site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
कोसी नेपालको व्यथा !

कोसी नदीलाई 'सरो अफ बिहार' (बिहारको व्यथा) भन्छन् । कोसीलाई 'बिहारको व्यथा' भन्ने नाम अंग्रेजहरूले राखेको हुनुपर्छ । नत्र 'माता कौशिकी'लाई यसरी 'व्यथा' भन्ने आँट कसरी गर्थे होलान् र ? त्यही कोसी अहिले नेपालको टाउको दुखाइ अर्थात् 'व्यथा' भएको छ । पहिले नामाकरणमा बलमिच्याइँ गरेर कोसी प्रदेश सभा किरातीहरूको चित्त दुखाइको कारण बन्यो । त्यसपछि फेरिएको गठबन्धनका कारण प्रदेश सभा त्रिशङ्कु बन्न पुग्यो । यस्तोमा सभामुखले नै मुख्यमन्त्रीको समर्थनमा हस्ताक्षर धस्काएर अर्को व्यथा लगाइदिए ।

 

संसदीय निर्वाचन लगत्तै बनेको गठबन्धनमा नेकपा (एमाले) संघ र सबै प्रदेशमा सत्तामा पुग्यो । एमालेले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)लाई पनि सँगसँगै सत्तामा लगेको थियो ।  तर, राष्ट्रपति निर्वाचनमा संघमा सत्ता गठबन्धन खलबलियो । एमाले संघ र ६ वटा प्रदेशमा विपक्षमा पुग्यो । त्यति हुँदा पनि कोसी प्रदेशमा एमाले र राप्रपा विपक्षमा पुग्दा पनि कोसीमा सत्तामै थियो । यसैले कोसी सत्तारुढ गठबन्धनका लागि चर्कै टाउको दुखाइ भएको हो । तत्कालीन मुख्यमन्त्रीले प्रदेश सभामा विश्वासको मत पाएनन् । अर्को सरकार निर्माण प्रक्रिया सुरु गरियो । अर्को सरकार बनाउन सभामुखले हस्ताक्षर नगरी बहुमत जुटेन ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

 

हस्ताक्षर गर्नुपूर्व नै सभामुखले राजीनामा गरेका भए त्यो अनैतिक हुने थिएन तर रणनीतिक हुन्थ्यो । सम्भवतः मुद्दा पर्ने नै थिएन र परे पनि सरकार असंवैधानिक ठहरिने थिएन । तर, अब त नहुनु पर्ने जे थियो त्यही भयो । कोसी सत्ता वा विपक्षी गठबन्धन दुवैको टाउको दुखाइ भएको छ । नेपाली राजनीतिको व्यथा भएको छ ।

Global Ime bank

 

संवैधानिक विकासमा अर्को कोसे ढुङ्गा

 

सर्वोच्च अदालतले गत साता बिहीवार ‘असंवैधानिक ठहर’ गरेपछि कोसी प्रदेशको मुख्यमन्त्रीमा उद्धव थापाको नियुक्ति खारेज भयो । सभामुख बाबुराम गौतमले सरकार गठन गर्दा हस्ताक्षर गर्नु ‘संवैधानिक विधिशास्त्रविपरीत’ भएको ठहर सर्वोच्च अदालतको पूर्ण इजलासले गरेको छ । कोसी प्रदेशमा यही साउन १७ भित्र नयाँ सरकार गठन गर्न पनि अदालतले आदेश दिएको छ । 

 

कोसी प्रदेश सभामा कुनै पक्षको पनि स्पष्ट बहुमत पुग्दैन । यसैले मुख्यमन्त्री नियुक्तिको दाबी गर्दा सभामुखले हस्ताक्षर गरेर सत्तारुढ गठबन्धनले बहुमत देखाएको थियो । सभामुखले कुनै एक पक्षमा हस्ताक्षर गर्नु संवैधानिक प्रावधानविपरीत त हो नै संसदीय मूल्य, नैतिकता र परम्पराको अवज्ञा पनि हो । यसैले मुद्दा पर्नेबित्तिकै न्यायालयले कोसी प्रदेशको मुख्यमन्त्री नियुक्ति खारेज गरिदिन्छ भन्ने अडकल धेरैले गरेका थिए ।

 

यस निर्णयले संसदीय लोकतन्त्रलाई थप बलियो बनाएको छ । यथार्थमा संवैधानिक मान्यता र परम्पराको विकास यसरी नै बिस्तारै भयो भने सुदृढ हुँदो रहेछ । बेलायतको दृष्टान्तले सिकाउने पाठ यही हो । नेपालमा सभामुख हुनेहरू प्रायः पार्टीका 'प्यादा' बन्न बनाइन खोजेपछि नै धेरै विवादमा परेका हुन् । कोसीको पाठ संघ र अरू प्रदेशका सभामुखले पनि सिके भने कम्तीमा यस्तै विवादमा समय खेर जानेछैन ।  

 

कोसीमा सरकार बनाउने म्याद अदालतले नै तोकिदिएको छ । विकल्प पनि धेरै छैनन् । मध्यावधि निर्वाचनमा जाने अन्तिम विकल्प त छँदैछ । तर, मध्यावधिमा जानु परे अहिलेको सत्ता गठबन्धनको नैतिक हार त हुने नै छ निर्वाचनमा पनि ठूलै क्षति हुनसक्छ । उपनिर्वाचनमा देखिएको प्रवृत्ति पूर्वतिर पुग्यो भने सत्ता गठबन्धनका साथै एमाले र राप्रपाकै पनि कन्त बिजोग हुन सक्छ । सायद, यसैले अहिले कांग्रेस, एमाले, माओवादी केन्द्र र राप्रपा कुनै पनि दलका नेता मध्यावधिमा जान इच्छुक नहोलान् ।

 

अबको बाटो 

 

त्यस अवस्थामा सत्तारुढ गठबन्धनले सभामुखको राजीनामा गराएर बहुमत सिद्ध गरे सरकारमा दाबी गर्न सक्छ । कोसीका सभामुखले यति भइसकेपछि राजीनामा गरिसक्नुपर्थ्यो । माओवादी भएकाले सायद नैतिकता उनलाई 'बुर्जुवा' शब्द लाग्दो हो । उनले पद छाडेर हस्ताक्षर गरे हुन्छ । एमालेले पनि उपसभामुखको राजीनामा गराउन सक्छ । यो खेल निकै जोखिमपूर्ण हुनेछ । सरकार सधैँ धरमर धरमर ।

 

अर्को उपाय सत्तारुढ गठबन्धनले राप्रपाको समर्थन पाउनु हो । कांग्रेसले मुख्यमन्त्रीको उमेदवार नफेरी राप्रपाका झापाका नेताहरू विशेषगरी भक्तिप्रसाद सिटौलाले समर्थन गर्दैनन् भन्ने अड्कल धेरैले काटेका छन् । कांग्रेसका नेताहरूमा भने अर्को गुटलाई मुख्यमन्त्री दिनुभन्दा बरू सरकारै अर्को पार्टीले बनाओस् भन्नेकै  सङ्ख्या धेरै हुनसक्छ ।

 

माओवादी केन्द्रको नेतृत्वमा सरकार बनाउने विकल्प पनि छ । राप्रपालाई कांग्रेसभन्दा माओवादी केन्द्रलाई सहयोग गर्न अपेक्षाकृत सजिलो होला पनि । केही महिना पहिलेसम्म पनि माओवादी र राप्रपा एउटै सरकारमा थिए ।

 

अर्को र सम्भवतः अहिलेको अवस्थामा उत्तम विकल्प भने एमाले र कांग्रेस मिलेर सरकार बनाउनु हुनसक्छ । मुख्यमन्त्री आलोपालो गरे पनि हुन्छ । प्रदेश सभाको ठूलो पार्टी एमालेलाई पहिलो पालो दिएर कांग्रेसले दोस्रो पालो पर्खे अझ राम्रो संसदीय दृष्टान्त बन्नेछ ।

 

यति पनि गर्न नसके सबैभन्दा ठूलो पार्टीको हैसियतमा संविधानतः एमालेले सरकार बनाउने नै छ । प्रदेश सभा भङ्ग नगर्ने सर्तमा सबैभन्दा ठूलो दललाई सरकार बनाउन सघाए उदाहरणीय बन्नेछ । त्यसैलाई विश्वासको मत दिए मध्यावधि पनि टर्नेछ । यद्यपि, यो सरकार पनि मकजोर नै हुनेछ ।

 

कोसीले बाटो आफैँ तय गरोस् !

केन्द्रीय नेतृत्वलाई अटेर गरेर प्रदेश स्तरमा सहमति जुटाउन सके यीमध्ये कुनै पनि विकल्पमा जाने बाटो पहिल्याउन सकिएला । तर, केन्द्रका नेता त सकेसम्म भद्रगोल नै बनाउन चाहन्छन् । हिम्मत भए कोसीका नेताले नै सहमति गर र सरकार बनाऊ । केन्द्रका नेताको मुख ताक्नुपर्ने कुनै कारण छैन । कुनै पनि दृष्टिमा कोसीका कुनै पनि दलका नेता केन्द्रका भन्दा कम छैनन् । अलिकति आँटको भने खाँचो छ ।

 


र अन्त्यमा

 

कुनै दन्त्यकथामा एउटा प्रसङ्ग छ । चार पात्रको । एउटाको यहाँ छ उहाँ छैन (वेश्या) । अर्कोको यहाँ छैन उहाँ छ – (साधु) । तेस्रोको - यहाँ पनि छ उहाँ पनि छ (किसान) । र चौथोको यहाँ पनि छैन उहाँ पनि छैन (माग्ने)।

 

कोसीमा सरकार बनाउन सायद सबैभन्दा धेरै बाजी कांग्रेसले नै लगाएको छ । एमालेसँग मिलेर सरकार बनाए कांग्रेसका लागि अहिले पनि सत्तामा पछि पनि सत्तामा । अनुभव राम्रै भए ५ वर्षपछि पनि सत्तामा हुनसक्छ । यहाँ पनि छ उहाँ पनि छ (किसान) ।   

 

हैसियतभन्दा सधैँ र सबैतिर धेरै खोज्ने माओवादीको घुर्की र 'बार्गेनिङ' सहिरहनुभन्दा त एमालेलाई बाहिरबाटै समर्थन गरे पनि कांग्रेसको हित होला । एक त, नयाँ संसदीय प्रयोग हुने । अर्को वरत्र नभए पनि परत्र सप्रन्छ साधुको जस्तै। 

 

कांग्रेससँग मिल्न कोसीको माओवादी नेतृत्व पनि मनैदेखि तयार देखिँदैन । केन्द्रीय गठबन्धनको बाध्यताले मात्रै उनीहरू अनिच्छापूर्वक सहयोग दिन तयार भएजस्तो देखिएको छ । यस्तो बलजफ्तीको पिरतीले घरबार हुँदैन । उल्टै माग्नेको पारा हुनसक्छ - यहाँ पनि छैन उहाँ पनि छैन ।

 

 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: आइतबार, साउन १४, २०८०  ११:२३
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
ICACICAC