site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
अन्तर्वार्ता
Nabil BankNabil Bank
भारतसँग रिसाएको बेला चीनसँग र चीनसँग रिसाएको बेला भारतसँग टासिन हुँदैन 
Sarbottam CementSarbottam Cement

प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को चीन भ्रमण असोज ६ गतेबाट सुरु हुँदैछ ।  अमेरिकाको न्यूयोर्कमा संयुक्त राष्ट्रसंघको ७८औं महासभामा सहभागी भएर उनी त्यतैबाट सिधै असोज ५ गते चीनका लागि प्रस्थान गर्ने कार्यक्रम छ । 

तेस्रोपटक प्रधानमन्त्री भएपछि प्रचण्ड पहिलो पटकचीन जान लागेका हुन् । चीनले उनलाई धेरैअघि निम्तो दिएको थियो । तर उनी भारत भ्रमण गरेरमात्र चीन जान चाहन्थे । गत जेठमा भारतको भ्रमण गरेपछि उनले चीन भ्रमणको तयारी गरेका हुन् ।

पछिल्लो समय चीनले जारी गरेको नयाँ नक्सामा नेपाली भू–भागलाई भारतमा देखाएको र नेपालका लागि चिनियाँ राजदूतले नेपाल–भारत सम्बन्धमा असर गर्ने गरी दिएको अभिव्यक्तिका कारण नेपालभित्र चीनको आलोचना बढेको छ । 

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

यहीबेला प्रधानमन्त्री प्रचण्डले चीनको भ्रमण गर्न लागेका छन् ।  यस्तो अवस्थामा भ्रमणका बेला प्रधानमन्त्री प्रचण्डले चिनियाँ समकक्षीसँग कस्ता मुद्दा उठाउनु पर्छ ? 

दुई देशबीचको सम्बन्ध मजबुत बनाउन के कस्ता कार्य गर्नुपर्छ ? भन्ने बारेमा चीनका लागि नेपाली पूर्वराजदूत राजेश्वर आचार्यसँग बाह्रखरीका सुरेन्द्र पौडेलले कुराकानीको सम्पादित अंश :

Global Ime bank

–प्रधानमन्त्रीले असोजको पहिलो साता गर्न लागेको चीन भ्रमणलाई कसरी हेर्नुभएको छ ? 

प्रधानमन्त्रीको हुन लागेको चीन भ्रमण अर्थपूर्ण छ । अर्थपूर्ण किन छ भने पहिलो, डेढ वर्षदेखि रुस र युक्रेनबीचको लडाईं चलिरहेको छ ।  दोस्रो, कता–कता शीतयुद्धको आभास भइरहेको छ । अमेरिका र चीन, अमेरिका र रुस, अझ खासगरी अमेरिका र चीनबीच तनाव बढिरहेको छ ।

हुन त, अमेरिकी राष्ट्रपति बाइडेनले हालै भियतनाम भ्रमणमा चीनलाई घेराबन्दी गर्न खोजेको होइन भनेका छन् ।  शीतयुद्धको कुनै सम्भावना छैन भनेका छन् । तर अन्तर्राष्ट्रिय र क्षेत्रीय जति पनि संघसंस्थाहरु छन्, सबैका गतिविधि हेर्दा अमेरिका र चीनको प्रतिद्वन्द्वीताले तनाव बढाइरहेको छ । 

उत्तर कोरियाका नेता रुस पुग्नु भएको छ । त्यहाँ पनि सामरिक किसिमका गतिविधिहरु, हातहतियारदेखि अन्तरिक्षमा सघाउने कुराकानी भएको छ ।  भर्खरै भारतमा जी–२० को सम्मेलन भयो । क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय गतिविधिहरु अलिकति सक्रिय रुपमा कहीँ तनावग्रस्त रुपमा कतै हलचल मच्चाउने खालले भइरहेका छन् । 

अफ्रिकामा पनि सैनिक ‘कू’ भइरहेको छ । अशान्ति बढेको छ । यस्तो अवस्थामा प्रचण्ड चीन जाँदै हुनुहुन्छ । यस्तो बेला हुने भ्रमणको खास अर्थ हुन्छ । 


–ऊर्जालाई लिएर भारत र चीनले नेपालमाथि दबाब बढाइरहेका छन्, के यो तपाईंले माथि भनेजस्तै शक्ति राष्ट्रबीचको प्रतिस्पर्धाको उपज हो ?

नेपाल र भारतका बीचमा ऊर्जा खरिद सम्झौता भएको छ । भारतले नेपाल र भारतीय पक्षबाट लगानी भएको जलविद्युत् परियोजनाबाट मात्र विद्युत् खरिद गर्ने भनिसकेको छ ।  गतवर्ष भारतीय प्रधानमन्त्री लुम्बिनी आएर पनि काठमाडौं आउनु भएन । 

यी सबै गतिविधिले चीनको लगानी र चीनलाई नेपालमा एक्ल्याउन खोजेको टड्कारो रुपमा देखाएको छ ।  चीन र भारतबीच राजनीति, कूटनीतिक प्रतिस्पर्धा छ । अर्कोतर्फ व्यापार ठूलो परिमाणमा छ ।  भारत र चीनबाट आर्थिक, राजनीतिक तथा कूटनीतिक दबाब हाम्रोजस्तो सानो देशले झेल्नु नपर्ने हो । छिमेकी भएपछि सानोतिनो कुरा पर्छन् । तीनलाई निराकरण गर्दै जानुपर्छ । 

–तपाईंले चीनको विश्वास हामी गुमाउँदै छौं भन्न खोज्नु भएको हो ? 

प्रधानमन्त्री चीनमा जाँदै हुनुहुन्छ । चीनसँग शंकाका सम्बन्ध छन् । चाहे बोर्डर इस्यु (हुम्लातिरको) होस् या बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ्स (बीआरआई) बारेमा ।  चीनले नेपालमा भएका कुनै परियोजनालाई बीआरआई अन्तर्गत भनेको छ । तर नेपालले होइन भन्छ । यो विश्वासको कमिले त भएको होला । 

–पछिल्लो समय नेपालको चुच्चे नक्सा र चिनियाँ राजदूतको अभिव्यक्तिले नेपाल–चीनबीचको विश्वास झन् घटाएको हो ? 

हालसालै फेरि चुच्चे नक्साको कुरा आएको छ । चीनले जारी गरेको नक्सामा नेपालको चुच्चे नक्सा परेन । 

यसको अर्कै अर्थ लाग्छ । नेपालको सार्वभौमिकता गाँसिएको अर्थमा लिन सकिन्छ ।  यसैबीच नेपालका लागि चिनियाँ राजदूतले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई लिएर गैरकूटनीतिक टिप्पणी गरेका छन् ।  यी सबै चिज हेर्दा विश्वासको कमी चीनसँग, अझ भनौँ दुवै छिमेकीसँग विश्वासको कमी टड्कारो रुपमा देखिन्छ ।  यदि छैन भने उहाँहरुले त्यसलाई स्पष्ट पार्नुपर्छ । 

कुनै किसिमको शंका छ र फेरि विश्वास आर्जन गर्न सक्नुभयो भने मेरो दृष्टिकोणमा प्रधानन्त्रीको चीन भ्रमणका बेला कुनै परियोजना, सहयोग त्यस पछाडिका कुराहरु हुन् । 

–नक्सा विवाद, राजदूतको टिप्पणी विवादमा तानिएका बेला प्रधानमन्त्रीले चीन भ्रमण गर्नु उपयुक्त हुन्छ ? 

मलाई लाग्छ यी विवाद आउनुअघि नै भ्रमण तय गरिएको थियो । नक्सा र राजदूतको विवादित टिप्पणी आएको दुई हप्ता भएको छ ।  त्यसैले विवादका कारण भ्रमणलाई थाँती राख्नुपर्ने म देख्दिन । भ्रमण रोकियो भने झन् आशंका बढाउँछ । 

बरु भ्रमणमा गरेर आशंका हटाउन सकिन्छ । यस्तो बेलामा चीनको भ्रमण गर्नु नै राम्रो हो जस्तो लाग्छ ।  तर चीनसँग हाम्रो परापूर्वकाल देखिएको सांस्कृतिक, राजनीतिक र कूटनीतिक सम्बन्धलाई विचार गरेर नेपालबाटै सिधै चीन जानु वेश हुन्थ्यो । तर प्रधानमन्त्रीका पनि केही समस्या होलान् । 

–कूटनीतिमा प्रधानमन्त्री अमेरिकाको न्यूयोर्कमा हुने राष्ट्रसंघको महासभाबाट सिँधै चीन जानुमा र नेपालबाट सिधै चीन जानुमा भिन्दाभिन्दै अर्थ हुन्छ ?

हाम्रो विशिष्ट किसिमको सम्बन्ध भएको कारण नेपालबाटै सिधै चीन जाँदा राम्रो हुन्थ्यो ।  भारतसँग सम्बन्धमा पनि यही लागू हुन्छ । मिलेसम्म दुई ठूला छिमेकीसँग सिँधै सम्बन्ध राख्नुपर्छ । 

राष्ट्रसंघमा गएर जाँदा अर्कै अर्थलाग्छ म भन्दिन । तर, हाम्रो जुन परम्परागत विशिष्ट सम्बन्ध छ दुई छिमेकीसँग त्यसको आधारमा सिँधै नेपालबाट भ्रमण हुनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । 

–त्यसो हो भने प्रधानमन्त्रीको चीन भ्रमण कस्तो हुनुपर्छ त ?

म एउटै कुरा भन्छु– भ्रमणले विश्वासको वातावरण बनाउनुपर्छ । किनभने हामीले कयौं सहमति तथा सम्झौता गरेका छौं ।  चार दर्जन सहमति र सम्झौता भएका छन् । चिनियाँ राष्ट्रपति २०१९ आउँदा पनि डेढ दर्जन समझदारी र सम्झौता भएका थिए । 

तर तीनको कार्यन्वयन फितलो छ ।  हामीले चीनसँग ट्रान्जिट सम्झौता गर्‍यौँ ।   चीनले चारवटा पोर्ट दिएको छ । भर्खर सुनियो चिनियाँ पोर्ट हुँदै भियतनामबाट बेसार आयो ।  ६–७ वर्षमा एक कन्टेनर व्यापार हुन्छ भने यो कस्तो व्यापार हो ? यसबीचमा नेपालको तर्फबाट पनि कमी कमजोरी भएका छन् । यस्ता गतिविधिले शंका उब्जाउँछ । 

भारतले सन् २०१५ मा नाकाबन्दी लगाएपछि हामीले चीनसँग पारवहन सम्झौता गर्‍यौं । हाम्रो विदेश नीति ‘रियक्टिभ’ किसिमको भयो । रिएक्टिभ हुनुहुँदैन ।  यसलाई राम्रो अर्थमा लिइँदैन । चीन र भारत दुवैसँग सामान्य सम्बन्ध राख्नुपर्छ । भारतसँग रिसाएको बेला चीनसँग टाँसिने र चीनसँग रिसाएको बेला भारतसँग टासिने गर्नुहुँदैन । 

यस्तो कूटनीति फलदायी हुँदैन । राम्रो पनि हुँदैन । त्यसैले भ्रमण भ्रम हटाउने र विश्वास बढाउने गरी हुनुपर्छ । 

–प्रधानमन्त्रीको चीन भ्रमणमा एजेन्डा के के हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ?

प्रधानमन्त्रीले आफ्ना एजेन्डा तय गरिसक्नु भएको छ । ट्रान्स हिमालयन पावर ग्रिडका कुराहरु, विद्युत व्यापारका विषय, नर्थ–साउथ कोरिडोरका कुराहरु, कोशी कोरिडोर, कर्णाली कोरिडोर ।  मुख्यतयाः चीनसँग हाम्रो व्यापार घाटा उच्च छ । नेपालबाट घास, मासु निर्यात गर्ने साना कुराहरु हुँदै गर्छन् । 

यस्ता विषयका लागि प्रधानमन्त्रीको भ्रमण कुर्नुपर्दैन । साधारण प्रक्रियामा हुन्छन् । प्रधानमन्त्रीको भ्रमणको बेला बीआरआईबारे टुङ्गो लाग्नुपर्छ । पोर्टको उपयोग नेपालले कसरी गर्छ, चीनले के कस्तो सहुलियत दिन्छ भन्ने लगायतका विषयमा गहन कुराकानी हुनुपर्‍यो । 

प्रसारण लाइन, जलविद्युत परियोजनालगायतका तीन–चारवटा विषय मात्र राख्यो भने सजिलो हुन्छ ।

उत्तरी क्षेत्रमा नेपाल र चीनले संयुक्त लगानी गर्ने परियोजना अघि बढाउँदा राम्रो हुन्छ । यस्तो परियोजनाबाट यहाँ उत्पादिन सामान चीन लैजाने वा तेस्रो देश पठाउन सकिन्छ ।  यस्तो किसिमको संयुक्त संयन्त्र भयो भने हाम्रा युवा जनशक्ति खाडी जानबाट रोकिन्थ्यो । 

देश निर्माणमा हाम्रो युवा जनशक्ति काम लागेको छैन । हाम्रा युवाले विदेशलाई बनाइरहेका छन् । यस्तो गर्ने हो भने युवा जनशक्तिले देशमै काम पाउँथ्यो र देश पनि बन्थ्यो । 

–प्रधानमन्त्री प्रचण्डको आगामी चीन भ्रमण यसभन्दा अघिका प्रधानमन्त्रीले गरेका भ्रमणभन्दा फरक बन्ने देख्नुहुन्छ ? 

भ्रमणलाई भिन्न बनाउन आत्मविश्वास चाहिन्छ । प्रधानमन्त्रीको प्रतिवद्धता चाहिन्छ । 

बोल्ने एउटा गर्ने अर्को भयो भने त कसरी भिन्न हुनसक्छ र ? त्यसैले भ्रमणलाई फरक र भिन्न बनाउन त्यही अनुसारको तारतम्य र तयारी गर्नुपर्छ ।  थिङ्क ट्याङ्क बनाएर काम गर्नुपर्छ । हालसम्म भएको सन्धी, सम्झौता, सहमति र समझदारीपत्रको बृहत अध्ययन र अनुसन्धान हुनुपर्छ । सम्झौतापत्रको संख्या बढाएर मात्र केही हुँदैन । 

त्यसलाई कार्यन्वयन गरेर देखाउन सक्नुपर्छ । नत्र भ्रमण फितलो हुन्छ ।  भ्रमण केवल भ्रमण मात्र हुन्छ, देश र जनताको हितमा हुन सक्दैन ।  यसका लागि एक–अर्काका प्राथमिकताका क्षेत्र चिन्नुपर्छ । यस्तो भएजस्तो मलाई लाग्दैन । 

–नेपाल–चीन सम्बन्धमा चीनको प्राथमिकतामा के–के पर्छन् ? 

नेपालसँगको सम्बन्धमा चीनको दुइवटा चासो छ– एउटा सुरक्षा र अर्को व्यापार प्रवद्र्धन । यसमा पनि विशेष चासो सुरक्षामा छ ।  चीन नेपालको बाटो भएर दक्षिण एसियामा व्यापार प्रवद्र्धन गर्न चाहन्छ ।  तिब्बतको संवेदनशीलता नेपालले बुझोस् र नेपाली माटोमा चीनविरोधी गतिविधि नहोस् भन्ने चीनले चाहेको छ । 

एक चीन नीतिमा नेपालको साथ समर्थन सधैँ खोजेको छ । हामीले एक चीन नीतिमा प्रतिवद्ध छौं भनेर भनेका पनि छौं । 

हाम्रो भनाई र गराइमा फरक देखिएको छ वा छैन भन्ने हामीले पनि समीक्षा गर्नुपर्छ । 

–हामी सधैँ चीन र भारतका चासोका मात्र कुरा गर्छौं, नेपालको गर्दैनौं ।  नेपालको पनि त चासो हुन्छ । ठूला छिमेकीले नेपालको चासो सम्बोधन गर्नु पर्दैन ?

हाम्रा पनि चासो छन् । सार्वभौम समानता, पारस्परिक सम्मान, भौगोलिक अखण्डता लगायतका विषयमा नेपालको चासो छ । 

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणका बेला हाम्रो चासो सम्बोधन भएको देखिएन । खल्लो लाग्यो । सार्वभौम समानता भन्दा अलि तल झरेजस्तो लाग्यो ।  स्वाभिमान र आत्मविश्वास राखेर छिमेकीसँग समानताको आधारमा ‘डिल’ गर्न सक्नुपर्छ । 

भारतमा त्यस्तो समानता र सम्मान देखिएन, अब चीनमा त्यस्तो नहोस् । यसमा प्रधानमन्त्री र उहाँको टोलीले ध्यान दिनुपर्छ । 

क्षेत्रफल र जनसंख्याका हिसाबले भारत र चीनभन्दा हामी सानो छौं । ठूला मुलुकलाई आफ्नो सुरक्षाको चासो हुन्छ भने सानो मुलुकलाई पनि आफ्नो सुरक्षाको चासो हुन्छ नै ।  नेपाललाई पनि आफ्नो सुरक्षाको चासो छ । हाम्रो सुरक्षा चासोहरुमा हाम्रो क्षेत्रीय अखण्डता आउँछ । 

यसमा हाम्रो नक्साको कुरा आउँछ । चीनले के नेपालको चुच्चे नक्सा र सम्प्रभुताको अनदेखा गरेको हो ? 

सन् २०१५ मा चीन र भारत मिलेर लिपुलेकबाट व्यापार र पर्यटकको आवागमन विस्तार गर्ने सम्झौता गरे ।  त्यो हाम्रो भू–भाग हो, सीमाको निर्क्योल नगरी उनीहरुले सम्झौता गर्न मिल्छ ? 

हामीले सीमा समस्या समाधान गर्न भारतलाई कति पटक पत्र पठाइसक्यौं, तर भारत वार्तामा बस्न चाहँदैन । यस्तो तरिकाले सम्बन्ध मजबुत त हुन सक्दैन । सम्बन्धमा समस्या हुन्छ, हुनु ठूलो कुरा पनि होइन तर समाधान गर्नेतिर जानुपर्छ । 

भारतले पनि ठूलो मन देखाउन सक्नुपर्छ । बंगलादेश र अन्य देशसँग सीमा विवाद समाधान गर्ने भारतले नेपालसँग चाहिँ वार्तामा बस्न पनि किन डराउनु पर्ने ? नेपालसँग किन समान किसिमको व्यवहार नगरेको ? 

हो, हाम्रो पनि प्रश्न छन्, हाम्रा पनि सुरक्षा चासो छन् । हामी असल छिमेकी भएर बस्न चाहन्छौं, उसले पनि हामीसँग असल छिमेकी भएर बस्न चाहनु पर्‍यो ।  यस्तै चीनले पनि नेपालको संवेदनशीलता बुझ्नुपर्छ । कतिपय चिनियाँ व्यवसायीहरु काठमाडौं आएर व्यवसाय गरेका छन् । 

उनीहरुको क्रियाकलाप पनि शंकाको घेरामा छ । यसलाई रोकथाम गराउन चीनले पनि त मद्दत गर्नुपर्‍यो ।  क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा नेपाललाई साथ र सहयोगको एउटा भरपर्दो आश्वासन चीनले दिनुपर्छ । नेपालको बढ्दो व्यापार घाटा न्युनीकरण गर्न साझा के–के कार्यक्रम गर्न सकिन्छ त्यसमा चीनले सघाउनुपर्छ । 

–विश्वकै दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र भएको देश चीनको छिमेकी भएर पनि नेपालले किन फाइदा लिन नसकेको ? 

हाम्रो उत्पादन नै छैन । सात–आठ सय वस्तुमा त शून्य ट्यारिफमा नेपालको उत्पादन पठाउने भन्या छ ।  तर हामीसँग उत्पादन नै छैन । न सरकारको स्थायित्व छ न नीति नियमको स्थायित्व छ । यस्तै कुराले असर गरेको छ ।

–हामीले चाहेको अवस्थामा चीनबाट के कस्तो फाइदा लिन सकिन्छ ? 

चीनको ठूलो बजार छ । ब्राजिलबाट चीनले भटमास मगाउँछ । ब्राजिलबाट नै चीनले उखु र चिनी मगाउँछ ।  उसको १४० करोडको जनसंख्यामा हामीले सामान्य काम गर्न दिए पनि हुन्छ । विद्युतीय गाडीको प्रयोग बढेको छ ।

विद्युतीय सवारी साधनको सामान्य पाटपुर्जा बनाउने काम नेपाललाई दियो भने पनि हुन्छ ।  यसमा संयुक्तरुपमा काम गर्न सकिन्छ । कैयौं अमेरिकी कम्पनी चीनमा काम गरिरहेका छन् ।  नेपाललाई पनि सानो–तिनो रुपमा संलग्न गराउँदै लगे हुन्छ चीनले । र हाम्रो पनि त्यो चाहना र गर्ने क्षमता हुनुपर्‍यो । अनि त उसँग काम माग्न र गर्न सकिन्छ । 

–यस्तो प्रस्तावका लागि त प्रधानमन्त्रीको भ्रमण नै सबैभन्दा बढी उपयुक्त होला नि ? 

हो, यसका लागि प्रधानमन्त्रीको चीन भ्रमण उपयुक्त हुन्छ । यस्तो भ्रमणमा आफ्नो देशको उत्पदान सम्बन्धित देशमा बेच्ने अभ्यास हुन्छ । 

जस्तो बंगलादेशको राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्री अमेरिका तथा बेलायत जानु भयो भने गार्मेन्ट उत्पादनलगायतका १०–१५ वटा आफ्ना उत्पादनको सूची लिएर जानुहुन्छ ।  युरोप र अमेरिकाबाट आउनेले बोइङ र एयरवस बेच्नेदेखि सेमीकन्डक्टरसम्मको सूची लिएर आउँछन् । 

हामीले पनि हाम्रो प्रधानमन्त्री जाँदाखेरी केही चिज माग्नेभन्दा पनि यस्ता उत्पादन लिएर जानु पर्‍यो । उत्पादन भएको छैन भने केही वर्ष लगाएर उत्पादन सुरु गर्न पर्‍यो । माग्दा मात्र त हलुङ्गो भइन्छ । चीनमा रहेका हाम्रा राजदूतलाई चीनमा के–के निर्यात गर्न सकिन्छ भनेर अध्ययन गरी सूची पठाउँ भन्यो भने तुरुन्तै सूची बन्छ । 

म राजदूत हुँदा त यस्तो सूची पठाएको थिएँ । हाम्रोबाट ह्यान्डीक्राफ्टहरु जानसक्छ । 

चिनी, उलन कार्पेटहरु पठाउन सकिन्छ । हाम्रोमा यस्ता भ्रमणमा गृहकार्य पुगेको छैन । भ्रमण हुनु केहप् दिनअघि मात्र के छन् एजेन्डा दिनू भनेर मन्त्रालयसँग मागेर हुँदैन । यसका लागि अध्ययन गर्नुपर्छ । 

–नेपाल र चीनबीच थुप्रै सम्झौता र समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको छ, कार्यान्वयन किन हुन नसकेको होला ? 

चीनले किन अघि बढाउन चाहेको छैन म भन्न सक्दिन ।  नेपालको कारण चाहिँ राजनीतिक अस्थिरता हो । सरकारको आयु कति हो भन्ने ठेगान छैन । 

–स्थिरताले हुने भए त केपी शर्मा ओली आफैँ प्रधानमन्त्री हुँदा चीनसँग गरेका सम्झौताहरु उनकै पालामा किन कार्यान्वयन हुन सकेनन् त ? ओलीले तीन वर्ष त सरकार चलाउने अवसर पाएका थिए !

हाम्रो देशका नेताहरुको बिडम्बना के हो भने उहाँहरुसँग इच्छाशक्ति नै छैन । देशकाबारेमा चिन्ता नै छैन ।  त्यसैले सम्झौता कार्यान्वयन भएको देखिएन । नत्र त सम्झौता भएपछि त भटाभट काम हुनुपर्ने हो । 

अन्य देशमा त हुन्छ, हाम्रोमा मात्रै किन हुँदैन ? कार्यान्वयन गर्न त समयतालिका बनाउन पर्यो, यति महिना यो यो काम सक्ने भनेर ।  हाम्रोमा सरकारले यसरी काम गर्न जानेको छैन । यसमा नीतिमा एकरुपता र निरन्तरता पनि चाहिन्छ । 

–कोरोना महामारी सुरु भएलगत्तै बन्द गरेको नेपालसँगको सीमा नाकाहरु चीनले अझै राम्रोसँग सुचारु गरेको छैन, किन होला ? 

यो पनि अविश्वासको कारण नै हो । सायद सुरक्षाका केही कुराहरु हुन सक्छन् । चित्त नबुझेका केही कुराहरु हुन सक्छन् । 

–चीनको असन्तुष्टि र अविश्वास घटाउन के गर्नुपर्ला त नेपालले ? 

दुई देशका उच्चस्तरका नेताले कमिटी बनाउनु पर्यो । परराष्ट्रमन्त्री अथवा राजदूतस्तरको कुन हुन्छ एउटा कमिटी बनाउनुपर्छ ।  यसले हाम्रा समस्या के–के छन् त्यसको पहिचान गर्नुपर्‍यो । पहिला दुई देशबीचको समस्या चिन्नु पर्‍यो । 

नेपालले चीनबाट के अपेक्षा गरेको छ र चीनले नेपालसँग के अपेक्षा गरेको छ, के भयो र के हुन सकेको छैन । कहाँ अड्केको छ– यी कुरा केही समय लगाएर पहिचान गरेपछि भटाभट निराकरण गर्नतिर लाग्नुपर्‍यो । यसो नगरी हुँदैन ।

–आगामी दिनमा नेपाल–चीन सम्बन्ध कसरी अघि बढ्ला ? 
राम्रो नभई त सुखै छैन । दुवै छिमेकीसँग हाम्रो सन्तुलित, भरपर्दो, विश्वसनीय र पारस्परिक लाभको सम्बन्ध हुनुपर्छ । समानताको आधारमा यो सम्बन्ध अगाडि बढ्नुपर्छ । यसको विकल्प छैन । 
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: बिहीबार, भदौ २८, २०८०  १२:०५
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
ICACICAC