन गर्ने अभ्यास हुनसक्छ । कम्युनिस्ट पार्टीकै जस्तो देखिन संरचनाले भोलिका दिनमा राम्रो गर्दैन । तर, हामीले महासमिति बैठकबाट गरिहाल्यौँ ।

भोलिका दिनमा सच्चिन सक्छ ?

अहिले नेपाली कांग्रेसमा म के देखिरहेको छु भने मेरो पोजिसन के भन्ने कुराले काम गरिरहेको छ । मलाई पनि पहिले त्यही लाग्थ्यो कि मेरो पोजिसन के हो ? मलाई जिम्मेवारी किन दिइराखिएको छैन ? तर, अहिले आउँदा मैले कुरा बुझेको छु, जिम्मेवारी कसैले दिँदैन । तपाईंले के गर्ने भन्ने कुरा तपाईं आफैँले छनोट गर्ने हो । गिरिजाबाबु सभापति हुँदा पनि म केन्द्रीय सदस्य थिएँ । सुशील’दा सभापति हुँदा पनि म केन्द्रीय सदस्य भएँ । शेरबहादुर देउवा हुँदा पनि म केन्द्रीय सदस्य भएँ । मलाई उहाँहरुले संगठनको कुनै जिम्मेवारी दिनुभएको छैन । मैले जे गरेँ, आफैँले गरेको छु ।

फेरि, मानिसहरु तुलना गर्छन्, वडाको मान्छेलाई माओवादी केन्द्रले, एमालेको ओलीले केन्द्रीय सदस्य बनाइदियो । के भयो त बनाइदियो, के उसलाई नेपाली कांग्रेसको कार्यकर्ता हुनुमा तिमीलाई हुने गर्वजतिको बनाइदिएको छ, त्यसोभन्दा हैन । दाइ, मञ्चमा बस्न त गाह्रो भयो, ऊ प्रमुख अतिथि बन्छ, म तल बस्नुपर्छ ।

ऊ मेरो जुनियर हो । तर, ऊ ठूलो पोजिसनमा पुग्यो । नेपाली कांग्रेसमा त्यसबाट पीडित भएको, हिनताबोध भएको मैले पाएको छु । नेपाली कांग्रेसले गर्वका साथ पदले होइन, आफ्नो भूमिकाले गर्व गर्ने हो भन्न सक्नुपर्छ । ३००/४०० केन्द्रीय सदस्य बनाइदियो भने के हुन्छ, धेरै मान्छेहरु त त्यसमा अटाउन सक्छन् तर, केन्द्रीय सदस्य भएबापत आउने इज्जत समाप्त हुन्छ । त्यसले माने नै राख्दैन नि !

तपाईं देशव्यापी हिँडिराख्नुभएको छ, सभापतिको उमेदवारको रुपमा प्रस्तुत गर्दै । अघिल्लोपटक पनि त्यसरी नै हिँड्नुभएको थियो, अन्तिममा लड्नु भएन । अहिले पनि त्यस्तै हुने त होइन ?

वाग्मतीमा धेरै पानी बगिसक्यो, यो पाँच वर्षमा । बगेको पानी फर्कन्छ ? फर्किँदैन होला नि त !

ठ्याक्कै त्यस्तै हो, उमेदवारी रोकिँदैन ?

रोकिँदैन । म सभापतिबाहेक अर्को पदमा उमेदवार बन्दिनँ र एकपटकका लागि मात्र सभापति बन्छु ।

हारे पनि जिते पनि अर्कोपटक लड्नु हुन्न ?

हार्ने कहाँ कुरा गर्दै हुनुहुन्छ ?

सबैजनाले त जित्दैनन् नि !

हामी सबै जित्छौँ, सबै नेपाली कांग्रेस बनाउन लागेका हौँ र सबैले कांग्रेसलाई निकास दिँदै देशलाई विकास दिने हो । जितेको नेपाली कांग्रेस बनाउनु खोजेको हो, सबैलाई समेट्ने नेपाली कांग्रेस बनाउन खोजेको हो ।

तर, सबैभन्दा ठूलो समस्या कांग्रेसको शीर्ष तहको व्यवस्थापन नै हो नि, हैन ?

मेरो पनि जिम्मेवारी हो कि सबैलाई मिलाउनुपर्ने । सबैलाई शतप्रतिशत मिलाउन त सम्भव नहोला । तर, ६० प्रतिशत, ७० प्रतिशत, ८० प्रतिशतसम्म त मिलाउनुपर्ने हुन्छ । त्यसमा मेरो पनि कोसिस आवश्यक छ, म लागिरहेकै छु ।

तपाईंले भनेजस्तै ६० प्रतिशतभन्दा बढी मिलाउनलाई कहिलेसम्म लाग्छ ?

समय छ । हामी कार्यकर्तामा परीक्षण गर्छौँ, सबैले । नेताहरुबीच सौहार्दपूर्ण कुराकानी जारी रहन्छ । त्यो समय जेठ, असार, साउनसम्म आउँछ । त्यो अहिले नै भन्न सकिने अवस्था पनि छैन । तर, कुरा हुन्छ ।

कांग्रेसले पहाडमा दुई सिट जितेको छ । काठमाडौं उपत्यकामा अलिक राम्रो जिते पनि सबैभन्दा बढी कांग्रेसमाथि प्रश्न यहीँबाट छन् । कांग्रेससँग आस्थावादेखि तटस्थ भएर भोट हाल्ने नागरिक निराश हुने अवस्था किन बन्यो ?

यसमा हाम्रो नेतृत्वको केही रोल रह्यो । शेरबहादुरजी प्रधानमन्त्री हुँदा केही घटनाहरु घटे । केही गलत काम हामीबाट भए । आईजी प्रकरण भन्नुस्, सुशीला कार्की प्रकरण भन्नुस् वा राजदूत प्रकरण भन्नुस् । यस्ता केही घटनाहरु घटे । त्यसकै सेरोफेरोमा निर्वाचन भयो । काठमाडौं बौद्धिकहरुको बसोबास रहेको स्थल हो । बौद्धिक सर्कलले एकपटक केही कुरा भन्यो भने त्यसको पहुँच चारैतर्फ हुन्छ । बौद्धिकले बोलेपछि मिडियाले लेख्न थाल्छ, अर्को अर्को गर्दै सबैले भन्न थाल्छ । त्यसकारण प्रश्नहरु छन् । प्रश्न हामी र हाम्रै नेतृत्वले उठाउने ठाउँ बनाइदिएको हो ।

त्योभन्दा अघि स्थानीय निर्वाचनका क्रममा पनि हामीमाथि प्रश्न आएका हुन् । माओवादीलाई सपोर्ट गर्‍यौँ, किन गर्‍यौँ, ‘नोबडी नोज’ । यस्ता थुप्रै कारणहरु छन्, जसले कांग्रेसमाथि प्रश्न उठाएको छ ।

खाली सभापतिजी र उहाँनिकटहरु भन्नुहुन्छ कि एमाले र माओवादी केन्द्र मिले, त्यसकारण चुनाव हारियो । हैन, त्यति मात्र भनेर समस्याको समाधान निस्कँदैन । धेरै कुरा छन्, जसलाई केलाउने प्रयास पनि भएको छैन ।

नेकपा फुट्यो, त्यसकारण चुनावमा जानुपर्छ भन्दै हुनुहुन्छ त उहाँहरु चुनाव जित्नलाई, तपाईं सहमत हुनुहुन्न ?

नो, आई डन्ट एग्रि विथ द्याट । नेकपा फुटेरै चुनाव भयो भने पनि हामी यस्तै हालतमा रह्यौँ भने फेरि पनि चुनाव जित्दैनौँ । किनभने, नेकपाको भोट क्याडर बेस्ड हुन्छ । माओवादी केन्द्रको भोट कांग्रेसलाई आउँदैन, एमालेको भोट कांग्रेसलाई आउँदैन । उनीहरुको एक दोस्रोमा इन्टर चेन्ज हुन्छ । हाम्रो मास बेस्ड पार्टी हो । त्यसकारण शेखर कोइराला मन परेन भने अर्कोलाई भोट हालिदिन्छ । त्यसैले कांग्रेसमा उमेदवार महत्वपूर्ण हो । रुखको चिह्नको पनि महत्व हुन्छ, नहुने होइन । तर, ‘सर्टेन पर्सेन्ट’बाहेक उमेदवारको ‘क्यारेक्टर’ उबमेदवारको बिहेवियर, उमेदवारले निर्वाचन क्षेत्रमा गरेको काम, उसको संगत र स्वभाव सबै हेर्छ, नेपाली कांग्रेसको भोटरले । मास बेस पार्टीमा उमेदवार छनोटमा ध्यान दिन सकेन भने त्यसले पार्टीलाई क्षति हुन्छ ।

कतिपय व्यक्ति राष्ट्रको जीवनमा नै गम्भीर कदम उठाएर पनि लोकतन्त्रलाई ज्वरो आएको छ, रुघा लागेको छ, के भएको छ भन्दै आफूलाई बलियो रुपमा प्रस्तुत गर्छन् । तर, कांग्रेसमा सही विषयमा समेत संवाद गर्न सक्ने नेतृत्व छैन । यसले कांग्रेसलाई जनतासँग जोड्न सक्ला ?

हो । गोयबल्सका सिद्धान्त घोकेर आफूलाई त्यही रुपमा प्रस्तुत गर्नेहरु नेता भएका छन्, अहिले नेपालमा । उनीहरु सयपटक झुट दोहोर्‍याएपछि, दोहोर्‍याउँदा लाज मान्नुको साटो गर्व गरेपछि मानिसहरुलाई ढाट्न सकिन्छ भन्ने मान्यतासहित प्राक्टिस गरिरहेका छन् । त्यो एउटा कला त हुँदै हो । तर, त्यो कलाले सत्यलाई सधैँ ढाकछोप गर्न सम्भव छैन । अब हिटलरका प्रचार मन्त्री गोयबल्सको थेउरीले मात्र पुग्दैन । कम्युनिस्टहरुले पनि अब बुझे हुन्छ ।

१४औँ महाधिवेशनपछि कांग्रेस एउटा आशलाग्दो पार्टीमा परिणत हुन्छ कम्तीमा कांग्रेसीहरुका लागि ?

१४औँ महाधिवेशनपछि कांग्रेस मात्र कांग्रेसका लागि आशावादी बनाउने पार्टी बन्दैन, जनले पनि आशा हैन, भरोसा गर्ने पार्टी बनाउने हो । आम बौद्धिक सर्कलदेखि एउटा सामान्य नागरिकसम्ममा आशाको सञ्चार हुनेछ । त्यसैले हामी १४औँ महाधिवेशन खोजिरहेका छौँ, निर्वाचनभन्दा अगावै ।
 

Nepal Investment bank
Sunrise bank
Nepal Investment bank
Sunrise bank
बुधबार, चैत २५, २०७७ मा प्रकाशित
TATA Landing
TATA Landing
प्रतिक्रिया दिनुहोस्