site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
ब्लग
Nabil BankNabil Bank
Ghorahi CementGhorahi Cement
बाख्राले खान नसक्ने जाडो !

आफ्नो घरगाउँ अर्थात् महोत्तरी, धनुषा, सिरहामा पनि यत्ति साह्रो जाडो होला भन्ने सोचेकै थिइनँ । कारण, लामो कालखण्ड तराई–मधेसमै बिताउँदा पनि पुस–माघमा यतिविघ्न चिसो अनुभव गरेको थिइनँ । जाडो महिनामा चिसो हुन्थ्यो । कहिलेकाहीँ बाक्लो झप्सी लाग्थ्यो । तर, पछिसम्मै सम्झिने जाडो कहिल्यै भएन । त्यसैले त होला, स्मृतिमा जाडो कहिल्यै बसेन ।

तराईको सम्झना गर्दा उखरमाउलो गर्मी मात्रै स्मृतिमा आउँछ । पसिनाले निथ्रुक्क भिजेको गन्जी, फत्ती, सर्ट, कुर्ता, कट्टुलाई नसम्झिएको दिन हुन्न, गर्मी चढ्दा । अब त गर्मी भोग्न जलेश्वर–जनकपुर जानै पर्दैन । जेठ असारकै काठमाडौंले अत्याउँछ । अनि भनिन्छ, ‘हैट, मधेस बिर्साउने गर्मी !’

अचेल काठमाडौं बिर्साउने जाडो तराईतिर भोग्न पाइन्छ ।

Agni Group

पहिले–पहिले पाकाहरूले भनेको सुनेको हुँ, ‘केटाकेटीको जाडो बाख्राले खान्छ !’ उस बेला त्यसै पो भयो कि ! तर, जलेश्वरमा त बाख्रा थिएन । त्यहाँको जाडो केले खायो होला त ! विनाबाख्रा कसरी बित्यो होला, कैयन् हिउँद !

खैर, पुस–माघको महिना जाडो हुनु स्वाभाविक हो । त्यसैले तिनताक अँगना र दरबज्जामा घुर बालिन्थ्यो । तापिन्थ्यो । थन्क्याएर राखेका पुराना स्वेटर झिकेर लगाइन्थ्यो ।

Global Ime bank

खुट्टामा जुत्ता थिएन । बीएससीको पातलो अथवा हात्तीछाप चप्पलकै वर्चस्व थियो । चप्पलले जाडो खान्थेन होला त !

अरू बेला फुल पाइन्ट कमै लगाइन्थ्यो । जाडोमा हो फुल सर्ट, फुल पाइन्ट र खादीको पाइजामा लगाउने । नभए त हाफ पाइन्ट नै सजिलो । नौ दश महिना हाफ पाइन्ट नै चल्थ्यो । कहिलेकाहीँ फेरफारमा फुल पाइन्ट पर्नु बेग्लै कुरा ।

यसरी नै काटियो घरगाउँको जाडो । त्यो पनि एक वर्ष होइन, वर्षौंवर्ष । मैले मात्रै होइन, सबैले त्यसरी नै काटेका हुन् जाडो ।

पछिल्ला वर्षहरूमा तराईको शीतलहरबारे धेरै सुनेको थिएँ । भोगेको थिइनँ । केही वर्षयता मीनपचास अवधिमा जनकपुर–जलेश्वर जाने मौकै जुरेन । गए पनि प्रायः गर्मीमै पर्यो ।

यसपटक भने आश्चर्यजनक रूपमा तराईको शीतलहर भोग्नुपर्यो । आफू जन्मे, हुर्केबढेको गाउँघरतिरै यस्तो जाडो होला, अनि कहिल्यै नखापेको दुईवटा सिरक खापेर सुत्नुपर्ला भन्ने मेरो कल्पनामै थिएन ।

यति बेला एउटा प्रसंग सम्झना आइरहेछ । गाउँतिर हुँदा माघे संक्रान्तिका दिन झिसमिसे अँध्यारोमै नुहाउनुपर्थ्यो । हजुरआमा, ठूलोआमाहरूको उर्दी हुन्थ्यो ।

जलेश्वरमा हुँदा हामी (रवि काका र म) सँगै नुहाउन निस्किन्थ्यौँ । राजदेवी मन्दिरछेउ पोखरी पनि थियो । सँगै कल (ह्यान्डपम्प) पनि । कलको पानी तातो हुने भएकोले त्यहाँ नुहाउनेकै लाइन हुन्थ्यो । पोखरीमा जमेको चिसो पानीमा कसले डुम्की लगाउने !

हैन, लुगा खोलेर पनि लामै कुर्नुपर्दा भने पोखरीमा छिरेर निस्किहाल्ने हो । आखिर नुहाउनु न हो । यसरी झट्पट नुहाइन्थ्यो र लुगा लगाएर तिलको डन्ठल बालेको घुरमा केही बेर तातो सेकिन्थ्यो । तिलक लगाइन्थ्यो । अनि, हिँडिन्थ्यो घरतिर ।

यो त भयो पुरानो कुरा । यसपालि (दश दिनअघि मात्र) त कलमै नुहाउँदा पनि थर्थराइदियो ! बाक्लो झप्सीबीच माथिबाट तपतप झरेको शीत र बिहान–बिहानै चलेको बतासले म तराईको गाउँमा छु भन्ने सम्झनै सकिनँ !

०००

माघको पहिलो शनिबार । मेरी पत्नी सिशम र म औरही जाँदै थियौँ । औरही उसको माइती । प्रायः हरेक वर्ष एक–दुईपटक औरही पुगिन्छ, सासूआमा उतै हुनुभएकाले ।

बिहान आठ बजे हलुका घाम थियो, जडीबुटीमा मिनिबस पर्खिरहँदा । अतिथि यातायातका गुरुजी लामाजीले आफू आउँदै गरेको फोनबाट जनाउ दिए । केही बेरमा हामी गाडीमा थियौँ ।

गाडीले धुलिखेलबाट बर्दिबास जाने बाटो समाउँदा करिब १० बजिसकेको थियो । झ्यालबाट आउने घामले मिठो तातो दिँदै थियो ।

लामाजी रमाइला रहेछन् । आरामले गाडी गुडाउँदै गफिँदै थिए । पहिले नाइट बस चलाउने गरेका उनी उमेर उक्लिएसँगै डे मिनिबसमा आइपुगेको कथा सुनाउँदै थिए । हामी चालक सिटको ठ्याक्कै पछाडि थियौँ । विन्डस्क्रिन र स्टेयरिङमा अनुभवले खरिएका नजर अनि हात घुमाइरहेका लामाजी सबैका प्रिय देखिन्थे । उनलाई हात उठाएर अभिवादन गर्ने आउने–जाने चालकहरू धेरै देखिए ।

गाडीको स्पीकरबाट हिन्दी गीत तरंगित थियो । सँगै लामाजीको गफले वातावरण रसिलो बनाएको थियो, सिन्धुलीको जुनारझैँ ।

सिन्धुलीकै चैनपुरमा पुगेर खानाका लागि गाडी रोकियो । दिउँसोको एक बजिसकेको थियो । समयसँगै भोक पनि चुलीमा थियो । तर, भोकलाई तातो घामले रोक्यो । घाम मज्जाको थियो ।

हामी केही बेर घाममै उभियौँ । यात्रुहरूमध्ये कतिपय होटेल छिरे । हामी घामले घेरेको बाहिरको टेबलमा बसेर घरबाटै लगेको रोटी–तरकारी खान थाल्यौँ ।

करिब आधा घण्टापछि गाडीले दक्षिण बाटो समायो । लामाजीका कुरा सुन्दै हामीले खुर्कोट, खनियाखर्क, सेल्फीडाँडा, चियाबारी, सिन्धुली र भीमान काट्यौँ । यतिखेर गाडीमा नेपाली लोकगीतहरू घन्किँदै थियो । यहाँसम्म पनि मज्जैले घाम लागेको थियो ।

महोत्तरी जिल्लाको पाटो पुग्दासम्म घाम कमजोर हुँदै गएको महसुस भयो । बर्दिबास पुग्दा त घाम आफैँ चिसो भइसकेको थियो । घाम हुनु नहुनुको कुनै अर्थै थिएन ।

१५ मिनेटपछि औरहीमा ओर्लिंदा टाउकोले टोपी माग्यो । अर्थात्, घाम फिटिक्कै थिएन । हुस्सु–चिसोको चापले थिचेको थियो । जबकि, घडीले अपराह्न साढे चारको समय बताउँदै थियो ।

कहिलेकाहीँ जेठ–असारको गर्मीमा हवाईजहाज चढेर तराईतिर जाँदा प्लेनभित्र एसीमा बसेर बाहिर निस्किँदा भुंग्रोमा पसेजस्तो अनुभव हुन्थ्यो । त्यही सम्झिएँ मैले । तराईको ताताले सेकेभन्दा बढी चिसोले पो सेक्यो, यतिखेर ! यो चिसोले एकैछिन त अत्यायो नै ।

साँझमा यस्तै होला । भोलि त घाम लाग्ला नि ! अनि त फुल स्वेटरमा दिन काट्ने त हो– मनले थोरै सान्त्वना दियो ।

कानेटोपी लगाउन खासै मन पर्दैन मलाई । थेग्नै नसक्दा मात्रै गलबन्दीले कान छोप्ने हो । भ्याएसम्म हेयरस्टाइल देखाउने नै हो । कान छोप्ने टोपी धेरैपछि मात्रै लगाउन थालेको हुँ ।

बसभित्र खासै चिसो लागिरहेको थिएन । यहाँ बसबाट झर्नासाथ टाउकाले टोपी सम्झायो । ज्याकेटको खल्तीमा कुचुक्क परेर बसेको टोपी निकालेर टाउकामा तन्काएँ ।

साँझ झन् चिसो गहिरियो । एकनासको हावा चलिरहेको थियो । पूर्वा हावा थियो या पछिया, बुझ्न सकिनँ । तर, सेकेको सेकेकै थियो हावाले । एक कप भरी चियाको तातोले पनि ज्यान तताएन । अब झिक्राझिक्री बालेरै भए पनि ज्यान तताउने मेलो नगरी हुन्न भन्ने लाग्यो ।

अचेल गाउँमा घुर त्यति देखिँदैन । सायद घुर्यान समेटिँदैन होला । सबैतिर काठदाउरा र झिक्राझिक्री नै बाल्ने हो । यसैबीच, उज्वल तम्सिए आगो बाल्न । केटाकेटी मिलेर केही झिक्राझिक्री बटुले । दुई–चार चिरा दाउरा पनि ल्याए । यति भएपछि केही बेरमै दन्कियो दाउरामा आगो ।

तिनका बीचमा तातो सेक्न म पनि बसेँ । योे आगोको तातो त्यस्तै हो, छाती ताप्यो ढाड चिसो, ढाड ताप्यो छाती–पेट चिसो । घुरमा बस्ता त्यस्तै हुन्छ । केही बेर यस्तै घरी अगाडि त घरी पछाडि गर्दै आगो ताप्ने उपक्रम चल्यो ।

तर, बढ्दो चिसोको साम्राज्यले त्यहाँ बसिरहनै दिएन । काठदाउराको घुर ताप्नुभन्दा कोठाभित्रै बस्नु ठिक लाग्यो । तुलनात्मक रूपमा भान्साकोठा तातो हुने भएकाले म पनि त्यहीँ बसेर गफ गर्न थालेँ ।

चिसोले छोपेको गाउँ । सातै बजे सुनसान थियो । अलि टाढाबाट मटकोरका बेला गाइने गीत स्पीकरमा मधुरो सुनिँदै थियो । त्यही लोकलयमा कान पुर्याउँदै सिरकभित्र पसेँ ।

अहँ, सिरकमा बस्ता पनि जिउ कम्पन कम भएन ! एउटा सिरकले जाडो थेग्लाजस्तै लागेन । अनि, माथि खाप्न अर्को सिरकको पनि व्यवस्था भयो । बल्ल जिउ तात्यो ।

यतिखेर म माघमै गरेको दार्जिलिङ यात्रा सम्झिरहेको छु । २०५३ सालमा एसी नभएको कोठामा राजेश राजभण्डारी दाइ, रघुवरलाल श्रेष्ठ र मैले एक रात बिताएका थियौँ । माइनस जाडो बोकेको दार्जिलिङमा हामीले होटेलवालासँग मागेर दुई–दुईवटा सिरक खाप्नुपरेको थियो ।

२७ वर्षपछि त्यस्तै भोग्ने अवस्था आइलाग्यो । कुनै बखत ४० डिग्रीको गर्मीले बफ्याउने ठाउँमा आज दुईवटा सिरकले जाडो थेग्न सकिरहेको थिएन ।

सम्साँझै सुनसान भइसकेको थियो । बेलुकी करिब १०÷११ बजेतिर सुत्ने म यहाँ आठ बजे नै घुर्न थालेछु ।

बिहान घाम लाग्ने कुनै छाँटछन्द थिएन । झप्सी कुहिरोले सर्वत्र छोपिएको थियो । आँगनमा तपतप शीत झरेको आवाज सुनिँदै थियो । मलाई तराईमा यस्तो चिसो र झरीझैँ कुहिरो लागेको सम्झना भइरहेको थिएन ।

त्यसैले बाहिर कलमा नुहाउन गएँ । शीतसँगै चिसो हावा चलिरहेको थियो । गाडीको थकाइ मार्न पनि नुहाउन जरुरी थियो । त्यसैले जिउमा पानी खन्याएँ । शीत र बतासले एकैचोटि ज्यानमा हान्यो । अनि त साबुन दल्ने हिम्मत भएन । जिउमा एकझर पानी खन्याएर गायत्री जप्दै गम्छाले पुछ्न थालेँ ।

म बागबजारमा डेरा लिएर बस्दा बाहिरै नुहाउनुपर्थ्यो । बाथरुम थिएन । धारा बाहिरै थियो । जाडो महिना पानी आएको बेला त्यहीँ धारामा बाल्टिन थापेर हर गंगे, हरहर गंगे भन्दै जाडो हुर्याउने प्रयास गर्थेँ, म ।

यसपटक भने तराईमै थर्कमान भएँ । काम छुट्यो, नुहाएपछि । मैले सम्झन खोजेँ, यस्तरी म कहिले कामेको थिएँ भनेर । सम्झना भएन । कलभन्दा पोखरीमै अधिकतर नुहाउने बानी थियो । कल चलाइरहने झन्झट कसले गर्ने, पोखरीमा फाल हान्यो र पौडिँदै जाइटसम्म पुगेर फर्कियो । हामीले नुहाउनु त्यति मात्रै थियो ।

स्याम्पु त्यस बेला हामीभन्दा निकै टाढा थियो । पोखरी जाँदा साबुन लाने चलनै थिएन । त्यसैले सादा स्नान हुन्थ्यो । त्यस्तै सादा स्नान गरेर एउटा दिन बित्यो ।

जनकपुर जानु थियो । अग्रज साहित्यकार डा. राजेन्द्र विमल सरलाई भेट्नु थियो । त्यही शीतलहरका बीच बस समातेर जनकनन्दनीको नगरी पुगेँ । झप्सीले जनकपुर पनि छपक्क छोपिएको थियो । कतिपयका टाउकामा गम्छाको गाँती पनि देखेँ ।

गाउँमा बस्दा कहिलेकाहीँ गाँती बाँध्ने गर्दथ्यौँ । जलेश्वरमा हुँदा गाँती बाँधिएन । बरु, ७ गते बिहान जनकपुर पुग्दा गाँती पो बाँधौँ कि ! भन्ने लाग्यो । नुहाउनासाथ एक कप चिया पिएर जनकपुरतिर हिँडेको मैले पिडारीचोकमा ओर्लिंदा एकाबिहानै चिया पिउन चोकमा आउने गरेको सम्झिएँ ।

एकताका हाम्रो दैनिकी हुन्थ्यो, घरको एक कप चिया खाएर पिडारीचोकमा गएर फेरि चिया खानु ।

त्यहाँ ओर्लिएर चोकको गज्याङगुजुङका बीच चिया दोकान खोजेँ पनि । देखिनँ । त्यसैले म्याजिक रिक्सा समातेर लागे देवीचोकतिर ।

डाक्टर राजेन्द्र विमल सर घरमै हुनुहुन्थ्यो । अभिवादन र कुशलक्षेमपछि ‘यो चिसोमा घरबाट उति निस्किन्नँ’ भन्दै बैठक कोठामै लानुभयो । बाहिर बस्ता चिसो हुन्थ्यो ।

केही पुस्तकलगायत सामग्री उहाँलाई सुम्पिनु थियो । सुम्पिएँ ।

त्यस दिन तीन–चार घण्टै डाक्टर साहबकहाँ बसेछु । उहाँसँगै बसेर सुस्वादु भोजन गर्न पाउनु मेरा लागि अहोभाग्य रह्यो । प्रकाशनको तयारीमा रहेको मेरो किताब ‘घुरको धुवाँ’को भूमिका उहाँले लेखिसक्नुभएको रहेछ । प्राप्त भूमिका मैले गोजीमा हालेँ । सँगै एनबी जनकपुरीका लागि एउटा नासो सुम्पिनुभयो । त्यो पनि खल्तीमा राखेँ ।

भोजनपछि डाक्टर साहबसँग विविध विषयमा कुराकानी गर्दागर्दै समय बितेको पत्तै भएन । बाहिर झप्सीको कडा चिसो भए पनि उहाँको स्नेहको न्यानोले मलाई सम्पूर्ण छोपेको थियो ।

उहाँसँग अझै दुई–चार घण्टा बिताउन मन थियो । तर, आफूलाई फर्किनु थियो औरही । त्यसैले बिदाबारी भएँ । अनि, डाक्टर साहबले भन्नुभयो, ‘घुर ताप्ने होइन, राजेशजी !’

दाउरा बालेको घुर ताप्न थाल्ने हो भने बस छुट्ने निश्चित थियो । त्यसैले नमस्कार गर्दै म निस्किएँ ।

बाहिर चिसो यथावत् थियो । झप्सी झन् कडा भएको हो कि ! त्यस्तै भान भयो । त्यही चिसोबीच जिउ तताउँदै रामानन्द चोकतिर पैदलै हान्निएँ ।

औरही बजारमा ओर्लिंदा साँझको साढे पाँच बजिसकेको थियो । चिसो रत्ती घटेको थिएन । गाउँको खुलापनले बतास झन् स्वच्छन्द भएको थियो । ठोकिएको ठोकिएकै गर्यो । ज्याकेट, गलबन्दी, कानेटोपीको पनि केही लागेन बताससँग ।

अब छिटोछिटो घर पुगेर, गोहालीको चुलोमा जर्ना कोचेर, आगो बाल्दै ज्यान तताउनुबाहेक अरू कुनै विकल्प देखिएन । बाख्राले जाडो खाने उमेर पनि रहेन । नभए बाख्राकै छेउमा बसिन्थ्यो होला !

यसरी तराई झरेको दोस्रो दिनै चिसोले शिथिल बनाएको थियो । जबकि, यो शीतलहरमा अझै पाँच–सात दिन बस्नै बाँकी थियो ।  
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, माघ २७, २०८०  ०६:०७
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
Nepal TelecomNepal Telecom
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Anna SonamAnna Sonam
Ann NabilAnn Nabil
Ann GlobalAnn Global
Ann IMEAnn IME
Anna KalikaAnna Kalika
Ann ParamountAnn Paramount
Anna AnnapurnaAnna Annapurna
Anna Dish HomeAnna Dish Home
Anna SoftadAnna Softad
Ann KFCAnn KFC
Ann RaraAnn Rara
Anna MM GroupAnna MM Group
Ann VarnavasAnn Varnavas
Ann VianetAnn Vianet
Ann ISMTAnn ISMT
ANN GarudANN Garud
Ann GMCAnn GMC
ANN CITIZENANN CITIZEN
ANN bydANN byd
Anna MBLAnna MBL
Ann Fine printAnn Fine print
Anna Hard RockAnna Hard Rock
Anna DolphinAnna Dolphin
Anna Surya NepalAnna Surya Nepal
Anna SipradiAnna Sipradi
Anna DynastyAnna Dynasty
Ann AnshuvaraAnn Anshuvara
Ann NepatopAnn Nepatop
Anna TBCAnna TBC
ANN SalesberryANN Salesberry
Anna TeslaAnna Tesla
Anna Prabhu BankAnna Prabhu Bank
Anna MarigoldAnna Marigold
Anna Matrika EyeAnna Matrika Eye
Anna Manakamana CableAnna Manakamana Cable
Anna City MoneyAnna City Money
Anna KamanasewaAnna Kamanasewa
Anna MahalaxmiAnna Mahalaxmi
Anna SummitAnna Summit
Anna KitchenAnna Kitchen
Anna CE ConstructionAnna CE Construction
Anna ValleyAnna Valley
Anna LitmusAnna Litmus
Anna VedalayaAnna Vedalaya
Anna Mountain hardwareAnna Mountain hardware
Anna Civil MallAnna Civil Mall
Anna Nobel MedicalAnna Nobel Medical
Anna VatsalyaAnna Vatsalya
Anna Facts NepalAnna Facts Nepal
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
NepatopNepatop
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
ICACICAC
Corporate BaahrakhariCorporate Baahrakhari