site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
Ghorahi CementGhorahi Cement
माल्दिभ्स निर्वाचनको कहालीलाग्दो सन्देश

माल्दिभ्सको राष्ट्रपति निर्वाचनमा भारत र चीनबीच पनि तीव्र (छद्म तर प्रत्यक्ष ) स्पर्धा देखियो । अर्थात् चुनाव माल्दिभ्सको मतदाता माल्दिभ्सका नागरिक । उम्मेदवार पनि माल्दिभियन नागरिक । तर प्रतिस्पर्धा भने दुई उदीयमान शक्ति राष्ट्र भारत र चीनबीच ! पत्याउनै मन नलाग्ने स्पर्धा ।

नेपालमा पनि कार्यकारी प्रमुख वा राष्ट्रपति बालिग मताधिकारका आधारमा प्रत्यक्ष मतदानद्वारा चुन्ने प्रणाली आवश्यक छ भन्नेहरूले माल्दिभ्समा हालै सम्पन्न निर्वाचन नतिजा पढ्दा र मनन गरे हुन्थ्यो ।

पहिलो चरणको मतदान (सेप्टेम्बर ९) मा आवश्यक पचास प्रतिशत मत कुनै पनि उम्मेदवारले हासिल गरेनन् । दोस्रो चरणको मतदान सेप्टेम्बर ३० तारिखमा भयो । राजधानी मालेका वर्तमान नगरप्रमुख ४५ वर्षका मोहम्मद मुइज्जु गत शनिबार सम्पन्न सो निर्वाचनबाट राष्ट्रपति चुनिए ।

Agni Group

पिपल्स नेसनल कांग्रेस (पीएनसी) का सदस्य मोहम्मद मुइज्जु प्रोगेसिभ पार्टी अफ माल्दिभ्स (पीपीएम) गठबन्धनबाट उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत थिए । दोस्रो चरणको मतदानमा उनले ५३ प्रतिशत मत हासिल गरी राष्ट्रपति पद जिते । भनिएको छ - चीन समर्थित उम्मेदवारले पाँच वर्षको लागि माल्दिभ्सको शीर्ष कार्यकारी पदमा चुनाव जिते । अब त्यहाँ चीनको हालीमुहाली चल्नेछ ।

यसअघिका तर अहिले पराजित राष्ट्रपति इब्राहिम मोहम्मद सोहिल भारत समर्थित मानिन्छन् । मुइज्जुले आगामी नोभेम्बर १७ देखि राष्ट्रपतिको कार्यभार समाल्नेछन् । त्यस दिनसम्म इब्राहिम सोहिल नै 'काम चलाउ' अर्थात् निवर्तमान राष्ट्रपति रहनेछन् । सोहिलको पराजयको कारणमा उनको दल माल्दिभियन डेमोक्रेटिक पार्टी (एमडीपी)मा आएको विभाजन पनि मानिएको छ । एमडीपीको तर्फबाट जितेका पूर्व राष्ट्रपति नसिदले अलग्गै दल डेमोक्रेटस् पार्टीको नाममा उम्मेदवार उठाएका थिए रे !

Global Ime bank

सोहिलभन्दा पहिले सन् २०१३ मा पीपीएम पार्टीकै तर्फबाट निर्वाचित अब्दुला यामिन २०१८ सम्म राष्ट्रपति रहे । चीन समर्थित यामिनकै पालामा माल्दिभ्सले चिनियाँ परियोजना 'बेल्ट एन्ड रोड इनिसियटिभ (बीआरआई )' भित्र्याएको थियो ।

यसपटकको निर्वाचनमा पीपीएम गठबन्धन तथा यसका विजयी उमेदवार मुइज्जुको नारा ‘भारत हटाऊ’ (इन्डिया आउट) भन्ने रह्यो र राष्ट्रपति पदमा भयो यस्तै पनि । तर, सबैभन्दा पहिले बधाई भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले माल्दिभ्सका नवनिर्वाचित राष्ट्रपति मोहम्मद मुइज्जुलाई दिए ।

राष्ट्रपति इब्राहिम सोहिलले आफ्नो देशको लागि ‘भारत प्रथम’ भन्ने नीति तय गरेको मानिन्छ । हिन्द महासागरको जलवेष्ठित माल्दिभ्ससँग भारतको प्रगाढ आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध रहेको छ । समुद्र सतहबाट प्रायः डेढदेखि तीन मिटरसम्मको उचाइमा अवस्थित टापु मुलुक माल्दिभ्स टापुहरूको संगम पनि हो ।

चीन खाडी मुलुकसम्म सहज पहुँच कायम गर्न माल्दिभ्सलाई आफ्नो प्रभावमा लिन प्रयत्नशील छ । माल्दिभ्सको भूराजनीतिक अवस्थिति र सामरिक महत्त्वप्रति चीनको गहिरो चासो रहेको विश्लेषण आएका छन् । माल्दिभ्स जलमार्गबाट हुने व्यापारिक प्रयोजनको लागि पनि प्रयुक्त छ र विश्वप्रसिद्ध व्यापारिक मुलुकमा चीनको पहिचान स्थापित छ । त्यहाँको पूर्वाधार निर्माण र टापु जोड्ने पुल बनाइदिन चीनले लगानी गरेको छ ।

भारत छिमेकी पनि हो । माल्दिभ्सको अर्को छिमेकी श्रीलंका हो । यहाँ भारतको स्वार्थ हुने नै भयो । आफूले प्रदान गरेको हेलिकप्टर र सानो विमान सञ्चालन गर्ने तालिम दिन ७५ जना भारतीय सेना तैनाथ रहेको माल्दिभ्समा आफ्नो प्रभाव कायम राख्न भारत पनि त्यत्तिकै सक्रिय छ । परिणाम - चुनाव माल्दिभ्सको प्रतिस्पर्धा चाहिँ भारत र चीनबीच भयो ।

पूर्वराष्ट्रपति अब्दुल्ला यामिन यतिबेला भ्रष्टाचारको अभियोगमा जेलमा बन्दी छन् । उनलाई एघार वर्षको जेल सजाय तोकिएको छ । पीपीएम गठबन्धनबाट नवनिर्वाचित आफ्नै पार्टीका राष्ट्रपति मुइज्जुले यामिनलाई जेलमुक्त गनुपर्ने बताइसकेका छन् । पूर्वराष्ट्रपति यामिन गठबन्धनको नेतृत्वकर्ता पिपल्स पार्टी अफ  माल्दिभ्स (पीपीएम) का प्रमुख पनि हुन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्पर्धामा भूराजनीतिक अवस्थितिले उत्पन्न वा कायम सामरिक र रणनीतिक अथवा व्यापारिक लाभको सम्भावना अघिल्तिर कुनै पनि मुलुकको साइज (क्षेत्रफल) र जनसङ्ख्यालाई ग्राह्यता दिइने रहेनछ । यो उदाहरण मिल्दा मुलुक माल्दिभ्स र हाम्रै देश नेपाल पनि हुन् । जलवेष्ठित माल्दिभ्स र जमिनवेष्ठित नेपाल भूराजनीतिक, सामरिक र व्यापारिक हैसियत जो राख्छन् ।

थोरै जनसङ्ख्या रहेको माल्दिभ्स खाडी मुलुकसम्म र त्यहाँबाट हुने सम्भावित पहुँचको लागि तथा भारत र चीनबीच आसीन तीन करोड उपभोक्ता रहेको मुलुक नेपाल स्वयं अर्थव्यापारको लागि उपयोगी हुन् ।  यस्तै कारण जलवेष्ठित माल्दिभ्समा प्रत्यक्ष निर्वाचित शक्ति सम्पन्न राष्ट्रपतिको छनोटमा भारत र चीनको स्पर्धा प्रत्यक्ष भएको हुनुपर्छ ।

जमिनको निकटताले भारत र चीनबीच चेपिएको (भू सीमावेष्ठित) नेपाल प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी राष्ट्रपति प्रणालीमा जाने हो भने परिणाम के हुने रहेछ ? माल्दिभ्सबाट देखे, सिके हुन्छ । राजनीतिक स्थिरताको बहाना बनाएर ‘बेइमान र असफल नेता’ प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रमुख चुन्ने प्रणालीको ‘प्रायोजित’ प्रवक्ता भएका छन् । भन्छन् – अमेरिकामा पनि प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति छ । तर के नेपाल र हाम्रो यावत् हैसियत वा भूअवस्थिति अमेरिकाले थेगे जति थेग्नसक्ने प्रकारको छ ? 

संसदीय प्रणाली असफल भयो भन्दै प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रमुखको वकालत गर्ने राजनीतिकर्मीहरूको गूढ उद्देश्य चुनावमा समेत अन्तर्राष्ट्रिय स्पर्धा नेपालमा पनि भित्र्याउने रहेको स्पष्ट देखियो । माल्दिभ्सको उदाहरणले यही देखाउँछ । यहाँका केही ‘कथित’ नेताले नै प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रमुखको ‘बाह्य प्रायोजन’ समाले जस्ता छन् ।

माल्दिभ्समा सन् २०२१ को जनगणनाअनुसार पाँच लाख २१ हजार जनसंख्या छ भने यो हिन्द महासागरको जलवेष्ठित मुलुक हो । जलमार्ग अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक र सामारिक हैसियतले अत्यन्त उपयोगी रहेको प्रमाणित भइसकेको छ । यसपटकको चुनावमा दुई लाख असी हजार माल्दिभियनले मतदान गरेको रिपोर्ट छ ।

टापुहरू सम्मिलित, नक्सामा कुनै मेरुदण्डजस्तो टापुहरूको ‘माला’समान देखिने सानो मुलुक माल्दिभ्स’ को चुनावमा दुई शक्तिगामी भारत र चीनबीच किन स्पर्धा भयो ? यसको भू सामारिक, रणनीतिक र व्यापारिक महत्ताले नै त हो । नेपाल पनि भूराजनीतिक कारण यस्तै महत्त्वपूर्ण मुलुक हो । यस विषयमा हेक्का रहनु आवश्यक छ ।

नेपालमा छिमेकी चीन र भारतको स्पर्धा पनडुब्बी जस्तो रहेन बरु हवाई जहाजजस्तो देखियो । त्यसमा थप अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति स्पर्धाको पनि यहाँ जमावट छ । नेपालले अनुदान सहयोगमा पूर्वाधार निर्माण र विकास गर्न खोज्दा र पाउँदा पनि छिमेकीले प्रत्यक्ष हस्तक्षेपकारी प्रयत्न गरेको सार्वजनिक हुनेगरेकै छ ।

यस्तो हस्तक्षेपकारी (छिमेकी) प्रयत्नबीच रहेर एकल शक्ति सम्पन्न प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रमुख चुन्ने निर्वाचन प्रणालीमा जाँदा प्रतिष्पर्धा कसका बीच हुने रहेछ ? मतदाता नेपाली, उमेदवार नेपाली, मतदान नेपालमा तर प्रतिस्पर्धा र द्वन्द्व भने भारत र चीनबीच हुने !  रणभूमि हाम्रो जमिन !  माल्दिभ्सको परिणामले दिएको कहालीलाग्दो सन्देश यही हो । यहाँका प्रत्यक्ष कार्यकारीका पक्षपोषकले माल्दिभ्स र त्यहाँको चुनाव हेरून् तथा गम्भीर भएर सोचून् !

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: बिहीबार, असोज १८, २०८०  १०:२५
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
Nepal TelecomNepal Telecom
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
NepatopNepatop
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
सुरक्षामा कमजोरी, जनतालाई कष्ट
सुरक्षामा कमजोरी, जनतालाई कष्ट
ICACICAC