site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
सम्पादकीय
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement

सरकारी ढुकुटीको आम्दानी र खर्च जाँच्ने महालेखापरीक्षक कार्यालयलाई ‘तदर्थवाद’मा राख्ने गैरजिम्मेवार शैली निरन्तर छ । संवैधानिक परिषद्ले महालेखापरीक्षक नियुक्तिको सिफारिस नगरेपछि कामु अर्थात् ‘कार्यवाहक’हरूबाट सञ्चालित छ, सरकारी ढुकुटी जाँच्ने संवैधानिक संस्था ।

संवैधानिक परिषद्को नालायिकीका कारण जागिरे जीवनको उत्तरार्द्धमा पुगेका उपमहालेखापरीक्षकले भने ‘कार्यवाहक महालेखापरीक्षक’को फुर्काे जोड्ने अवसर पाएका छन् । शुक्रबार मात्रै पनि उपमहालेखापरीक्षक महेश्वर काफ्ले ‘कार्यवाहक महालेखापरीक्षक’को फुर्काेसँगै अवकाशमा गए । उनीभन्दा अघि गएको साउनमा उपमहालेखापरीक्षक राममाया कुँवर पनि त्यसरी नै बिदा भइन् ।

काफ्ले अवकाशमा गएसँगै तेस्रो कार्यपाहक बनेका छन्, वामदेव शर्मा अधिकारी । महालेखापरीक्षक टंकमणि शर्मा ६ वर्षे कार्यकाल पूरा गरी गत जेठमा बिदा भएसँगै कार्यवाहकको ‘रीत’ निरन्तर छ, कानुनी ‘बेरीत’ केलाउने संवैधानिक अंग महालेखपरीक्षकको कार्यालयमा ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

महालेखापरीक्षक सरकारले नियुक्त गर्ने होइन, राज्यले नियुक्त गर्ने पद हो । प्रधानमन्त्रीकै अध्यक्षतामा रहने संवैधानिक परिषद्, जहाँ प्रधानन्यायाधीश, सभामुख, राष्ट्रियसभा अध्यक्ष, विपक्षी दलको नेता र उपसभामुख सदस्य रहन्छन् । यी पात्रहरू चिरनिन्द्रामा परेको देखिन्छ । नत्र संविधानको यसरी निरन्तर उल्लंघन भइरहँदा तिनलाई पोल्थ्यो होला ।

संविधानको धारा २८३ (३), जहाँ संवैधानिक परिषद् प्रधानन्यायाधीश वा संवैधानिक निकायका कुनै प्रमुख वा पदाधिकारीको पद रिक्त हुनुभन्दा एक महिनाअगावै संविधानबमोजिम नियुक्तिका लागि सिफारिस गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । यो धारा संविधानमा सजाउन मात्र अवश्य राखिएको होइन होला ?

Global Ime bank

यसअघि यो संविधान जारी हुनुपूर्व सात वर्षसम्म यसरी नै कार्यवाहकको भरमा चलाइएको थियो । त्यस्तो दृश्य अन्त्य गर्न संविधानमा एक महिनाअगावै किटानी धारा भएको हो ।

एकातिर संविधानमा स्पष्ट रूपमा एक महिनाअगावै उल्लेख हुनु र अर्कातिर अढाई महिनापछि महालेखापरीक्षकमा इच्छुकका निम्ति आवेदन मागियो । आवेदन मागेपछि दाबेदारले फाराम भरेकै हुन् । त्यसपछि नियुक्ति प्रक्रिया अघि बढ्छ भन्ने ठानिएको थियो । त्यो आवेदन माग पनि केवल झारा टार्नकै निम्ति मात्र रहेछ ।

यसरी संवैधानिक अंग खाली राख्नु र संविधान उल्लंघन हुनुको प्रमुख दोषी संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल हुन् भने आफ्नो संवैधानिक जिम्मेवारीबारे बेखबर हुने सदस्य कम दोषी होइनन् । संवैधानिक परिषद्को बैठक नबोलाउँदा परिषद्का सदस्यहरू ‘चुँ’ सम्म गर्दैनन् । संसद् या संसदीय समिति कहीँ कतै प्रश्न गर्ने सामान्य इच्छा समेत प्रदर्शन नहुनुलाई गैरजिम्मेवारीकै रूपमा लिनुपर्छ ।

संघ, प्रदेश र स्थानीय गरी तीनै तहका सरकार, सरकारी लगानी परेका संस्थान/कम्पनी, सार्वजनिक तथा संगठित संस्थाका अन्तिम लेखापरीक्षण दायित्व महालेखापरीक्षक कार्यालयलाई मात्र प्राप्त छ । संवैधानिक निकायजस्तो महत्त्वपूर्ण पद नै कामुबाट चलाउनु गलत अभ्यास हो । महालेखापरीक्षक जवाफदेही शासन र सुशासन कायम गर्न प्रत्यक्ष जोडिने संस्था हो । संवैधानिक जाँचकीबेगर शासकीय सुशासनको कल्पना गर्नु आधुनिक राज्य पद्धतिका निम्ति कुनै किसिमले सुहाउने सवाल होइन ।

शासकीय कोर्समा ‘अडिटर’ र ‘अडिटी’ भनेको डाक्टर र बिरामीका रूपमा लिइन्छ । महालेखापरीक्षकको काम भनेको शासनतन्त्रमा कानुनविपरीत आर्थिक हिसाब–किताब जाँच गर्ने हो । अनुचित खर्च रोग देखाउँदै राज्यलाई मितव्ययी बनाउन फेहरिस्त प्रस्तुत गर्ने काम महालेखापरीक्षकको हो । सरकारी ढुकुटीको कारोबार परीक्षण गर्ने निकायलाई यसरी तदर्थवादमा हिँडाउनु कुनै पनि कोणबाट जायज ठान्न सकिँदैन ।

कार्यवाहक भनेको ‘तदर्थवादी’ जिम्मेवारी मात्र हो, किनभने कार्यवाहकबाट संवैधानिक र कार्यकारी अधिकार प्रयोग गर्न सक्ने अवस्था हुँदैन । अझ कार्यवाहक हुने व्यक्तिको सोच ‘अस्थिर र द्विविधाजनक’ हुन्छ, किनभने न कतै संवैधानिक परिषद्ले ‘कार्यवाहक’ हटाउँदै महालेखापरीक्षक बनाइदिन्छ कि भन्ने चाहना राख्ने नै भए । कार्यवाहकबाट दैनिकी प्रशासन त चल्ला, तर योजनाबद्ध ढंगले अघि बढ्न सक्ने सैद्धान्तिक हिसाबले पनि अमिल्दो हुन्छ ।

एकातिर मुलुकमा आर्थिक अराजकता बढ्दो छ भने अर्कातिर जाँचकी नियुक्त गर्न राज्य चुकेको छ । शासकीय आर्थिक अनुशासन ज्यादै बेथितिपूर्ण भएको अवस्थामा महालेखापरीक्षक खाली राख्नु गलत र असंवैधानिक अभ्यास हो । संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा सदस्यहरूले संविधानविपरीत गैरजिम्मेवारपूर्ण क्रियाकलाप प्रदर्शन भएकामा जनतासमक्ष माफी माग्दै तत्कालै नियुक्ति प्रक्रिया अघि बढाइनुपर्छ ।

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, माघ १३, २०८०  १४:२८
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
ICACICAC