site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
साहित्य
Global Ime bankGlobal Ime bank
बाल्टिन थाप्दै अभिनय 

रवीन्द्र खड्का


धेरैपछि पुराना र अग्रजहरूको नाट्य अभियानले हामीलाई एकै ठाउँमा जोडेको छ । धेरैपछि फेरि पुराना साथीभाइहरू नाचघरको यस परिसरमा भेला हुने अवसर जुरेको छ । खुसी लागेको छ । यो एउटा राम्रो कामको सुरुवात भएको मलाई अनुभव भइरहेको छ । 

आजभन्दा ३५ वर्षअघि नाचघरको यही परिसरमा उभिएको अहिले मलाई सम्झना भइरहेको छ । त्यसबखत यो भवन थिएन । अर्कै भवन थियो । प्रेक्षालय पनि अर्कै नै थियो । उति बेला पानी परेको समय भनौँ, वर्षाको बेला पानी चुहिन्थ्यो । प्रेक्षालयमा अगिल्तिर पानी जमेको हुन्थ्यो । तर, हामी जमेको पानीको मतलब नगरेर नाटक मञ्चनमा सक्रिय रहन्थ्यौँ !

ठाउँ–ठाउँमा माथिबाट चुहिने रंगमञ्च । नाटक खेल्दा खाजामा आलु र चिउरा अनि लखरलखर हिँडेर आउने अवस्था यति बेला मलाई सम्झना भइरहेको छ । तर, नाटकप्रतिको आशक्ति यस्तो थियो कि सारा कुरा गौण भइदिन्थ्यो । मन–मस्तिष्कमा मात्र रहन्थ्यो, आफूले गर्ने नाटकको स्वरूप र दर्शकलाई पूर्ण सन्तुष्टि दिने इच्छाशक्ति ।

त्यस्तो परिस्थितिमा हामी मञ्चमा अभिनय पनि गरिरहेका हुन्थ्यौँ । अनि, मौका मिल्नासाथ पानी चुहिएको ठाउँमा बाल्टिन थापिरहेका हुन्थ्यौँ । कहिलेकाहीँ त कलाकारहरू आफैँ पनि पानीले भिजिरहेका हुन्थे । 

त्यसबखत हामीले नाटक प्रदर्शन गर्दा कहिलेकाहीँ दुई–चारजना दर्शक मात्रै हुन्थे हलमा । कहिलेकाहीँ भने थामिनसक्नुको भिड हुन्थ्यो । तर, जुनसुकै परिस्थितिमा पनि नाट्यकर्म नै हाम्रो लक्ष्य रह्यो । आफ्नो भूमिका र पात्रलाई नै महत्व दियौँ । हाम्रो सोच र दृष्टिकोण नै हामीले अभिनय र निर्देशन गर्ने नाटकलाई कसरी उत्कृष्ट बनाउनेमा रहन्थ्यो । वास्तवमा हामीले नाट्य जीवनमा अनेकानेक प्रसंग अनुभव गरेका छौँ ।

नाचघरको यो कम्पाउन्डमा अहिले रंगीचंगी देखिन्छ । चहकिलो र विशाल प्रेक्षालय र मूल भवन छ । त्यो समयमा सानो थियो । जीर्ण थियो । तर, त्यसको स्वरुपले हाम्रो अभिनयमा वा काम गराइमा कहिल्यै प्रभाव पारेन । बरू, काम गर्न हामीलाई प्रेरित नै गर्यो भन्दा हुन्छ ।

अझै म त यो सांस्कृतिक संस्थानमा छ/सात वर्ष जागिरे नाट्यकर्मीका रूपमा पनि रहेँ । मेरो काम नै अभिनय गर्नु थियो । हाम्रा अग्रज हरिप्रसाद रिमाल– जसलाई म हरि बुवा भन्थेँ– को छत्रछायामा हामीले दर्जनौँ नाटक गर्र्याैँ । 

मलाई नाचघरको माया औधी लाग्छ । किनभने, मेरो एउटा अर्को आमा हो, नाचघरको स्टेज । मेरो अर्को आमा प्रज्ञा भवनको स्टेज हो । यी स्टेज (मञ्च)हरूमा हामीले अनगिन्ती नाटक गर्र्यौँ । हामी सबै रंगकर्मीले नाट्यकर्मलाई आफूमा आत्मसात् गरेका थियौँ ।

त्यस बेला नाट्य विभागमा हरि बुवासँगै म थिएँ । र, थिए, प्रभाकर शर्मा अनि वीरेन्द्र हमाल । उनीहरू अहिले नाचघरको रंगमञ्चीय जिम्मेवारीमा छन् । 

मैले पहिलोपटक प्रज्ञा भवनको मञ्चबाट नाटकमा अभिनय गर्न सुरु गरेको हुँ । त्यस बेला तत्कालीन प्रज्ञा प्रतिष्ठानले बर्सेनि नाटक महोत्सव गर्दथ्यो । र, मैले २०३४ साल वैशाख १ गतेबाट काठमाडौंको रंगमञ्चमा पाइला हालेका हुँ । यसरी हेर्ने हो भने एउटा लामो कालखण्ड व्यतित भइसकेको छ । 

त्यस बेला पनि नाटक महोत्सव हुँदै थियो । मेरा गुरु मनोहरि भण्डारीले ‘जाल’ नामक नाटक गर्दै हुनुहुन्थ्यो । मेरो रंगकर्मको विधिवत् थालनी यहीँबाट सुरु भयो भन्दा हुन्छ । त्यसैले पनि म मनोहरि भण्डारीलाई गुरु भन्छु । 

मेरो बुवा राजनीतिमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो । मेरो मूल थलो पनौती भए पनि मेरो पढाइ–लेखाइ काठमाडौंमा भयो । न्युरोड, पाकोमा हाम्रो बसोबास थियो । त्यहीँ मेरा एकजना साथी थिए, दीपक घिमिरे । उनको र मनोहरि भण्डारीमा खासा दोस्ती थियो । उनीहरू भेटिरहन्थे । 

२०३३ सालतिर म स्कुलमा नै पढ्थेँ । मलाई दीपकले एक दिन ‘नाटकमा खेल्छस्’ भनेर सोधे । सानैदेखि नाट्यकलाप्रतिको रुचि थियो ममा । त्यसैले पनि ‘नाटक खेल्न पाएपछि किन नखेल्ने’ भनेँ । मेरा लागि त अवसर थियो यो । 

त्यस बेला ‘डबुप्याख’ भन्थे । टोलटोलमा रहेको डबलीहरूमा नाटकहरू भइरहन्थ्यो । मैले पनि डबलीमा भएका नाटकहरू हेरेको थिएँ । 

त्यसो त म पनौती र खोपासीमा हुँदा पनि नाटक गर्थेँ । मेरा दाजु पनि नाटकमा हिरो भएर खेल्नुहुन्थ्यो । दसैंको समयमा प्रदर्शन हुन्थ्यो नाटक । त्यस बेला खुबै इज्जत हुन्थ्यो दाजुको । मलाई त्यो देखेर रमाइलो लाग्थ्यो । कलाकार हुनु भनेको राम्रो कुरा रहेछ भन्ने मेरो मनमा गढेर बसेको थियो ।
 
खासमा मलाई प्रभावचाहिँ हिन्दी फिल्महरूको थियो । हिन्दी फिल्म हेरेर फर्किएपछि त्यसका कथाहरूलाई जोडजाड गरेर म त्यसको नाटकीय रूपान्तरण गर्थेँ । र, मीनपचासको छुट्टीमा गाउँ गएको बेला ‘लौ सेनिमा खेलौँ है’ भनेर आफ्ना समवयीहरूलाई लिएर नाटक गर्थें । र, त्यो नाटकको निर्देशन पनि आफैँ गर्थेँ । 

मलाई नाटक भन्ने पनि थाहा थिएन, त्यस बेला । म त सेनिमा देखाउँँदै छु भनेर नै सबैलाई बोलाउँथे । आमा–बुवा, हजुरबुवा–हजुरआमा, काका–काकी, गाउँका अग्रज आफन्त सबैलाई दलान (गोदाम)जस्तो घरमा बोलाएर आफूले बनाएको सेनिमा (नाटक) मञ्चन गर्थेँ । सबैको साथ मिल्थ्यो पनि । त्यसका लागि म आफैँ सिकाउँथेँ । अनि, अभिनय पनि गर्थेँ ! 

रमाइलो कुरो त के भने, काठमाडौंमा सिनेमा हेर्न जाँदा टिकटमा क, ख, ग, घ लेखेर दिने गरेको मलाई थाहा थियो । त्यसैले गाउँमा पनि नाटक देखाउँदा चिर्कटोमा मैले क, ख, ग, घ लेखेर गाउँका सबैलाई दिन्थे र ‘सेनिमा हेर्न आउनुस् है भन्थेँ’ । 

हामीले बोलाएपछि सबैजना हेर्न आउनुहुन्थ्यो । सुकुलमा बसेर हामीले गरेको नाटक हेर्नुहुन्थ्यो । नाटक सकिएपछि हाम्रो प्रशंसा पनि गर्नुहुन्थ्यो । ‘कति राम्रो गरेका तिमीहरूले । लौ, आनन्द आयो’ भन्नुहुन्थ्यो । हाम्रा लागि यस्तो भनाइ पुरस्कार नै हुन्थ्यो । अग्रजहरूको प्रशंसा हाम्रा लागि उत्प्रेरणा र हौसला हुन्थ्यो ।

यसरी नै गाउँमा नाटक गरिएको हो । त्यही धङ्धङीमा दीपक घिमिरेले ‘नाटक खेल्छस् ?’ भनेपछि त्यो त मेरा लागि सम्पूर्ण पाएजस्तो नै भयो । र, मैले पनि हुन्छ भनेँ ।

मैले अभिनय गरेको पहिलो नाटक ‘जाल’मा धेरे कलाकारहरू थिए । त्यो भिडमा मेरो रोल एकदम सानो थियो । उमेर पनि किशोरावस्थाको । चरित्र पनि त्यस्तै । ‘जा त, त्यो केटीको कपाल तानेर आइज । जा त चुरोट किनेर ल्या...’ जस्ता केही संवादका बीच मैले अभिनय गरेको थिएँ । तर, धेरै कलाकारहरूका बीचमा पनि मेरो सानो भूमिका मानिसले मन पराए । मेरो डायलग त न को बराबर थियो । सबैले ताली बजाए । अहिले पनि त्यो ताली मेरो मानसपटलमा ताजा छ ।

काठमाडौंको रंगमञ्चमा अभिनित मेरो पहिलो नाटकमै मैले प्रोत्साहन स्वरुप २०१ रुपैयाँ नगद पुरस्कार पाएको थिएँ । त्यो पाएपछि नाटकमा ताली, प्रशंसा र पैसा सबै पाइने रहेछ भन्ने मलाई लाग्यो । यसरी मेरो रङमञ्च यात्रा सुरु भएको थियो । 

र, मेरो निरन्तरता नाट्यकला क्षेत्रमा नै रह्यो । अहिले सोच्छु, धन्न कुलतमा लागिएन छ ! यो लत त राम्रै रहेछ । कलायात्राको यो नशामा म अहिले पनि लट्ठीरहेको छु । 

त्यसपछि भने काठमाडौंमा निरन्तर नाटक गर्न थालेँ । २०३७ सालतिर सुमन खरेलको समेत अभिनय रहेको नाटक ‘आघात’मा काम गरेँ । त्यसपछि ‘आक्रोश’मा गरेँ । पछि त अरूहरूमा पनि गर्दै गइयो, जस्तै ‘क्रसमा टाँगिएको जिन्दगी’, ‘जेमन्त’ आदि । कतिपय नाटकहरू त मैले आफैँले निर्देशन गरेँ ।

अभिनयकै क्रममा मैले सन्तोष पन्तसँग गाईजात्रामा जोडी बनाएर प्रहसन पनि गरेको थिएँ । २०४२ सालसम्म नै त्यो जोडीले स्टेजमा प्रहसन देखाएको हो । 

त्यसबखत नाचघरमा नाटक भइरहन्थ्यो । निरन्तर हुन्थ्यो । हरिप्रसाद रिमालका छोरा अरविन्द मेरा साथी हुन् । त्यसैले पनि हरि बुवाले मलाई कहिलेकाहीँ नाचघर बोलाउनुहुन्थ्यो । एक दिन मैले हरि बुवासँग ‘मलाई पनि नाटकमा रुचि भएकोले यहीँ नै जागिर खान पाए हुन्थ्यो’ भन्ने कुरा उठाएँ । त्यसपछि तत्कालीन महाप्रबन्धक गणेश रसिक र हरि बुवाकै कारण म नाचघरमा करारमा जागिरे भएँ । त्यस बेलासम्म मैले नाटकका क्षेत्रमा थोरै चर्चा बटुलेको थिएँ ।

नाचघरमा जागिरे कलाकार भएपछि मैले धेरै नाटकहरूमा अभिनय गरेँ । साथै, नाटकहरू निर्देशन पनि गरेँ । ‘क्रसमा टाँगिएको जिन्दगी’, ‘साहुजीकी लाटी स्वास्नी’, ‘मुनामदन’ आदि धेरै नाटकमा अभिनय गरेको थिएँ । 

त्यसैले पनि मेरा लागि यो नाचघर पवित्र मन्दिर हो । झन् अहिले त अग्रज रंगकर्मीहरूले यहाँबाटै नाटक गर्ने भनेपछि ममा उही पुरानै उत्साह र उमंगले घेरेको छ । 

जहिले पनि नाटकप्रति नै मेरो आशक्ति रह्यो । कुनै–कुनै नाटक त नाचघरमा महिनौँ चल्थ्यो । त्यसले हामीलाई रंगकर्मप्रति लगनशील भइरहन र थरीथरीका नाटक गर्न प्रेरित गरिरहन्थ्यो । 

आज पनि मेरो रुचि नाटकप्रति छ । रुचि हराउने कुरै भएन । नाटक खेल्छु पनि । त्यसैले पनि त अग्रजहरूको नाट्य अभियानसँग जोडिएको हुँ, म ।

(नाचघर परिसरमै भेटिएका रंगकर्मी रवीन्द्र खड्कासँग गरिएको कुराकानीमा आधारित ।)
 

प्रकाशित मिति: शनिबार, फागुन २२, २०७७  ०६:३४
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
MPG Admark South Asian UniversityMPG Admark South Asian University
Nepal Life Insurance banner adNepal Life Insurance banner ad
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
सम्पादकीय
सरकारले तत्काल सम्बोधन गरोस् !
सरकारले तत्काल सम्बोधन गरोस् !
Hamro patroHamro patro