site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
साहित्य
Nabil BankNabil Bank
सिमानाको साइनो
Sarbottam CementSarbottam Cement

परिचयविहीन कोही हुँदैन । परिचय भन्नु नाम, काम, जात, धर्म, देश आदि । यही परिचयको पहिचानले आ–आफ्नो अलग्ग अस्तित्व स्थापित हुन्छ । नातासम्बन्ध कायम हुन्छ । अन्यथा, को के ? के थाहा !

परिचय नभएपछि, आफ्नो र अर्काको भन्ने नछुट्टिएपछि अस्तित्व पनि स्थायी रहँदैन । साइनो हुनैपर्छ । सिमाना अंकित गर्नैपर्छ । नाम–पहिचानको स्थायी चिनारी नभए चिनिँदैन कोही । सिमानाले नछुट्ट्याए कसको, कहाँसम्म र कति भन्ने तथ्य खुल्दैन ।

सिमानाले निर्धारण गरिदिन्छ आफ्नो भएको यथार्थ । खासगरी जग्गाजमिनको सिमाना अथवा भौगोलिक संरचनाको तथ्य विवरण सिमानाले गर्छ । सिमानाले सिमांकन गरिदिएपछि कुन, कसको, कतिसम्म र कहाँसम्म भन्ने छुट्टिन्छ ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

त्यसैले नचिने पनि साइनो गाँसिन्छ । साइनोले बोलाइन्छ । श्रद्धाले सम्बोधन गरिन्छ । जेठो भए दाजु, अंकल, बुबा । जेठी भए दिदी, आन्टी, ममी । ठाउँ र पदअनुसार नाम फरक हुन्छ ।

कार्यालयमा सर, मिस, अस्पतालमा डाक्टर, नर्स । पसलमा साहुजी, साहुनी । घरमा घरबेटी, बसमा ड्राइभर, खलासी । वनमा वनपाले, सुरक्षाकर्मी ।

Global Ime bank

सम्बोधन, साइनो, सिमाना र साथ जीवनका अनिवार्य सर्त हुन् । यी नभए कसरी चिनिने, कसलाई चिनाउने, को कहाँको ? यी सबै थाहै हुँदैनथ्यो । आ–आफ्नो पहिचान, मौलिकता र सनातन सिलसिला यही नाम, सिमाना, धर्मले एकप्रकारले कित्ताकाट गरिदिन्छ ।

वस्तुतः हामी सीमाहीन पनि बाँच्न सक्दैनौँ । सीमा नभए घरजग्गा कसको ? देशको नक्सा, साँध, सीमा सबै सकिन्छ । एउटै देश, एकै भूगोल त हुनै सक्दैन । उहिल्यै थियो होला, तर आज सम्भव छैन । टुक्रिएका बाइसेचौबीसे राज्य जोडेर एउटै देश नेपाल भएको हो ।

सिमानाले नै साइनो गाँस्छ । सिमानाले नै पराई र आफ्नो छुट्ट्याउँछ । सिमानालाई कसैले पनि मिच्न हुँदैन । मिच्न पाइँदैन । सीमाको उल्लंघन गरिए कानुनानुसार कारबाही भोग्नुपर्छ ।

सिमानाले नै हो देश छुट्ट्याउने । देश मिलाउने र मन दुखाउने पनि । फरक भूगोल, फरक देश, फरक नाम, थर र ठेगाना ।

तथापि, प्रविधिले विश्व टाढा होइन, एकदमै नजिक भएको छ । नजिक हुनुको फाइदा र बेफाइदा दुवै हुनेरहेछ । घरमै बसेर विश्व भ्रमण गर्न पाउनुको उपलब्धि चाखलाग्दै हुन्छ ।

जसरी नामले छुट्ट्याउँछ व्यक्ति, त्यस्तै नदीले छुट्ट्याउँछ सिमाना । पहाड, हिमाल, बाटो, वन र पर्खालले विभाजन गरिदिन्छ । कतै पिलर, खम्बा, काँडेतार, बार, कतै फूलबगैँचा सिमानाका आधार । नेपाल–भारत सिमाना ‘जंगेपिलर’ ले छुट्ट्याएको छ ।

एउटै भूगोल टुक्राटुक्रामा विभाजित गरी आफ्नो र पराईको पारिन्छ । यति नगरे’नि हुन्न । एउटै स्थान, एकै भूगोल कसैको पनि हुँदैन, हुन सक्दैन ।

मान्छेले नै बनाएका हुन् मानचित्र र सिमाना । रेखांकन, नक्सांकन र नामकरण मान्छेबाटै भएका हुन् । आफ्नो र पराई यही नाम र सिमानाले छुट्ट्याउँदो रहेछ ।

देश चिनाउने, स्वाभिमानी कायम राख्ने, सार्वभौम बनाउने यही सिमाना रहेछ । यस किसिमको भौगालिक सिमाना नभए देश चिनिँदैन ।

परन्तु, यही साँधसिमाना र पहिचानले मित्रतासँगै वैमनस्य पनि बढाउँदो रहेछ । घरझगडादेखि दुई देशबीच कटु सम्बन्ध अथवा युद्धकै रूप लिने रहेछ । पुर्ख्यौली नाम र सम्पत्तिको जगेर्नादेखि सम्बन्धविच्छेदका अस्वाभाविक घटना पनि घटित हुँदो रहेछ ।

एउटै देशभित्र कति साँध र सिमानाका तगाराहरू ! त्यसले नै हो छुट्ट्याउने, अलग्ग चिनाउने भौगोलिक क्षेत्र । त्यति नभए चिनिन्न जिल्ला, प्रदेश र स्थानीय तह ।

पहिलेका गढी र किल्लाहरू सिमानाका बलिया आधार । बडेमानको पर्खाल बनाइए । राज्यको ढिकुटी सिमाना निर्माणमै सिद्धिए कति । आफ्नो देशको पहिचानलाई जोगाउन पहिलेका शासकहरुले मित्रताको हात बढाउनेदेखि शत्रुताको रिस साँध्ने कठोर निर्णय पनि गरेका उदाहरणहरू छन् ।

सीमारक्षाकै लागि पहिले पनि कति झगडा भए । मार्न र मर्नलाई कतिले आफ्नो ज्यानको बलिदान दिए । जस्तो कि नेपाल–अंग्रेज युद्ध । नेपाल–केरुङ युद्ध । अन्य साना राज्यबीचको युद्ध सिमानाकै निम्ति भएका हुन् । जसमा कतिले ज्यान गुमाएर वीरगति प्राप्त गरे ।

सिमानाले कति देशलाई एक बनाएर जोडेको छ । कति देश टुक्राटुक्रामा बाँडिएको छ । लामो समयदेखि भारत–पाकिस्तान युद्धले दुई देशबीचको सम्बन्धमा ठूलो फाटो ल्याएको छ ।

खासगरी सिमानाका बासिन्दाहरूले सीमा मिचाइसँगै कष्टकर जीवन बिताउनु परिरहेको छ । राति सुत्दा आफ्नो देश, बिहान बिउँझिँदा अर्कै पराई देश । यस्तो हुँदा अपहेलनाका साथै अपजस र अप्ठ्यारोले आपत् पार्ने गरेको छ । यसले ती सिमानावासीको मन मात्रै दुख्दैन, देशै दुख्दो रहेछ । अखण्ड सार्वभौमिकता नै खण्डित हुन पुग्दो रहेछ ।

बाटो र राजमार्गले सम्बन्ध जोड्नुका साथै सिमाना छुट्ट्याउने काम पनि गर्छ ।

यता, नामको झनै ठूलो मान र सान छ । आफ्नो नाम अरूभन्दा पृथक् राख्न कति नयाँ र नौलो नाम राख्ने प्रतिस्पर्धा हुन्छ । नाम जुराउने सोधीखोजी हुन्छ । हुन पनि एउटै नाम हुँदा कहिले समस्या पनि आउँछ । कसैलाई फाइदा र कसैलाई बेफाइदा पनि हुन्छ ।

भगवान्को नाम राख्दा शुभ हुन्छ भन्ने मान्यताले कतिका नामहरू सोहीअनुसार राखिएको पाइन्छ । पतिपत्नीको नाम मिसाएर, उत्सव, कुनै दिन वा घटनालाई आधार मानेर नाम राखिन्छ ।

कतिपय नाम अर्थपूर्ण हुन्छन् । कतिचाहिँ बेनामका हुन्छन् । अधिकांश नाम हल्काफुल्का परम्परागत ढाँचाकै, जस्तो– फलानो बहादुर, प्रसाद, कुमार, सिंह आदि ।

कति नाम दुईथरीका हुन्छन् । बच्चा बेलामा धेरै रोगी भयो भने उसलाई रोगव्याधीले आक्रमण नगरोस् भनी काले, सार्के, रिट्ठे, ध्वाँसे आदि अनेक नाम राखिन्छ । पछि त्यही नामले चिनिँदा अरूका अगाडि नराम्रो लाग्छ । अनि, खिसीटियुरी गर्नेहरू हुन्छन् । मन पनि खिस्रिक्क हुन्छ ।

आखिर नाममा केही छैन भन्दा भन्दै नाममै त छ सबैथोक । नाम नभए प्रथमतः पहिचानै खुल्दैन । त्यसमा पनि राम्रो नाम हुँदा ऊ उच्च पदमा पुग्दा सानै अर्को हुन्छ ।

यदि, बाल्यकालमा लन्ठुदास वा हरामखोर नाम राखिएको भए पछि पनि ऊ त्यही नाममा चिनिँदा नामले कति असर पार्छ । आफैँलाई कति नमज्जा महसुस हुन्छ । मेरो बुबाआमाले कस्तो नराम्रो नाम राखिदिएछन् भनी मन दुख्छ ।

त्यसैले नाम राख्नुमा वा न्वारानमा जुरेकै नाममा पनि परिमार्जन र परिस्थितिअनुसार राम्रो नाम राख्न ध्यान दिनुपर्छ ।

त्यसपछि जिल्ला, क्षेत्र, प्रदेश, गाउँठाउँको कुरा आउँछ । सिमानाले नछुट्ट्याएको भए कसरी चिनिनु र चिनाउनु ? सिमानाले चिनाएकाले हामी चिनिएका छौँ । हाम्रो देश, आफ्नो देश भन्न पाएका छौँ ।

मेरो सम्पत्ति, जग्गाजमिन भन्ने अधिकार पाएका छौँ । नामको पहिचानले चिनिएका छौँ । जात, धर्म आदिको वर्गीकरणले छुट्टिएका छौँ ।

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, भदौ ३०, २०८०  ११:३६
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय