site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
साहित्य
Nabil BankNabil Bank
लेखन : श्वासप्रश्वासजस्तो
Sarbottam CementSarbottam Cement

कसैलाई सोध्दा पनि सजिलै उत्तर आउन मुस्किल हुन्छ । किनभने, प्रश्न सामान्यजस्तो लाग्छ— म किन लेख्छु ?

यो प्रश्नको उत्तर दिन वास्तवमा दिमाग खियाइरहनु पर्लाजस्तो लाग्दैन । तर, यसको गहिराइतिर पस्दै जाँदा ‘म किन लेख्छु ?’ ले निकै गम्भीर दार्शनिक अर्थ–अभिप्रायमा पुर्याउँछ ।

र, थाहा हुन्छ, उत्तर दिन सहज छैन । र, प्रश्न तेर्स्याएजस्तो उत्तरको झटारो हानिहाल्न त्यति सजिलो कदापि हुँदैन ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

यसैसँग जोडेर अरू प्रश्नले प्रहार गर्दा अनेक तरंग उत्पन्न हुन्छन् । जस्तो कि लेख्छु, लेख, लेखिराख, लेख्दै गर, किन लेख्ने, केका लागि र कसका निम्ति लेख्ने ? यी आदि प्रश्नको जवाफ दिनलाई पनि सजिलो हुन्छ होला भन्ठान्नु गल्ती नै हुनेछ ।

वास्तवमा कुनै पनि प्रश्नको उत्तर दिन हतारिनु र सजिलो ठान्नु हुँदैन । ‘तपार्इं किन लेख्नुहुन्छ ?’ वा ‘म किन लेख्छु ?’ को तार्किक निष्कर्ष हचुवाको भरमा निस्किँदैन । यसको उत्तर हल्का ठान्नु पनि हुँदैन ।

Global Ime bank

वर्ष दिन अवधिको फेरोलाई फर्किएर हेर्छु । गत वर्ष मैले ‘शंकर लामिछाने युवा निबन्ध पुरस्कार’ पाएको थिएँ । ‘पुरस्कारले सिर्जनधर्मी स्रष्टालाई प्रोत्साहित गर्छ र जिम्मेवारी बढ्छ’ भनेको थिएँ ।

नभन्दै आज एक वर्षको मूल्यांकन आफैँले गर्दा पनि निश्चय अधिक लेखियो । लेखेजति छापियो । घुम्नुसम्म घुमियो । रमाउनुसम्म रमाइयो । त्यो पुरस्कारले मेरो लेखनलाई प्रोत्साहित पनि गरिदियो । र, जिम्मेवारी बढाइदिनुका साथै लेखकीय कर्ममा समर्पित पनि गरायो ।

पुगेका गन्तव्यहरूमाथि अझै लेखिँदै छ, यात्राका पलपल आँखाको परेलीमा उतारेर । मनको मझेरीबाट बाहिर निकालेर निफननाफन गरी शब्द बुन्दै, भावना खेलाउँदै, अनुभूति पोखिँदै छ अभिव्यक्तिहरूको ।

अन्त्यमा जहाँ यौटा लेखकले केही पाउँदैन, मात्र सन्तुष्टिको मिठास । सम्पादक र पाठकको माया, सद्भाव र शुभेच्छाहरू ।

लेखन प्रत्येक लेखकका लागि श्वासप्रश्वासजस्तै हो, जुन आवश्यकता यस्तो कि त्यो काम नगरी सम्भवतः ऊ बाँच्न पनि सक्दैन । मूलतः ‘म किन लेख्छु ?’ प्रश्नको उत्तर दिन म आफैँ पनि सक्दिनँ ।

यसको सही जवाफ मसँग पनि छैन । ‘म किन लेख्छु ?’ जबकि, ‘म किन लेख्छु मलाई नै थाहा छैन’ भने पनि निरुत्तर हुन्छ ।

कुनै पनि प्रश्नमा सरल, सजिलो र सुललित संलापको सिलसिला हुँदैन । किनभने, कोही पनि लेखक कसैले ‘लेख’ भन्दैमा तुरुन्तै लेख्न सक्दैन । कसैले ‘नलेख’ भन्दैमा ऊ नलेखिरहेर बस्न सक्दैन ।

लेख्नु र नलेख्नुको दोसाँधबाट उठेर लेखकीय कर्म, धर्म र मर्महरू स्वतः नै उचाइतिर लम्किसकेका हुन्छन् ।

कुनै पनि लेखकको दिनचर्या नै लेख्नु हो । लेखनधर्म नै उसको कर्म हो । त्यसैले उसलाई ‘लेख’ भनिरहनै पर्दैन । ‘नलेख’ भनेर बन्देज लगाउन पनि सकिँदैन ।

यौटा लेखकका लागि खाना खानुजत्तिकै आवश्यकता, जुन कुरा कसैले भनिरहनै पर्दैन । निदाउनुजस्तै आवश्यकता, जुन कुरा सुत सुत भनेर भनिरहनै पर्दैन । आवश्यकताले नै हो, अभावको पूर्ति गरिदिने । यसले नै निर्माण कलाको स्मारक स्थापित गराइदिने ।

वास्तवमा मेरो लेखनले मलाई हरदम लेख्नलाई प्रेरित गरिरहन्छ । म आफैँबाट प्रेरित र प्रभावित छु । म नलेखीकन बस्न सक्दिनँ । पहिलेपहिले नपढी म बस्नै सक्दिन थिएँ । हिजोआज नलेखी बस्न सक्दिनँ ।

लेखन त मेरो श्वासप्रश्वासजस्तो छ । लेखेर मैले आफूलाई उन्मुक्त आकाशमा उडिरहेको महसुस गर्छु । नवीनतम् दृश्यहरूमा रमाउँदै लामो यात्रामा हिँडिरहेको आनन्द लिन्छु ।

हाल केही वर्षदेखि मैले निबन्ध र नियात्रामा आफूलाई केन्द्रित गरिराखेको छु । म निबन्धमा कला घोल्न रुचाउँछु । निबन्धमा कलात्मक पहिचान कायम राख्ने मेरो ध्येय रहिआएको छ ।

पाठकले कत्तिको महसुस गर्नुभएको छ, मलाई थाहा छैन । तर, मेरो निबन्ध वा नियात्राभित्र सदैव कलाकारिताका विम्ब–विधानहरूलाई नै मैले प्राथमिकतामा राखेर लेख्ने गर्छु ।

निबन्ध होस् या नियात्रा विधा, यी दुवैमा आफ्नै किसिमको अलग्ग मौलिकता लेपन भएको हुनुपर्छ । जहाँ आफू, आफ्नो परिवेश, प्रकृति र तिनमा सिलसिलाबद्ध भावना नदीजस्तै सललल बगेको होस् । आफैँ पाठक भएर पढ्दा पनि बेग्लै आनन्दले ती शब्दहरूमा रसास्वादन गर्न सकियोस् ।

बस्, यस्ता निबन्ध पढ्दा मनमस्तिष्कमा बेग्लै प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने मलाई लाग्छ । कुनै प्रभाव पार्न नसक्ने । केही सन्देश र सोचाइको अवस्थिति निर्माण गर्न नसक्ने सिर्जना अर्थहीन हुन्छ ।

लेखेर म आफैँसँग रमाउँछु । लेखेर म आनन्दित हुन्छु । म कसैको लागि लेख्दिनँ । कसैले भनेर पनि लेख्दिनँ । किनभने, म नलेखी रहनै सक्दिनँ ।

लेखेर मैले कसैलाई चिढ्याएको छैन । कसैको खुसी खोजेको र कसैको माया चाहेको छैन । मेरो मनको सन्तुष्टि नै मेरो लेखनकर्म हो । म कसैको लयमा, कसैको प्रवाह र प्रभावमा लेख्दिनँ ।

देखेको लेख्छु । भोगेको लेख्छु । आफूले हिँडेको दृश्यमाथि लेख्छु । आफूले अनुभव गरेको अनुभूतिलाई अभिव्यक्ति दिन्छु ।

परन्तु, किन लेख्छु, केका लागि र किन लेख्छु भन्ने कुरालाई गौण राखेर हेर्दा ‘साँच्चै म किन लेख्छु ?’ म भन्न सक्दिनँ । अरू कसैले पनि भन्न सक्दैन ।

हुन त लेखेर पनि केही हुने होइन । नलेखेर पनि केही गुम्ने, गुमाउने हुँदैन । यो एक नियमित प्रक्रिया पनि हो, लेखनकर्मीका लागि ।

यौटा इमानदार लेखकले सधैँ लेखनमा आफूलाई समर्पित गरेको हुन्छ । लेखकीय मौलिकता स्थापित गर्नु सबैको लक्ष्य हुन्छ । मेरो पनि यही लक्ष्य । म आफ्नो लक्ष्यसम्म पुग्न पनि लेख्छु र लेखिरहन्छु ।

लेखनमा कसरी नवीनता ल्याउने भन्ने सधैँ उसको सोचाइमा चिन्ता हुन्छ । हेराइमा, बोलाइमा, बुझाइ र घुमाइमा सिर्जनात्मक ध्याउन्न र धुन हुन्छ ।

आफ्नो लेखकीय कर्मलाई कसरी उत्तम बनाउने, कसरी नयाँपन ल्याउने र कसरी अनुभूतिमा मिठास भरेर लेख्ने भन्ने नै मूल लक्ष्य हुन्छ ।

कसैको डर र धम्कीमा लेखक लुत्रुक्क पर्दैन । कसैको माया र घृणाले लेखकलाई कुनै असर पार्दैन ।

कसैले सोध्छन्– तपार्इंले के पुरस्कार र सम्मान पाउनुभयो ?

तर, म पुरस्कार र सम्मानको पछि लाग्ने लेखक होइन । त्यस्ता लेखकले मानसम्मानको खोजी कहिल्यै पनि गर्दैन । आशा पनि राखेर लेखेको हुँदैन उसले ।

अरूहरूजस्तो प्रशंसाको भोको, चर्चाको प्यासी र पुरस्कारका लागि मरिहत्ते गर्ने स्वभाव हुँदैन । खुरुखुरु लेख्ने, सुरुसुरु आफ्नै लेखकीय पहिचान निर्माणमा व्यस्त रहने आदत हुन्छ ।

मेरो विचारमा पुरस्कार र सम्मान भन्ने कुरा कदापि पनि विवादित हुनु हुँदैन । निष्पक्ष मूल्यांकनबाट प्रदान गरिने पुरस्कार तथा सम्मानले सम्मान गर्ने संस्थाकै शिर उचो भएको हुनुपर्छ ।

तर, हामीकहाँ नातावाद, चाकडी, नजिकका प्रिय पात्रलाई खुसी पार्न, चित्त बुझाउन, पालोको पैँचो तिर्न आदि अनेक स्वार्थ प्राप्तिका निम्ति पुरस्कार प्रदान गरिन्छ । यसमा योग्यता, क्षमता, समर्पण, साधना र लेखकीय मौलिकताको कुनै लेखाजोखा नै गरिँदैन ।

यस किसिमको परिपाटीले पुरस्कारको औचित्य र गरिमा गौरवमय हुनुको सट्टा ‘एक हातले दिने र अर्को हातले लिने’ परम्परा विकसित छ भन्दा अत्युक्ति हुँदैन भन्ने मलाई लाग्छ ।

म कसैको लागि पनि लेख्दिनँ । पाठक, समीक्षक वा प्रकाशक हेरेर लेख्नेहरू पनि होलान् । तर, म कसैको खुसीका लागि, कसैले मन पराइदेला भनेर लेख्ने गर्दिनँ ।

कसैले म पाठकका लागि लेख्छु पनि भन्लान् । तर, म भने स्वान्त सुखाय । मेरो लेखन कसैका लागि होइन ।

मेरो लेखन मेरै लागि हो भन्ने मान्यतामा छु । कसैले पढिदिऊन् भन्दिनँ म । कसैले चर्चा गरिदिऊन् पनि भन्दिनँ ।

मेरो लेखन कसैले पढिदिएर सगरमाथा आरोहणमा कीर्तिमान कायम गर्ने होइन । त्यति गरेपछि मेरो कृति विश्वसाहित्यमा छलाङ मार्न पुग्ने होइन ।

कसैले नपढिदिएर मलाई केही हुने र नहुने हुँदैन । तथापि, लेख्छु आफ्नै खुसीका लागि, आफ्नै सन्तुष्टि र समष्टिका लागि ।

यति कुरा लेखिसकेपछि ‘म किन लेख्छु ?’ को उत्तर पाइन्छ होला भन्ने मलाई लाग्छ ।
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, चैत १७, २०८०  १२:४२
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement