site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
साहित्य
Nabil BankNabil Bank
बाँच्ने जीवनको खोजीमा 
Sarbottam CementSarbottam Cement

जीवन लक्ष्य मात्र कहाँ हो र, यात्रा पनि त हो नि ! लक्ष्यको खोजीमा जीवनमा भौँतारिँदै गर्दा यात्रा निरस, बोझिलो, झन्झटिलो भयो भने हामीले भेट्टाएको लक्ष्य पनि खल्लो हुन्छ ।

जीवनमा हरेक कुराको प्राप्तिका खोजीमा भेटिने भाव नै मिठो हुन्छ । आखिरमा प्राप्त भइसकेपछि त्यो प्राप्ति अप्राप्ति साबित हुन्छ । त्यसैले लक्ष्य प्राप्तिको बाटोमा हिँड्दै गर्दा भेटिएका साना–साना कुराहरूले जीवनलाई रसिलो र अर्थपूर्ण बनाउने गर्दछन् ।

चुनौतीपूर्ण र समस्याग्रस्त जीवनमा यिनै ऊर्जा र रङ भर्न हामी यसपटक पश्चिमी नेपालका पहाडी जिल्लाहरूको यात्रामा निस्किएका थियौँ ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

हामी यात्रामा त निस्किएका थियौँ, तर हामीसँग यात्राको स्पष्ट मार्गचित्र थिएन । विज्ञान र प्रविधिको यो जमानामा पनि हामीले त्यसलाई उपयोग गरेका थिएनौँ । यो हाम्रो लापरबाही पनि हुनसक्छ ।

यात्रामा अगाडि बढ्दै जाँदा जहाँजहाँ पुगिन्छ र जे भेटिन्छ, त्यसलाई आत्मसात् गर्दै अनुभवहरू बटुल्दै जानुमा नै हामीले रोमाञ्चकता खोजेका थियौँ । जीवन सधैँ गम्भीर, सजग र सचेतता मात्र कहाँ हो र, जीवन त अलिअलि उटपट्याङ, बेपरवाह र अस्तव्यस्तता पनि हो नि !

Global Ime bank

अगाडि बनाएका र पढेका सिद्धान्तहरूभन्दा जीवनले भोग्दै, अनुभव गर्दै बनाएका मान्यता र सिद्धान्तहरू बढी प्रभावकारी हुन्छन् । हामीलाई जीवनको यही मज्जा लिनु थियो ।

भनाइ नै छ, एक माघले जाडो जाँदैन । माघ महिना आफैँमा चिसो र कठ्यांग्रिदो हुन्छ । यस्तो समयमा परिवारको पूर्ण स्वीकृतिबिना नै बाइकको यात्रामा हामी निस्किएका थियौँ ।

बिहान पाँच बजे चिसो र सिरेटोसँग जुध्दै हामी काठमाडौँबाट छुट्टियौँ । यात्रालाई ठूलो लक्ष्यमा पुर्याउनुअगाडि सुरुमा मुग्लिङसम्म पुग्ने सानो लक्ष्य बनाएका थियौँ । किनभने, यात्रालाई ठूलो लक्ष्यसम्म सोचेर हिँडियो भने पहिले नै थाकिन्छ, यात्रा बोझिलो हुन्छ । त्यसैले हामीले यात्रालाई टुक्राटुक्रामा बाँडेका थियौँ ।

यसक्रममा नागढुंगादेखि ओरालो र अप्ठ्यारो बाटो पार गर्दै बिहान छ बजेतिर हामी नौबिसे पुग्यौँ र चिया खायौँ । त्यहाँ धेरै बेर अलमल नगरी हामीले यात्रा जारी राख्यौँ । मलेखु पुग्दा भोकको महसुस हुन थाल्यो र सडकछेउको खाजाघरतिर लाग्यौँ ।

toribari1684554546.jpg

त्यहाँ झापाली दिदीले मिठा कुरा गर्दै बासी खाजा खुवाइन् । तर पनि केही बोलिएन । बरु, केही पर पुगेपछि सडकछेउमा मकै पोल्दै गरेका आमा, दिदीहरू भेटिए । आगो ताप्दै नुनखुर्सानीसँग मकै खायौँ । बासी तरकारीभन्दा मकैको स्वाद मिठो थियो ।

उनीहरूको कर्मको सम्मान गर्दै मूल्यभन्दा बढी नै पैसा दिएर हामी त्यहाँबाट बिदा भयौँ । बाटोमा ठाउँठाउँमा दुर्घटनाग्रस्त क्षेत्र भनेर राखिएका बोर्डले हामीलाई झस्काउँथ्यो र तत्कालै सावधानी अपनाउन बाध्य तुल्याउँथ्यो । हामीले यी दुर्घटना क्षेत्र लेखिएका बोर्डहरूलाई जीवनकै सापेक्षतामा हेर्ने हो भने पनि ठूलो महत्त्व राख्ने महसुस गर्यौं ।

आखिर बाटोका हरेक मोडहरूमा दुर्घटना हुने सम्भावना रहन्छ भने जीवनका मोडहरूमा पनि त दुर्घटना हुनसक्छ । मान्छेको मनै त हो, जुन बेला पनि मोडिन र बहकिन सक्छ ।

भावनाका छालहरूले मान्छेलाई कहिले कहाँ पुर्याउँछन्, भन्न कहाँ सकिन्छ र ! जिन्दगीका यस्ता मोडमा परिवार, आफन्त र साथीभाइ आदिको सल्लाह र सुझावले पनि जीवनमा आइपर्ने यस्ता दुर्घटनालाई टार्न सकिन्छ ।

यिनै कुरा मनमा खेलाउँदै हामी अगाडि बढिरह्यौँ । मुग्लिनबाट त्रिशूली नदीलाई बिदाइ गर्दै मर्स्याङ्दी नदीका किनारैकिनार ठाउँठाउँमा निर्माणाधीन बाटोका जटिलतालाई छिचोल्दै हामी तनहुँको डुम्रेतर्फ लाग्यौँ । 

त्रिशूली बगेर मर्स्याङ्दीमा झर्छ
मर्स्याङ्दी बगेर नारायणीमा झर्छ

यो बोलको गीत गुनगुनाउँदै हामी अगाडि बढ्यौँ । यसो सोच्यौँ– हिमाली जिल्ला रसुवाको काख हुँदै बग्दै आएको त्रिशूली र मनाङ हुँदै आएको मस्याङ्दी यी दुई हिमनदीहरूको मिलन पनि गज्जबको नै छ । जीवन पनि यस्तै त छ, हैन र ?

जीवनमा पनि त भेटिने र छुट्टिने क्रम चलिरहन्छ । हामी पनि कपिलवस्तु र झापाका मान्छे एकापसमा जोडिएर प्रकृति, समाज र जीवन बुझ्नका लागि हिँडेका थियौँ ।

डुम्रेबाट लमजुङतर्पm मोडिँदै गर्दा मर्स्याङ्दी नदी पनि हामीसँगै थियो । तर, यति बेला मर्स्याङ्दी दक्षिणतर्पm बगिरहेको थियो भने हामी उत्तरतर्पm बगिरहेका थियौँ । नदीवरपरका पहेँलपुर तोरीबारीहरू, रमाइला तरेली परेका फाँट, पहाड तथा उज्याला घरहरूलाई परेलीमा सजाउँदै हामी निरन्तर यात्रामा थियौँ ।

मर्स्याङ्दी नदीको रङ, सुसाहट र ठाउँठाउँको गम्भीरता बडो अचम्मको लागिरहेको थियो । लमजुङ जिल्ला सिर्जनाको धरहरा बोकेको जिल्ला पनि त हो नि ! हामीलाई मर्स्याङ्दीको सुसाहटले राष्ट्रकवि माधव घिमिरेलाई पनि सम्झायो–
आजै र राति के देखेँ सपना मै मरी गएको
मर्स्याङ्दी नदी नरमाइलो सुसाइरहेको
वारि र पारि घामै र छाया माझैमा पियार
संसारमा जन्म दिएर ईश्वर बैँसमा नमार ।

अमर प्रेमको कथा बोकेको घिमिरेको गीतका यी हरफहरू हामीले स्मरण गर्यौँ । जन्म र मृत्यु जीवनका शाश्वत पक्ष हुन् । जीवन घामछायाजस्तै हो । यो सधैँका लागि होइन । तर, बाँचुन्जेल माया, प्रेम, सद्भाव र हार्दिकताले सजाउनुपर्छ जीवन ।

बैँसालु उमेर आफैँमा मायाप्रेम गर्ने उमेर हो । यो मायावी कलकलाउँदो उमेरमा कसैलाई जीवनबाट नखोसिदिन मर्स्याङ्दी नदीलाई साक्षी राखेर घिमिरेले गरेको यो आग्रहलाई सम्मान गर्न मन लाग्यो । हामी पनि केही बेर बेपरवाह बगिरेको मर्स्याङ्दीको चिसो पानीसँग जिस्कियौँ ।

हिमाल रसाएर बगेको यो नदी आफैँमा कति पवित्र र सङ्लो छ ! जीवनलाई पनि यस्तै सिर्जनशील, पवित्र र प्रवाहशील बनाउन सके कस्तो हुन्थ्यो ? हामी पनि यस्तै बग्ने सिर्जनशील र गतिशील जीवनका खोजीमा थियौँ ।

बाटोमा देखिएका र भेटिएका मर्स्याङ्दी, मध्य मर्स्याङ्दी र माथिल्लो मर्स्याङ्दी जलविद्युत् आयोजनाले नेपालमा जलविद्युत्का क्षेत्रमा अपार सम्भावना रहेको कुरा पुष्टि गर्दै थिए ।

एउटै नदीबाट ठाउँठाउँमा निर्माण गरिएका विद्युत्गृहहरू देख्दा हामीलाई लाग्यो– नदीमा चिसो पानी मात्र छैन, आगो पनि छ । उज्यालो बोकेर बगेका नदी देशभरि कति धेरै छन्, यिनको समुचित उपयोग गर्न सक्ने हो भने देशमा समृद्धिको उज्यालो आउन सक्छ । पानी र जवानीलाई समयमै उपयोग गर्न सके मात्र त्यसको अर्थ हुन्छ । मर्स्याङ्दीको पानी नारायणीमा पुग्दा त्यो ऊर्जा कायम हुन कहाँ सक्छ र !

आज देश पनि यस्तै ऊर्जाशील तन्नेरीहरूलाई विदेश निर्यात गरेर मरुभूमिलाई उद्यान बनाउन विवश छ । विवशतामा बगेर विदेशमा पसिना बगाइरहेका तन्नेरी जोसलाई देश निर्माणमा समाहित गर्न सके आहा, कस्तो हुन्थ्यो होला देश !

मर्स्याङ्दीको पानीले हामीलाई धेरै बेर अलमल्यायो । हामी अलि भावुक पनि भएछौँ क्यार ! यात्रामा धेरै अलमल र ज्यादा भावुकता पनि राम्रो होइन भनी हामी अगाडि बढ्यौँ ।

baluwo_khola1684554482.jpg

दिउँसोको १२ बजिसकेछ । खाना खानुपर्ने । राम्रो खानाका लागि लमजुङका बारेमा जानकार अशोक पराजुली दाजुसँग फोनमार्पmत सल्लाह माग्यौँ । उहाँको सल्लाहअनुसार बेँसीसहरको नर्थेन गेटवे रिसोर्टमा पुग्यौँ र न्यानो आतिथ्यका साथ मिठो भोजन गर्यौँ ।

अब हामी मध्यपहाडी लोकमार्गको बाटो हुँदै कास्की छिचोल्ने योजनामा थियौँ । त्यसका लागि केही पछाडि फर्कनुपर्ने थियो । कहिलेकाहीँ यात्रामा जस्तै जीवनमा पनि पछि फर्कनुपर्ने हुन्छ ।

लमजुङको भोटेओडार, सुन्दरबजारबाट मध्यनेपाल हुँदै हामीलाई पोखरा निस्कनुपर्ने थियो । यो यात्राले हामीलाई खोटाङ यात्राको झल्को दिइरहेको थियो । गाउँले परिवेश, कच्ची र धुलाम्मे सडकमा थथर्किँदै बीचबीचमा लमजुङका रसिला सुन्तला खाँदै तथा बेलाबेलामा लमजुङ र तनहुँसँग लुकामारी खेल्दै कुदिरह्यौँ । कुदिरह्यौँ ।

मध्यपहाडी लोकमार्ग निर्माणमा ढिलासुस्ती भएको देख्दा मनमा खिन्नता छायो । कास्कीको सीमाना पुग्नै लाग्दा भेटेको पिच बाटो र हराभरा परिवेशले बाटोको थकानलाई थोरै भए नि मेटाइदियो ।

केही बेरमा हामी पोखरा पुग्यौँ । पोखरामा भएको यती एयरलाइन्सको दुर्घटनाको घाउ आलै थियो । सिंगो देशले नै शोक दिवस मनाएका बेला पोखरामा त झन् सन्नाटा छाएको थियो । अनलाइनमा आएका केही खबरले मानवतामाथि उपहास गरिरहेको आजको परिवेशलाई प्रतिविम्बित गरिरहेका थिए । आफूले सक्ने सहयोग गर्न त परै जाओस्, उद्धार कार्य नै अवरुद्ध हुने गरी भिडियो लाइभ गरेर फेसबुक र युट्युबमा राखिएका समाचारले घाउमा मलमपट्टीका सट्टा नुन थपिरहेका थिए ।

मृत्युजस्तो संवेदनशील विषय पनि कतिपय मान्छेका लागि मजाक र उपहासका विषय बनेका थिए । मानवचेतनाले निर्माण गरेको प्रविधिले मान्छेको विवेक र मानवतामाथि नै प्रश्नचिह्न खडा गरेको देख्दा उदेक लागेर आयो ।

हामी पोखरामा थियौँ । तर, पोखरा हाम्रो बसाइको रोजाइमा थिएन । हामी त पर्वतको कुस्मा पुगेर बास बस्ने योजनामा थियौँ । त्यसैले बाइकलाई उत्तरतिर मोड्यौँ । पोखरादेखि हेम्जा हुँदै खत्रेखोलासम्मको देशकै मानक र अत्याधुनिक बाटोले हामीलाई लोभ्यायो । साँच्चै देशैभरि यस्तै बाटो हुन्थ्यो भने सडकका क्षेत्रमा ठूलो क्रान्ति हुने थियो ।

खत्रेखोलादेखि पर्वतसम्मको बाटो केही साँघुरो भए पनि नराम्रो भने थिएन । कतैकतै भीरका पिँध खोपेर निर्माण गरिएको बाटो छिचोल्दै झमक्कै साँझ पर्दा हामी पर्वतको कुस्मा पुग्यौँ ।

त्यहाँ हामीले राम्रो लजमा बसौँ भनेर बाहिरबाट झिलिमिली देखिएको होटेल रोज्यौँ । कोठा हेर्दा निकै राम्रो र अरूभन्दा महँगो थियो । बिहान उठ्दा भने कोठा जलमग्न थियो । बाथरुमको पानी चुहिएर कोठा भरिएको रहेछ । हाम्रा भुईंमा रहेका जुत्ता, झोलालगायत सामान समेत भिजेका थिए ।

यस घटनाबाट बाहिर झिलिमिली र राम्राजस्ता देखिएका सबै राम्रा नहुँदा रहेछन् भन्ने हामीले सिक्यौँ । होटेलवालासँग गुनासो गर्दै हामी बिहानै त्यहाँबाट म्याग्दीका लागि प्रस्थान गर्यौं ।

मालढुंगा पुगेर सुवेदी थरका बा’का पसलमा पुगी चियाखाजा खायौँ । बा निकै गफाडी रहेछन् । बाले त्यहाँबाट बेनीसम्मको बाटो एकदम राम्रो र फिलिली छ भनेर हामीलाई गफ लगाए । हामीले पत्यायौँ र हिँड्यौँ ।

काली नदीको तिरैतिर, माथि भीरैभीर, हिलाम्मे र धुलाम्मे बेहाल बाटोमा हामी तिनै राम्रो बाटो भनेर गफ दिने सुवेदी बालाई सम्झँदै गइरह्यौँ । जाँदै गर्दा नेपालकै अग्लो र लामो झोलुंगे पुल हाम्रा आँखाले खोजिरहे, तर कतै देखिएन । बेनी पुगेर बुझ्दा त हामी त्यही झोलुंगे पुलमुनिबाटै पो गएका रहेछौँ ! कतिपय कुरा आफूसँग वा आफूवरपर हुँदा पनि थाहा नपाइँदो रहेछ ।

बेनीबजारमा पुगेर कालीगण्डकी नदीको किनारमा गई कालीको जलले आफूलाई सिञ्चन गर्यौं र माधव घिमिरेको ‘कालीगण्डकी’ कवितावाचन गर्दै फेसबुक लाइभमा देखियौँ ।

himal1684554517.jpg

तिम्रो जन्मस्थल छ पहिलो ज्योतिको दिव्य धाम
काली गंगा भन न कसरी कुँद्छ्यौ शालिग्राम
मेरो शिल्पी यस सकलमा स्वस्थ आकार देऊ
एउटै सानो सरल कृतिमा पूर्ण संसार देऊ ।

कालीगण्डकीजस्तै पवित्र, दिव्य, सिर्जनशील र शिल्पी हुन सके जीवन कति धन्य हुन्थ्यो होला ! साँच्चै सिर्जनाभित्र दिव्यता लुकेको हुन्छ । कालीगण्डकीले यही दिव्यताको परिचय दिन्छ ।

ठूलो ऊर्जा बोकेर पनि कालीगण्डकी शान्त र शालीन भएर बगेको छ । सिर्जना अमर हुन्छ । कालीगण्डकीको यात्रा अजरता र अमरताको यात्रा हो । यसको वरिपरि रहन पाउनु पनि सौभाग्यको कुरा हो जस्तै लाग्यो । सायद त्यसै भएर होला, कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्यालले पनि भनेका थिए–
योग्य स्थानबिसे मान सानाले पनि पाउँछ
कृण्णाको तटको ढुंगा देउता कहलाउँछ ।

कालीगण्डकी पनि यस्तो सर्जक हो, जहाँका ढुंगाढुंगा देवता बनेर पुजिन्छन् । त्यसैले होला, नेपाल सरकारले मित्रराष्ट्र भारतलाई अयोध्यामा रामलक्ष्मणको मूर्ति कुँद्नका लागि विशाल दुई शिला उपहारका रूपमा दिएको । कालीगण्डकीको यही महानताबाट मान्छेले आफूलाई यस्तै दिव्य, सिर्जनशील, ऊर्जाशील र पवित्र बनाउँदै जानुपर्दछ भन्ने कुराको बोध गर्यौं ।

देश टेक्ने र देश लेख्ने रहरका साथ बाँच्ने जीवनको खोजीमा निस्केका हामीलाई कालीगण्डकी नदीले ठूलो प्रेरणा दियो । कालीगण्डकी बगरको विशाल शिलामाथि उभिएर यही प्रेरणालाई जीवनमा अनुशरण गर्ने संकल्प गर्यौं ।
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, जेठ ६, २०८०  ०९:२४
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय