site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
नेपाली रुचिको मोदी अवतार

भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र दामोदर मोदी एक चामत्कारिक राजनयिक हुन् भन्नेमा शंका छैन । भारतमा लगातार दुईपल्ट प्रधानमन्त्री निर्वाचित हुनु र आफ्नो व्यक्तित्व विश्वभर नै सकारात्मकरूपमा फैलाउन सक्नु उनको विशेषता हो । तर, उनको चामत्कारिक व्यक्तित्व नेपालका लागि भने सधैँ लाभदायक र हितकारी हुनसकेको छैन । 

कुनैबेला भारतका यी प्रधानमन्त्री नेपालका कुनै पनि नेताभन्दा चर्चित र रुचिकर देखिन्छन् भने कुनैबेला नेपाली जनता उनका कारणले पाएको दुःखको विरोधमा उनको पुतला दहन गर्न पनि पछि पर्दैनन् । यसरी नेपाली जनताको नजरमा कहिले अति सहृदयी र निकटको मित्र हुने र कहिले अत्यन्त रुष्ट ठूल्दाइको व्यवहार देखाउने नरेन्द्र मोदीले विगत केही समय यता नेपालप्रति केही नरम व्यवहार देखाउन थालेका छन् । 

यही जेठ २ गते बुद्ध जयन्तीको दिन कपिलवस्तुको लुम्बिनीमा नेपाल र नेपालीसँगको धार्मिक आस्थामा हातेमालो गरेर भारतका प्रधानमन्त्री मोदी ‘नयाँ अवतार’मा प्रकट भए जुन नेपाली रुचिअनुरूपको थियो । 

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

नेपाल र भारतको सम्बन्धको कुरा गर्दा यस्तो खुला सीमाना भएको देश विश्वमा अन्त कतै नभएको उपमा दिइन्छ । त्यस्तै, यहाँका जनताबीच ‘रोटी र बेटी’को सम्बन्ध छ भन्नेमा पनि कुनै विवाद छैन । तर, भारत ठूलो देश भएको, यसले नेपाललाई निकै आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउनेजस्ता अनेक कारण देखाएर भारतको बाबुतन्त्र (कर्मचारीतन्त्र)मा जरा गाडेको नेपाललाई खासै सम्मान नदिने र नेपाल भारतप्रति आश्रित देश हो भन्ने सोचका कारणले यी दुई देशबीचको सम्बन्ध खासै सौहार्दपूर्ण र विश्वसनीय बन्नसकेको छैन । 

भारतले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा विशेषगरी आफूसँगको सम्बन्धमा नेपाललाई एक सार्वभौम मित्रराष्ट्रको रूपमा व्यवहार गर्ने हो र नेपालीलाई आफ्नो सार्वभौमसत्तामा भारतबाट कुनै खतरा छैन भन्ने विश्वास दिलाउन हुने हो भने यी दुई देशको सम्बन्ध अत्यन्त निकट हुने कुरामा कुनै शंका छैन । यस्तो अवस्था प्राप्त गर्न यी दुवै देशका जनता र शासकहरूका सोचमा आधारभूत परिवर्तन आउनु पर्छ । 

Global Ime bank

पहिले नेपालको सोचमा के के परिवर्तन आउनु पर्छ भन्ने विषयमा छलफल गरौँ । अधिकांश नेपाली भारतले नेपाललाई सधैँ सहयोग गर्नुपर्छ र ठूलो छिमेकी भएको नाताले भारतले सानोतिनो कुरामा अत्तो थाप्नु हुँदैन भन्ने ठान्छन् । तर, यो सोच आफैँमा गलत हो । भारतले आफ्ना नागरिकको हित छाडेर नेपाललाई सहयोग गर्दैन र हामीले त्यस्तो आशा पनि गर्नु हुँदैन । हामीले भारतसँग सिक्किम वा भुटानसरहको सुविधा माग्नु हुँदैन । अन्यथा, हामी बराबर हैसियतको सार्वभौम राष्ट्रको रूपमा अडान लिनसक्ने अवस्थामा हुँदैनौ । 

एउटा मनन योग्य कुरो के हो भने नेपालले भारतविरुद्ध हुने आर्थिक अपराधमा सहयोग गर्दै आएको छ । भारतमा आयात बन्द गरिएको वा धेरै भन्सार लाग्ने सामान नेपालका लागि भनेर आयात गरेर ती सामान लुकाएर भारत लगिन्छ । यस्तो कामले नेपाललाई पनि नराम्रो प्रभाव पार्छ । नेपालको विदेशी मुद्रा भारतीय मुद्रामा परिवर्तित हुनेमात्र होइन कि त्यसरी आएको सम्पूर्ण आय नेपालमा कालो धनको रूपमा मात्र आउन सक्छ । भारतलाई त यसबाट ठूलो आर्थिक नोक्सानी हुन्छ । नेपालको कर्मचारीतन्त्र नमिली यस्तो आयात र भारततर्फ अनधिकृत निर्यात हुनै सक्दैन । यो काममा नेपाली र भारतीय दुवैतिरका व्यवसायी र कर्मचारीको मिलेमतो हुन्छ । यस्तो कार्य नेपालले तुरुन्तै बन्द गर्नुपर्छ । 

नेपाली राजनीतिकर्मीहरू भारतको सहयोग नपाईकन नेपालको राजनीतिमा अघि बढ्न सकिँदैन भन्ने सोच राख्छन् र भारतीय राजनीतिक नेतासँग सम्बन्ध बनाउन तँछाड, मछाड गर्छन् । तर, नेपाली जनताले भने भारतसँगको विशेष सम्बन्ध भएका नेतालाई खासै नरुचाएको देखिन्छ । नेपालका राजनीतिक नेता तथा उपल्ला तहका कर्मचारीहरू भारतमुखी हुने रोगबाट मुक्त हुनै पर्दछ । 

त्यस्तै नेपालले भारतसँगको सम्बन्धमा चिनियाँ कार्डको कूटनीति खेल्नखोज्छ जसले भारतीय नेतृत्वलाई उत्तेजित पारिदिन्छ । भारतीय र चिनियाँ कार्ड खेल्ने क्रममा कतिपय आयोजना कहिले भारत र कहिले चीनका कम्पनीलाई दिएर कुनै देश विशेषसँग साखुल्य हुन चाहने नेपाली नेताको व्यवहारले पनि हामीलाई स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा भन्दा आश्रित देशजस्तो बनाउँछ ।

नेपाल सानो देश भएकाले भारतलाई धेरै चिढ्याउन वा उसको विरुद्ध ठूलो षडयन्त्र गर्ने काम गर्न सक्दैन । नेपालको आर्थिक र भौगोलिक अवस्थाले पनि भारतविरुद्धमा धेरै ठूलो अडान लिनसक्ने अवस्थामा छैन । यो नेपालले बुझेको पनि छ । 

अब जाऊँ, भारतको नेपालप्रतिको सोचमा आउनुपर्ने परिवर्तनका विषयमा । भारतीयहरू नेपालीसँग चिढिने सबैभन्दा ठूलो विषय चीनसँग नेपालको निकट सम्बन्ध हो । वैदेशिक सम्बन्धमा चासो राख्ने भारतीयलाई नेपालको चीनसँगको सम्बन्ध पाकिस्तानको चीनसँग भन्दा नजिकको छ भन्ने बनाइएको छ । भारतीयले बुझ्नुपर्ने के हो भने नेपालले चीनसँग सम्बन्ध नराखी भारतसँगमात्र सम्बन्ध बनाउन सक्दैन । दुवै छिमेकी राष्ट्रसँग उसले आफ्नै तरिकाको सम्बन्ध राख्छ र राख्न पाउनुपर्छ । तर, नेपालको २०७२ सालको वैशाखमा आएको भूकम्प र त्यसलगत्तै भारतले लगाएको नाकाबन्दीको समयदेखि नेपाल र चीनबीच पचास वर्ष अघिदेखि सञ्चालनमा रहेको तातोपानी भन्सार नाका बन्द रहेको छ । यो विगत सात वर्षदेखि खुल्नसकेको छैन । चीनसँग अहिले चालु रहेको रसुवागढीको नाका कति प्रारम्भिक अवस्थामा छ भने यहाँबाट ठूलो आयात निर्यात केही पनि सहज छैन । तर, भारतका बुद्धिजीवी भने या त यो तथ्यसँग परिचित छैनन् वा हुन चाहँदैनन् । 

नेपाल र चीनको प्रगाढ सम्बन्ध छ भनेर भारतीय मिडिया र कर्मचारीतन्त्रमा धेरै हौवा फैलाउनुको अर्को कारण पनि हुनसक्ने आशंका गर्न सकिन्छ । भारतको जासुसी संयन्त्र र सुरक्षाका लागि भनेर नेपालका लागि छुट्याउने बजेटमा कमी नआओस् भन्ने पनि कर्मचारीतन्त्रको स्वार्थ हुनसक्छ । 

भारतले लामो समयदेखि व्यापार सन्तुलन भारतको पक्षमा भए पनि भुक्तानी सन्तुलन (ब्यालेन्स अफ पेमेन्ट) मा नेपाललाई खासै समस्या छैन भन्दै आएको हो । त्यसको मतलब भारतीय सेनामा कार्यरत गोर्खाली सेनाले भारतबाट ल्याउने तलब र पेन्सनसहित भारतमा काम गर्ने नेपालीले ल्याउने भारतीय रुपैयाँको आयतन ठूलो भएकाले यस्तो भएको हो भन्ने थियो । तर, त्यसमा परिवर्तन आएको तथ्य भारतले अझै हृदयङ्म गर्नसकेको छैन । रेमिट्यान्सकै कुरा गर्ने हो भने अहिले नेपाल भारतको आठौं ठूलो रेमिट्यान्सको स्रोत देश हो । अमेरिकी अनुसन्धान संस्था पिउ रिसर्चका अनुसार भारतले पाउने कुल ६३ अर्ब डलर रेमिट्यान्समध्ये नेपालबाट मात्रै ३.०२ अर्ब डलर भारत जान्छ । सोही संस्थाको रिपोर्टअनुसार भारतबाट नेपालले १.०२ अर्ब डलरमात्र कमाइ गर्छ । यो तथ्य जनताको तहमा पुग्ने हो भने भारतीयहरूमा नेपालीहरू श्रमिकमात्र हुन भन्न सोच पनि मेटिएर जान्छ । यो सोच परिवर्तन नभई भारतीयको नेपालप्रतिको दृष्टिकोण परिवर्तन हुँदैन । 

विप्रेषण वा रेमिट्यान्समा मात्र होइन नेपाल भारतका लागि आर्थिकरूपमा पनि ठूलो स्रोत हो । भारतले प्रत्येक वर्ष नेपालमा करिब ९० करोड डलर बराबरको सामग्री निर्यात गर्छ । यसको आधारमा भारतले निर्यात गर्ने देशमध्ये नेपाल ११ औं ठूलो देशमा पर्छ । तर, यो त आधिकारिक तथ्यांक हो । धेरैको अनुमानमा नेपालले आधिकारिकभन्दा दोब्बर सामान भारतबाट आयात गर्छ जुन औपचारिक गणनामा आउँदैन । यो सही हो भने भारतका लागि नेपाल चौथो सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता हो । यो तथ्य भारतीय बुद्धिजीवी र मिडियाले बुझेको खण्डमा नेपालप्रतिको सम्मान स्वतः बढ्नेमा शंका छैन । नाकाबन्दीको बेलामा भारतीय व्यवसायीले भने यो कुरा निकै बुझेका देखियो जुन सीमा नाकाका व्यवसायीले स्वीकार पनि गरेका थिए ।

त्यसैले, नेपाल र भारतको सम्बन्धको विषयमा कुरा गर्दा हामीलाई भारतको सहयोग पनि चाहिन्छ, अपनत्व पनि चाहिन्छ तर सँगै समान हैसियतमा सम्मान पनि चाहिन्छ । भारतले नेपाललाई ठूलो आर्थिक सहयोग दिनु पर्दैन, ठूला विद्युत् आयोजनामा लगानी गर्ने र सो बिजुली किनेर आफ्नो देश विकास गर्ने सोच राखे पुग्छ । त्यसैले बुद्ध जयन्तीको अवसरमा अरुण चौथो जलविद्युत् विकास गर्ने सम्झौतामा भएको हस्ताक्षर स्वागतयोग्य छ । 

बुद्ध जयन्तीमा आएर “बुद्धको जन्मस्थल नेपाल हो” भन्ने तथ्य दोहोर्‍याएर भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले नेपालीको दुःखेको घाउमा मलम लगाएका छन् । यसभन्दा थप नेपालीलाई दुख्ने घाउ आफ्नो सार्वभौमसत्ता हो । भारतले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा र यस क्षेत्रको भूराजनीतिक विषयमा नेपाललाई एक समान राष्ट्रको इज्जतका साथ सँगै लाने हो भने नेपालीहरूलाई भारतबाट थप केही चाहिँदैन । अहिले मोदीले देखाएको नयाँ अवतार पक्कै पनि नेपालीको रुचिअनुसारको छ । सबै नेपालीका तर्फबाट हार्दिक धन्यवाद ! नयाँ अवतार लिएको हो भने सीमा विवाद, भैरहवा विमानस्थलका लागि बाटो, नेपाली उत्पादनको क्वारेन्टिनको समस्या, सीमा नाकामा नेपालीले पाएको समस्या आदि समाधान गरिदिनुपर्‍यो भनेर सम्झाइराख्नु त पर्दैन नि ?

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: मंगलबार, जेठ ३, २०७९  १६:१२
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement