site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
साहित्य
Nabil BankNabil Bank
शंकर लामिछानेको आँखा सापट माग्दा !
Sarbottam CementSarbottam Cement

ओशो तपोवन गएर साँझ घर फर्किएका छौँ । २०८० कार्तिक २५ गतेको दिन छ । शरीर थाकेर फतक्कै गलेको छ, पाकेको कर्कलोजस्तै । तपोवनकै खानाले टन्न भएकाले बैठक कोठामा आएर पल्टिएका छौँ, अघाएको अजिंगरझैँ ।

म्यासेन्जरमा एउटा म्यासेज ट्वाङ्ङ गर्यो, शान्त तलाउमा सानो ढुंग फ्याँकेझैँ । तर, जति थाके पनि मोबाइल त हातमै लिनुपर्ने आदत भएको छ । टुप्लुक्क देखापर्यो डाक्टर रामप्रसाद दाहालको म्यासेज । अनि, जुरूक्क उठेर म्यासेज हेर्न थालेँ ।

‘दुवैजनालाई निम्ता ।’

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

कस्तो निम्तो हो यो ? कता जाने होला ? केको निम्तो हो ? सोच्न पनि भ्याएकी थिइनँ । फेरि अर्को म्यासेज ट्वाङ्ङ बज्यो ।

‘मोडर्न कन्या कलेज बानेश्वरमा भोलि बिहान ७.५ बजे देवकोटाजयन्ती कार्यक्रम हुने भएकोले उपस्थितिका लागि हार्दिक अनुरोध छ ।’

Global Ime bank

शरीरको गति र मनको मति हेर्दा भोलि जान सक्ने स्थिति देखिनँ । अनि, म्यासेज फिर्ता पठाएँ ।

‘नमस्कार सर, हार्दिक धन्यवाद । आउने कोसिस गर्छौँ ।’

कोठा संगीतमय छ । सोनी टीभीबाट इन्डियन आइडल रियालिटी शो आइरहेको छ । मेनुका पौडेलको भावपूर्ण गीत सुनेर आँखा जलमग्न पार्दै छौँ । ट्वाङ्ङ गरेर फेरि अर्को म्यासेज बज्यो ।

‘जसरी’नि दुवैजनासहित आउनु है । अरू इच्छुकलाई पनि हजुरले आफ्नो कार्यक्रम ठानेर खबर गरिदिनु न ल ।’

साहित्यिक मन न हो, म्यासेज पढेपछि एकैछिनमा चंगा भएर जागेजस्तो पो हुँदै गयो ।

सुभाष सरलाई भनेँ, “भोलि बिहान मोडर्न कन्या कलेज बानेश्वर जाऊँ है । रामप्रसाद दाहाल सरले बोलाउनुभएको छ । श्रद्धाले बोलाएको ठाउँमा जानुपर्छ । लक्ष्मीपूजा गर्नुपर्ने भएको भए त कुनै हालतमा पनि जान सम्भव नै थिएन । तर, यो वर्ष घरमा लक्ष्मीपूजा गर्नु हुँदैन । तिहारका परिकारहरू पनि केही पकाउनुपरेको छैन । कम्तीमा देवकोटालाई साहित्यिक वातावरणमा सम्झेर, केही साहित्य सिर्जना गरेर र साहित्यिक माहोलमा केही बेर बसेर लक्ष्मीप्रसादको पूजा गरेर चाँडै नै घर फर्कौंला हुन्न र ?”

२०८० सालमा हजुरआमा सासूको स्वर्गवास भएकोले यो वर्ष कुनै पनि चाडपर्वहरू हर्सोल्लासका साथ सम्पन्न भएनन् हाम्रो घरमा ।

भोलि पनि घरबाहिर जाने कुरा सुनेर सुभाष सरले नजानेजस्तो गर्नुभएको आभास पाएँ । तर, केही बोलिनँ । दुई दिनदेखि लगातार हिँडेर दिक्क लागेको पनि थियो होला । म पो सधैँ घरै बस्ने मान्छे भएर कहिलेकाहीँ बाहिरफेर हिँड्दा निकै रमाइलो लाग्छ । हरेक दिन हिँड्नुपर्ने मान्छेलाई त आरामले घरकै छतमा घाम तापेर बस्दा आनन्द लाग्ने नै भयो ।

अझ, बानेश्वर त सुभाष सरलाई हरेक दिन पुग्नुपर्नै ठाउँ भएकोले बिदाको दिनमा पक्कै हिँड्न मन नलागेको हुनुपर्छ । आफ्नै मनमा तर्कहरूको रोटेपिङ घुमाउन थाल्दै थिएँ, भुसुक्कै निदाएछु ।

बिहान सबेरै उठेपछि हृदयले नै भन्न थाल्यो– कार्यक्रममा जा अनिता जा ! अनि, सुभाष सरलाई पनि उठाएँ । कार्यक्रममा जाने नजाने केही प्रतिक्रिया नदिई मैले भनेको सहर्ष स्वीकार पो गर्नुभयो, म त फुरुङ्ङ हुने भइहालेँ ।

मनले ठान्यो– पक्कै उहाँको शरीरमा ऊर्जा पुनः फर्किएछ । पुलुक्क सुभाष सरको मुखमा हेरेँ, उत्साह छरपस्ट पोखिएको थियो, बिहानीको झुल्केघाम आँगनमा छरिएजसरी । जब जब सुभाष सरको मुहारमा मप्रतिको विश्वास र साहित्यप्रतिको अनुराग, प्रेम, प्रसन्नता र सम्मान देख्छु, म त्यसैत्यसै कुबेर बन्न पुग्छु ।

मैले भाग लिने हरेक साहित्यिक कार्यक्रमहरूमा उहाँ पनि साथै भइदिए मलाई पनि आनन्द र ढुक्क अनुभव हुने गर्छ । उहाँ साथमा हुँदा जति ढिलो भए पनि निर्भीक भएर कार्यक्रमको पूर्ण आनन्द उठाउन सक्छु । तर, सधैँ सम्भव हुँदैन । त्यसैले समय मिलेको र बिदाको बेलामा सुभाष सर साथै हुँदा मलाई रमाइलो लाग्ने त भइहाल्यो ।

उहाँलाई जिम्मेवारीको भारीले थिचेको छ । साहित्यमा बडो रस हुँदाहुँदै पनि रसायनशास्त्रको बिरसिलो प्रयोगशालामा उमेर पगाल्नुपरेको छ । सुभाष सर मभन्दा निकै अगाडि नै साहित्यको तपोवनमा दीक्षित हुनुभएको एक असल साहित्यप्रेमी मान्छे, म त उहाँकै छत्रछायामा हुर्किएकी नवीन बिरुवा मात्र न हुँ ।

अनि, सहमति, सहकार्य र शान्तिले साहित्यिक कार्यक्रममा दुवै जान पाउँदा हर्षले विभोर हुने गर्छु ।

नित्यकर्म सकेर हामी बानेश्वरतिर बत्तियौँ ।

आज देवकोटाको ११५औँ जन्मजयन्ती भएकोले कार्यक्रममा केही बोल्नुपर्ने पो हो कि भन्ने लाग्दै थियो । मनमा कुराहरू झुत्ती खेल्न थाले । देवकोटालाई सम्झिनेबित्तिकै देवकोटाको जीवनले मलाई पिरोल्न थाल्छ ।

‘संसार रूपी सुख स्वर्गभित्र रमेँ रमाएँ लिई भित्र चित्र’ यो कविता मनमनै  दोहोर्याएँ । मलाई कविताको भाव र मर्मले भित्रैसम्म चिथोर्न थाल्यो । उत्निखेरै मेरो मस्तिष्कमा शंकर लामिछाने अवतरित भए । अनि, म विम्बप्रतिविम्बमा पौडी खेल्न थालेँ  । शंकर लामिछानेका शब्दहरूले मलाई नराम्रोसँग भिजाउँदै लग्यो ।

शंकर लामिछानेको आँखा सापट मागेर म देवकोटालाई हेर्न थाल्छु । लामिछानेले देवकोटालाई पहिलोपटक भेट्दा देवकोटाको घरमा देखिएको दृश्यहरू मेरा आँखामा सजीव भएर नाच्न थाल्छन् । देवकोटाको दैनिकी, आर्थिक अवस्था, अद्भुत क्षमता, मैतिदेवीको देवकोटाको घरभित्र छरिएको दारूण कथा र व्यथाले मलाई उकुसमुकुस पार्न थाल्छ ।

मलाई शंकर लामिछानेका आँखाहरू ज्यादै मन पर्न थाल्छन् । किनकिन मलाई आजको साहित्यिक माहोलमा शंकर लामिछानेका आँखाहरू खोज्न मन लाग्छ, तर म निराश हुन्छु । देवकोटाका दाँत र नंग्राले सिसाकलम ताछेको दृश्य देख्छु । मंसिरको त्यो बेलाको काठमाडौंमा जाडो कस्तो थियो होला कल्पना गर्छु ।

मैलो दोलाइँ ओढेर धोती मात्र लगाएका देवकोटालाई ओछ्यानमा घोप्टो परेर पढिरहेको देख्छु । डसनामुनि चुरोटका ठुटाहरू असरल्ल छरिएको देख्छु । एउटा सिंगो चुरोट देख्दा खुसी भएको महाकविको त्यो अनुहार कल्पना गर्न पुग्छु ।

देवकोटाको सम्पूर्ण अवस्था देखेर शंकरलाई आफूले लगाएका सफा लुगा, घडी, जुत्ता सबै निरर्थक लाग्दै जान्छन् । महाकविको दरिद्रता र आफ्नो सम्पन्नता देखेर लामिछानेलाई आफैँसँग घृणा जाग्छ ।

आहा, शंकरको आँखा र सोच ! म त्यो युगमा पुगेकी हुन्छु । हठात् म झस्किन्छु ।

“बानेश्वर झर्ने अगाडि आउनुस्,” सहचालक भाइ जोडले कराउँछन् । म देवकोटाको मैतिदेवीको घरबाट एकैचोटि बानेश्वर फुत्त झर्छु ।

बानेश्वरदेखि भीमसेनगोलासम्म पैदलै हिँड्दै छौँ । प्रातःकालीन हिँडाइ गजब भएको छ । बाटोभरि बुढाबुढी देवकोटाकै कुरा गर्दै हिँडिरहेका छौँ । सुभाष सरले त देवकोटाको सम्झनामा गजबको कविता नै लेखिसक्नुभएछ । बाटोमै सुनाउनुभयो ।

हामी कलेजको गेटमा पुगेका छौँ । दाहाल सर गेटमै देखिनुहुन्छ । कलेजका बहिनीहरू फूलको गुच्छासहित हामीलाई स्वागत गर्न आएका छन् । नजिकै शर्मिला कोइराला दिदी उभिइरहनुभएको छ ।

शर्मिला दिदीसँग कुरै भएको थिएन । दिदी छक्क परेको देख्दै छु । दिदी र बहिनीको औपचारिक भेट सायद पहिलोपटक भएको छ । सार्वजनिकस्थलमा औपचारिक भएर दिदीसँग कहिले बोलेकी थिइनँ ।

एउटै कोखकी दिदीका अगाडि सम्हालिएर बोल्दा मलाई हुनसम्म भयो । भित्रभित्र लाज, संकोच र हाँसो एकैचोटि उठिरहेको छ । हामी अतिथि भएर गएका छौँ । पाहुनाहरू आउनेक्रम जारी नै छ ।

आँखाले छिचोल्दै छन् चिरपरिचित अनुहारहरू । देख्दै छु आदरणीय र सम्माननीय व्यक्तित्वहरूलाई । गेटमा देख्दै छु बच्चु काफ्ले मामालाई । मामालाई देखेपछि श्रद्धाले शिर झुकाएँ ।

साहित्यका अरू चिरपरिचित व्यक्तित्वहरूलाई आँखाले नियाल्दै हृदयले नमन गर्दै छु । अब सबैजना आ–आफ्नो आसनमा आरूढ भएका छौँ ।

मञ्चमा प्रमुख अतिथिको प्रतीक्षा हुँदै छ । वरिष्ठ कवि कृष्ण बाउसेको मिठो कविता प्रत्यक्ष सुन्ने सुनौलो माहोल बनेको छ । बिहानको चिसोले चाहिँ खलनायकको भूमिका निभाउँदै छ ।

केही समयको प्रतीक्षापछि प्रमुख अतिथि वरिष्ठ कवि तुलसी दिवसको आगमन भएको छ । अब भने बल्ल कार्यक्रम औपचारिक रूपमा सुरु भयो । पानसमा दीप प्रज्वलन गर्दा मेरो हृदयमा पनि साहित्य साधनाको चम्किलो दियो बल्दै जाओस् भन्ने कामना गरेँ । तुलसी दिवसको छायामा महाकविको साक्षात्कार भएको झैँ अनुभूत गर्दै छु ।

बाबा बस्नेत, काशीराज दाहाल, सन्ध्या पहाडी, कृष्ण बाउसे, रामप्रसाद पन्त, उपेन्द्र शर्मा काफ्लेलगायत निकै सम्मानित व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति छ । म पनि थाहै नपाई यो भव्य मञ्चमा आसीन भएकी छु ।

महाकविलाई स्मरण गर्दै सबैका शिर श्रद्धावनत भएको देख्दै छु । महाकविलाई विभिन्न उपमा, विम्बले सम्बोधन गरिँदै छ । निराला कवि, अद्भुत प्रतिभाका विलक्षण कवि, विराट चेतनाका धनी र मानवतावादी कविका रूपमा स्मरण गरिएको छ ।

कलेजका संस्थापक अध्यक्ष रामप्रसाद दाहाल भन्दै हुनुहुन्छ, ‘देवकोटा मान्छेलाई ईश्वर बनाउन नचाहने र ईश्वरलाई मान्छे बनाउन नचाहने स्रष्टा हुन् ।’

दाहाल सरको सरलता र बौद्धिकताले मलाई नतमस्तक पार्दै छ । सरको छोटो र मिठो सम्बोधन बडो सान्दर्भिक लाग्दै छ । कसैले महाकविलाई स्वच्छन्दतावादी कविको रूपमा सम्झिन पुग्नुभएको छ ।

तुलसी दिवसको सारगर्भित वाणी निकै श्रवणीय र मननीय लाग्दैछ, ‘महाकविको कालजयी रचनाका कारण नै आज नवीन स्रष्टाहरूको जन्म भएको छ । कविताभन्दा माथि कवि हुन्छन् ।’

यो भनाइले पनि हृदय छोयो । कविता लेखेर के हुन्छ ? भन्नेहरूलाई कति गजबको उदाहरण दिनुभयो भने म पनि सुनेर आशावादी पो हुँदै गएँ । तुलसी दिवसले फेरि थप्नुभयो, ‘कविताको सम्मानकै कारण मैल ९० वटा देशको भ्रमण गरेँ । कविताले नै दिएको चिनारी हो यो ।’

यसरी कवि दिवसले भनिरहँदा म त मक्ख परेकी थिएँ । साँच्चै त हो नि, महाकविको कृति र कविता त हामी सबैका घरघरमा छन्, तर पनि हामी महाकविको व्यक्तित्व र कवित्वलाई नमन गर्न, छाम्न र स्वयं महाकविलाई अनुभूत गर्नको खातिर आज लक्ष्मीपूजाको यो अस्तव्यस्त समयमा हामी एकजुट भएका छौँ ।

कलेजका प्रिन्सिपल सुबिन पोखरेलले तुलसी दिवसको यो अनुभव सुनेर अझ कविता लेख्ने उत्साह र जाँगर थपिएको उद्गार दिनुभयो । म पनि सोच्दै थिएँ– मोडर्न कन्या कलेजले देवकोटालाई स्मरण गर्दै साहित्यको यो सुन्दर पुष्प चढाएर सम्पन्न गरेको कार्यक्रम साँच्चै सफल भएको छ ।

वरिष्ठ व्यक्तिहरूको लहरमा बसेकी छु । उपेन्द्रराज शर्मा काफ्लेको कवितासंग्रहको विमोचनमा उपस्थित हुन पाएकी छु । विमोचित कृतिमा हस्ताक्षर गर्ने सुनौलो अवसर मिलेको छ । घाघडान दिग्गजहरूका अगाडि कविता भन्ने मौका प्राप्त गरेकी छु । सबैका अगाडि माइकमा उभिएर डरलाई निल्दै निडर भएर कवितावाचन गर्ने आँट गरेकी छु ।

स्नेहकी धनी प्राज्ञ बाबा बस्नेतको प्रेरणा, उत्साह र स्याबासीको सुकोमल हात मेरा हातमाथि सलबलाएका छन् । त्यसैत्यसै आनन्दले भरिएकी छु । छेउमै बस्नुभएका आदरणीय कृष्ण बाउसे सरको मुखबाट मैले वाचन गरेको कविता र वाचनशैलीको प्रशंसा सुन्दा नतमस्तक भएकी छु । आफ्नै घाँटीमा हेर्दै छु सयपत्रीको माला । कलमको शक्तिलाई बुझ्न्ने कोसिस गर्दै छु ।

माला लगाएर बसेकी मलाई मैले नै हेर्दै देवकोटाको चरणमा आशीर्वाद माग्दै छु– हे महाकवि, यो मानसम्मान र मालाको गरिमा बुझ्न सकूँ । कलमको मान र सम्मान बढाउन सकूँ । साहित्यको पूजा गर्न सकूँ । 

आफैँलाई हेरेर सम्झिँदै छु आफैँले लेखेका कविताका हरफहरू– 
कहिलेकाहीँ केही नबुझ्नु पनि आनन्द नै रहेछ 
बुझ्दै जाँदा जीवन गाह्रो हुने रहेछ ।
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, मंसिर ३०, २०८०  ०९:०७
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement