बाह्रखरी
sticky  ncell
coke
British college
coke
British college
साहित्य र कला प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Jagadamba Group
Jagadamba Group
कथा दिशाहीन 
NMB Bank
NMB Bank
बाह्रखरी - शनिबार, फागुन ८, २०७७
Laxmi Bank
Laxmi Bank

सञ्जीवनको जीवनमा एकैपटक तीन घटनाहरू घटे । पहिलो, श्रीमती बेपत्ता हुनु, दोस्रो, अफिसमा नयाँ हाकिम आउनु र तेस्रो, साविकको आफ्नो भट्टी बन्द हुनु । केही वर्षयता सञ्जीवन जो सोच्थ्यो– हुन्थ्यो ठिक त्यसको उल्टो । 

जब बजारमा चामल महँगो भएर ऊ आलुले गुजारा गर्न खोज्दथ्यो, चामलभन्दा आलु दोब्बर महँगो हुन्थ्यो । जब अफिसबाट महँगोमा बेच्न ऊ पेट्रोल चोर्थ्यो, त्यसबेला पेट्रोल सस्तो हुन्थ्यो र डिजेल महँगो अनि डिजेल हात परेको बेला डिजेल सस्तो, पेट्रोल महँगो । सधैँ यस्तै केही उसलाई हुन्थ्यो ।

तलब नबढोस् महँगी बढ्छ भनेर सञ्जीवनले सोचेको बेलामा सरकारले ठ्याम्मै तलब बढाउँथ्यो र महँगी तीन सय प्रतिशत बढ्थ्यो । 

Global bank

Agani Group

यस्तो संकट आएको यो पहिलो थिएन । धेरैपल्ट जीवनका धेरै मोडहरूमा सञ्जीवन आफैले भोगी आएको चक्र थियो यो । अझै आफ्नो पिताबाट अंशदान पाएका पनि यिनै सन्त्रासहरू थिए । 
राति अलि धेरै दारू पेटमा परेकाले आज पनि बिहान ऊ उठेन, ढिला नै भयो । उसलाई थाहा छ– तराईमा सूर्य यौटा उदाउँछ र हरेक घण्टामा दुई, तीन, चारको हिसाबले बढ्दै जान्छ । सञ्जीवन हिजोको जस्तो उठ्यो । अस्तिको जस्तै मुख धोयो । अफिस जानुपर्ने– सचेत भयो । तर, हाकिम नयाँ आएको छ– के भन्ने हो । अस्थायी जागिर हात धुनुपर्ने हो कि । झुप्रोमा न खाने कुरा छ, न पकाउने मान्छे । नजिकैको अर्को छाप्रोमा गएर उसले नास्ता गर्यो ।

सञ्जीवन कच्चा खेलाडी कहाँ हो र । उसले तुरुन्त केही सोच्यो । उसले पत्ता लगाइसकेको थियो– अहिलेको हाकिम हरियो रङको हो । हरियो रङका केही झन्डाहरू बजारमा लिएर ऊ अफिस पुग्यो । गाडी ग्यारेजबाट निकाल्यो । ठिक ९.०० बजे नै हाकिमको घरमा पुग्यो । गाडी हिजै सफा गरिसकेको थियो । ढोकामा घण्टी दियो । कोही निस्क्यो । अफिसबाट गाडी ल्याएको खबर दियो । बस्दै गर्नुको संक्षिप्त आदेश कहीँ कतैबाट भयो ।

sarbottam cement

सञ्जीवन बाहिर निस्क्यो । हाकिमको घर ठिकठिकै रहेछ– सोच्यो । बाहिर गर्मी थियो । गाडीभित्र पस्यो । एयर कन्डिसन चलायो । यो हाकिमले जागिर खाइदिने हो कि ? दशा लागेको छ । पुतली राँडीले यही थाहा पाएजस्तो बेपत्ता भइदिई । इन्डिया नजिक छ– गइहोली कोहीसँग । मसँग चित्त नबुझेको भए राम्रै बिदाबारी भएकी भए पनि उसले के भन्थ्यो र । तर, जसरी आई–उसरी गई । सडकमा भेटिएकी–सडकबाट नै हराई । दारू बढी खायो भनेर सधैँ कराइरहन्थी । अब भेटी होली कोही भगवान् राम । दारू, खैनी केही नखाने पत्नीव्रत ।

नजिकको उधारो खाने भट्टी पसल पनि यसैपालि बन्द । कस्तो छ यो उनान्सय साल उसको । यो आठ महिना गएपछि त शताब्दी नै नयाँ आउँछ– दुई हजार । तर तीन–तीन सुन्ना छ– एक नआउन्जेल के राम्रो होला र ।

“ढोका खोल– के नाम हो तिम्रो ?” यौटा जुँगाको रेखी बसेको केटाले एक्कासि उसलाई झस्कायो । यही दूधमुखे केटो उसको हाकिम । 
“मेरो नाम सञ्जीवन हो हजुर”– उसले सामान्य रूपमा भन्यो । गाडी स्टार्ट गर्यो र अफिसतिर लाग्यो । बाटोमा त्यो हाकिम–केटो फेरि कड्क्यो– “जागिर खाएको कति भो ?”

“तीन वर्ष भयो हजुर”

“हाकिमलाई नमस्ते गर्न पनि तिमीलाई आउँदैन हगि ?”

“...” सञ्जीवन डरायो ।

“तिमी त अनुशासनहीन रहेछौ । के काम गर्लाउ,” – हाकिम अझ कड्क्यो ।

“मैले हजुरलाई देखेकै थिएन ।” उसले आफ्नो स्पष्टीकरण दियो । 

अफिस त सञ्जीवन पुग्यो । तर, दिनभरि जसो ऊ झोक्राइरह्यो । आफ्नो दिनदशा ठिक छैन । पहिलो दिन नै हाकिमलाई खराब प्रभाव पर्यो । अस्थायी यसै त नराख्ने भन्छन् । जागिर हिँडेपछि के गर्ने । के दारूपानी खाएर सडकमा हल्लिएर हिँड्ने वा साथीभाइसँग सिनेमा हेर्न फारवीसगन्जसम्म पुग्ने । 

फेरि जोगवनीमा त्यही पुतली राँडीसँग भेट होला । पानले बिगारेका काला दाँतहरू देखाएर ङिच्च ङिच्च हाँसेर व्यंग्य गर्लि– घुमी बस अब जोगवनी–विराटनगर, विराटनगर–जोगवनी । ठाडो घाँटी लाएर मरून्जेल दारू घिच र मुर्दा भएर सुती बस छाप्रोमा । पानीसमेत खान नपाएर मर्लास् अब । विचरा सञ्जीवनले के जवाफ दिने ।

“ढोका खोल–बाहिर जानुपर्यो,” त्यही केटो–हाकिमले उसको सानु तन्द्रालाई विथोलिदियो । हाकिमलाई स्थानीय कुनै पार्टीको नेतासँग भेट्नु थियो ।

“तिमी त अस्थायी रहेछौ होइन ?,” हाकिमले बाटोमा यही प्रश्न गर्यो, जो उसलाई शंका थियो । “सरकारले अब अस्थायी नराख्ने निर्णय गरेको छ, तिमीलाई थाहा छ ?,” हाकिमको स्वर भारी थियो ।

सञ्जीवनलाई थाहा भएन– बाटोमा गाडीको हैन्डिल के–कसरी घुमायो । उसको दिमागमा त तिनै अनुहारहरू आए– जसबाट उसले धोका मात्र पाइआएको छ । मेचीदेखि महाकालीसम्मको नेपालमा उसको आफ्नो भन्नु कोही छैन । यो लामो भूखण्डमा उसको आफ्ना नाममा जग्गाको एक टुक्रा छैन । कुनै ऐलानी जग्गाको यो झुप्रो कसले बनाएर उसलाई बस्न दियो कुन्नि । उसको जिन्दगीको प्रारम्भ र अन्त्य त्यही झुप्रो हो–जो कुनै पोखरीको किनारमा छ ।

सहरको त्यही सडकबाट सञ्जीवन गाडी कुदाइरहेछ । तर, आज उसलाई कहिल्यै नआएको बस्तीमा नयाँ ठाउँमा आएको अनुभूति भइरहेछ । बाटो उबडखाबड छ, भर्खरै आएको पानी जहाँतहाँ जमेको छ । बाटाको हरेक मोड उसलाई नयाँ र अनौठो लाग्छ । 

स्थानीय नेताको त्यो भव्य विशाल महलमा पुगेर सञ्जीवन अनायास सोच्दछ– अस्तिसम्म नेताजीको कुनै घर थिएन । सहरका सारा भट्टी र क्वाटरको गाहकी ऊ नै थियो । सहरका धनाढ्यहरूको अंगरक्षक उही थियो । यौटा चप्पल उसले साथीहरूबाट चन्दा लिनुपर्थ्यो । यही हरियो रङको पार्टीले उसलाई यस ठाउँमा पुर्याइदियो । तर, ऊजस्ताहरू भने जहाँका तहाँ छन्, पोखरीहरूमा छन्, डिलहरूमा छन् । खुला आकाशमुनि छन् ।

ठूला मान्छेहरूका बारेमा सञ्जीवनले किन सोच्यो ? यौटा निमुखा गरिब अस्थायी ड्राइभरलाई– यी नेताहरूका बारेमा, यिनका पार्टीहरूका बारेमा सोचेर यो सानु टाउकोलाई किन दुक्ख दिइरहने । उसले आफ्नो सोचाइको मोड बदल्यो ।

उसको सानो टाउकोमा अब बजारको सानो भट्टी आयो । हरेक भट्टीलाई टिक्न नदिई भगाउने सञ्जीवन स्वयम् थियो । पहाडमा पहिरो गएर, बाढी आएर, अनिकाल परेर तराईमा झर्नेहरू सानुतिनो कामको खोजीमा हुन्छन् । ठूलो व्यापारका लागि ती विचरासँग रकम कहाँ हुनु । अनि, तिनले जानेको भनेको जाँड बनाउनु र रक्सी पार्नु न हो– सीप भने पनि कला भने पनि । 

कुनै नयाँ भट्टी खुलेको दिन सञ्जीवनलाई चिट्ठा परेसरह हुन्छ । जागिरको धाक दिएर लोकल रक्सी जत्ति उधारो खाए पनि भयो । महिना पुग्न अगाडि नै तलब लिइसकेर पनि ‘आएको छैन, आउनसाथ बुझाउन आउँछु’ भनी ढाँट्दै, थप उधारो खाँदै गए पनि भयो । नत्र तलब लिएर दुई चार दिन लुकेर वा भागेर हिँडे पनि भयो । अनि, ठूल्दिदीलाई हाँसेर सुनाइदिए भो– यसपालि माथिबाट बजेट नै आएको छैन । बजेट आउनासाथ तलब लिन्छु र तलब पाउनासाथ बुझाइहाल्छु ।

कत्ति सोझी थिई– त्यो भट्टीवाल्नी ठूल्दिदी । गोरो अनुहार– सुन्तलाका दानाजस्ता राताराता गाला । पोखरीका जस्ता सुन्दर आँखा । भनौँ भने चुन्ना दाम नतिरी उसले तीन महिना हावामा उडाइदियो । अब त भट्टी नै उड्यो । फेरि पहाडबाट कोही कान्छी आइपुग्ली सञ्जीवनका लागि भट्टी खोलिदिन ! त्यसको चिन्ता उसलाई छैन ।

उसलाई चिन्ता त यही जागिरको छ । जागिर नभएको भए पनि लन्ठा नै सकिन्थ्यो । जागिर खानभन्दा थाम्न गाहारो भयो । खानभन्दा पचाउन गाह्रो जस्तो । 

सञ्जीवनलाई केही वर्षयता किन यो सहर आफ्नो होइन, विरानो जस्तो लागिरहेछ । जहाँ ऊ जन्म्यो, हुर्क्यो र बढ्यो– त्यही बजार किन अरू कसैको हो जस्तो भइरहेछ । सारा अनुहारहरू पाउरोटी झैँ बासी लाग्छन् । 

सहरभरिका आँखाहरूमा सन्त्रासको छाया छ– अहिले केही हुने हो कि, भरै केही हुने हो कि । भुइँचालोको प्रतीक्षा गरिरहेको छ जस्तो लाग्छ सारा देश । हरेक मान्छे किन केही हराएजस्तो उदास र निराश छ ।

यत्ति ठूलठूला कुरा किन सोच्ने सञ्जीवनले । जसलाई काली पुतली समेतले पत्याइन । लाउन र खान पाउन्जेलकी राँडी पुतली । म अर्कोसँग पोइल जान्छु, तिमीसँग बस्दिन भनेर राम्रै बिदाबारी लिएर गएकी भए के बिग्रन्थ्यो बोक्सीलाई । अब कहाँ खोज्न जानु त्यस बाइफालेलाई । सडकमा भेटेको थैली सडकमा नै हराइएको जस्तो भयो । साथीभाइका अगाडि कसरी मुख देखाउने । उसले बिहेको भोज ख्वाउन नपाई वियोगको दारू खानुपर्ने भो ।

हाकिम महलभित्र छन् । सञ्जीवनलाई भोक लाग्ला जस्तो भयो । यताउता कत्तै चियापसल पनि छैन । न कुनै भट्टी छ । भट्टी भए पनि नगद छैन । नचिनेको ठाउँमा उधारो कसले पत्याउने ! विचरी ठूल्दिदी, त्यसलाई नङ्गट पार्यो सञ्जीवनले । पहाडबाट ल्याङफ्याङ बसाइ सरेकी ठूल्दिदीलाई डोको बोकेर उकालो नै चढ्न बाध्य बनायो उसले ।
किन हो– सञ्जीवनको मन भारी भएर आयो । भित्रसम्म कहीँ कतै अप्ठेरो भयो । यस्तो कठिन कहिले भएको थिएन । आज... अहिले... यो क्षण किन यस्तो भयो । के सञ्जीवनभित्र पनि कहीँ कतै संवेदनाको सानु स्वर बाँकी छ ? के उसभित्र मायाको, प्रेमको सानु अंश वा फूल बाँकी छ ? उसलाई विश्वास भएन । 

त्यहीबेला पूर्वी हावा आयो र उसलाई अलिकति छोएर गयो । त्यस हावाले महलमा पाकेको मासुको वासना पनि ऊसम्म आयो । त्यो वासनाले उसभित्र फेरि भोक जगायो । अघि एकपल्ट हल्लाएर गएको पेटको ज्वाला फेरि बल्यो । कति लामो सरसल्लाह हो ! कत्ति दिक्कलाग्दो भलाकुसारी हो ! ड्राइभरको जागिर । उसले आफूलाई धिक्कार्यो ।

घाम डुब्नै लाग्यो । सारा शरीर पनि गल्यो भोकले । ‘एक कप चिया खाने हो’ भनेर कोही सोध्न आएन । तिमीले खाना खाएको छ कि छैन भनेर खोजखबरी गर्न कोही आएन । गाडी छाडेर हिँडूजस्तो भयो– सञ्जीवनलाई । हाकिम–केटालाई के थाहा– मान्छेको दुःख, कर्मचारीको आँसु र भोकको वेदना । उसले दाह्रा किटेर सबै सह्यो । एक दिनको भोकले सञ्जीवन मर्दैन । तर, एक दिनको बेहोसीले उसले जागिरबाट हात धुन सक्छ । बाली उठाउने बेलामा उसले असिनापानीका कुरा सोच्न हुँदैन ।

फेरि पूर्वी हावा आयो । अहिले स्कच रक्सीको वासना आएर सञ्जीवनलाई छोयो । आज दिन मात्र होइन, रात पनि जाने भो– उसले सोच्यो । तर, उसले के गर्न सक्थ्यो– जागिर जो खाएको छ ड्राइभरको । त्यसमा पनि पहिले दैनिक ज्यालादारीमा, अहिले अस्थायीमा । कति सिरियस बनाएको यो जागिरले– पुतलीले छाडी जानुभन्दा, ठूल्दिदीले भट्टीको पसल बन्द गर्नुभन्दा । 

घाम डुब्यो र जून नानीहरूको खेलौना अर्थात भकुन्डो बनेर उदायो । सञ्जीवनले चारैतिर अन्धकारै अन्धकार देख्यो । भोक धेरै लागेकाले यत्ति बजिसक्यो भनेर मनलाई अरू अशान्त बनाउन सञ्जीवनलाई मन लागेन । हाकिमलाई घर पुर्याउन जाँदा पनि उसले घडी हेरेन । सडकभरि बत्तीहरू बलेर फेरि निभिसकेका थिए ।

“मिडिङ धेरै लामो भो ।” हाकिमले कहीँ कतै सुनायो । उसलाई त्यो सुनिरहन मन लागेन । सबै हाकिमहरू यसै भन्छन् । हाकिमको होस ठेगानामा थिएन । कहिले ऊ मन्त्रीको कुरा गर्थ्यो, कहिले नेताजीको । कहिले पार्टीको, कहिले अफिसको । 

हाकिम अघाएर डकारेको कुरा गर्थ्यो । सञ्जीवन भने बिहानदेखि भोको थियो । हाकिम भोको थिएन । बाटोमा हाकिमले कहीँ कतै सुनायो– पार्टीलाई ठूलै थैली चन्दा दिनुपर्छ । यो सानु अफिसबाट त्यत्रो चन्दा कसरी जम्मा गर्नु ।

हाकिमले फेरि कुनै मोडमा सुनायो– हाम्रो पार्टीका मान्छेलाई मात्र जसरी हुन्छ थामीराख्ने, अरू आउट । हाम्रो रङबाहेक अरू सबै रङहरू आउट । हामीलाई जनताले जो यस्तरी पत्याएको छ, तिनको मतको कदर पनि त हामीले केही गर्नुपर्ने हुन्छ । सञ्जीवनले धेरै सुन्यो र थोरै बुझ्यो । त्यो बुझेको यौटा कुरा के थियो भने सञ्जीवनले पनि त्यही पार्टीको झन्डा बोक्नुपर्छ, नत्र उसको कुनै खैरियत छैन । अरू साथीहरूको जस्तै उसको जागिर पनि पानीमा बग्नेछ । हावामा बिलाउनेछ !

रातभरि सञ्जीवन निदाएन । के के– उसलाई केही खान पनि मन लागेन । निद्रा पनि आएन । तीनतीनवटा दुर्घटनाहरूलाई एकैपटक सहनुपर्ने ! आफ्ना सारा इच्छा र आकांक्षाहरूलाई मारेर बाँच्नुपर्ने ! के मान्छेहरू बसेको देश हो यो ? के देवताहरूले बास गरेको देश हो यो ? कहिले पुतलीको अनुहार आउँछ र व्यंग्य गर्छ– नपुंसक मोरा ! कहिले ठूल्दिदीको अनुहार आउँछ र रिसाउँछ– अर्काको खाएको रुपियाँ नतिर्ने ठग मोरा !

फेरि बिहान भयो । सञ्जीवन चिया नखाई अफिस पुग्यो । गाडी खोल्यो । हिजो राखेका हरिया झन्डाहरू झिक्यो । ती झन्डाहरूले गाडीलाई सजिसजाउ पार्यो, हुनेसम्म सिँगार्यो । चुनावमा प्रचारप्रसारमा जाँदा सिँगार्नुपर्छ– उसलाई थाहा नै थियो । अलिअलि अविर पनि छर्क्यो । धूप–पूजा गर्यो । गाडी र झन्डाहरूलाई घुँडा टेकेर ढोग्यो– धेरै समयसम्म ढोगिरह्यो । खालि ढोगिरह्यो ।

पालेले आएर सञ्जीवनलाई हकार्यो– “तिमी के गर्न लागेका छौ सञ्जीवन । बहुलाउन त बौलाएनौँ ?”

“म बहुलाएँ–म पागल भएँ । मेरो यस अफिसमा अब कुनै काम छैन... ।” सञ्जीवन त्यहाँबाट बाहिर निस्क्यो । ऊ दिशाहीन थियो । आफू कहाँ जाँदै छु भन्ने कुरा उसलाई थाहा भएन । 

पूर्वी हावा आएर सञ्जीवनलाई फेरि छोयो । तर, उसले पछाडि फर्केर हेरेन ।

(वरिष्ठ कथाकार परशु प्रधानको कथासंग्रह ‘उत्तराद्र्ध’का सम्पूर्ण कथाहरू धारावाहिक रूपमा हरेक शनिबार प्रकाशित गर्दै जानेछौँ ।)


 

Nabil Bank
Nepal Investment bank
Nabil Bank
Nepal Investment bank
शनिबार, फागुन ८, २०७७ मा प्रकाशित
TATA Landing
TATA Landing
प्रतिक्रिया दिनुहोस्