site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
अन्तर्वार्ता
Nabil BankNabil Bank
गरिखाने वर्गलाई लघारेको देखेपछि युवा नेतृत्त्व यस्तै हो त भन्ने लाग्यो ...
Sarbottam CementSarbottam Cement

बालेन शाह काठमाडौं महानगर प्रमुख बनेपछि उनका नगर प्रहरी फुटपाथका व्यापारीमाथि हिंस्रक बनेको दृश्य सहरिया धनाढ्य र नवधनाढ्यबाहेक आमनागरिकले जिब्रो टोके ।  गास टार्न, बालबच्चा पाल्न डोकामा, पोकामा, ठेलागाडामा सामान बेच्दै गरेकाहरुमाथि बालेनका प्रहरीले हिंस्रक शैलीमा खोसेको दृश्य सामाजिक अभियन्ता ईःलाई जँचेन र पचेन । 

किनभने चुनावी प्रतिस्पर्धामा रहँदा फुटपाथ व्यापारीको व्यवस्थापन गर्ने आकर्षक बोली बालेनबाट आएको थियो । महानगरको कुर्सी बसेसँगै बोली फेरियो, व्यवहार फेरियो, तिनको फेरिएको व्यवहारविरुद्ध टिकाटिप्पणी गर्नेविरुद्ध र्नै सामाजिक सन्जाल प्रयोग गरी हिंस्रक प्रहार गरियो । 

ईःसँग केही दिनअघि महानगरले सम्झौता गर्दा ‘नगर प्रहरीको भूमिका हिंस्रक नहुने’ प्रतिबद्धता आएको छ र फुटपाथ व्यापारीको व्यवहारिक प्रतिबद्धतासँगै ईःको शान्तिपूर्ण आन्दोलन रोकिएको छ । 

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

उनै सामाजिक अभियन्ता ईःसँग बाह्रखरीका जनक वलीले गरेको कुराकानीको अंश – 

–महानगरपालिकासँग जवाफदेहीताको माग राखी निरन्तर ९ दिन उभिनुभयो । नौ दिनपछि आन्लोलन स्थगित गर्दा तपाईंले जित्नु भयो कि हार्नु भयो ?

Global Ime bank

सहमति भनेको ‘पफ्रेक्ट’ समाधान होइन । यो एउटा मध्यमार्ग हो । यो मध्यमार्गी सम्झौता सडक व्यापारीहरुलाई पनि स्वीकार्य छ । बालेनले चुनावअघि जस्तो वाचा गरेका थिए, फुटपाथ व्यापारी व्यवस्थापनको । 

यो मूलभूत रुपमा सहमतिले पहिलो कुरा काठमाडौं महानगरले सडक व्यापारीहरुको अस्तित्वलाई स्वीकार गरेको छ । 

उहाँहरुको अस्तित्वलाई नै अस्वीकार गरी उठिबास लगाउने, हिंसा गर्दै, दुई छाक खान, बालबच्चालाई स्कुल पठाउन, घरभाडा तिर्न, सामान्य जीवन यापन गर्न पनि अप्ठारो परेको अवस्थाबाट महानगरपालिका समन्यवमा आएको छ । 

दोस्रो कुरा, महानगरले सडक व्यापारीहरुप्रति केही जिम्मेवारी अभिव्यक्त गरेको छ । 

उहाँहरुको अस्तित्वलाई नै अस्वीकार गरी उठिबास लगाउने, हिंसा गर्दै, दुई छाक खान, बालबच्चालाई स्कुल पठाउन, घरभाडा तिर्न, सामान्य जीवन यापन गर्न पनि अप्ठारो परेको अवस्थाबाट महानगरपालिका समन्यवमा आएको छ । 

त्यो जिम्मेवारी दुईतर्फी पनि हुन्छ । जसले सडकमा अराजकता हुनु हँदैन । त्यसपछि तेस्रो कुरा, चाहिँ जफ्त गरिएका सामान फिर्ता गर्ने भनेको छ । 

जफत गरेको सामान फिर्ता गर्ने भन्ने बित्तिकै केही हिजो गल्ती वा त्रुटि भएको होला नि !

मैले पटक–पटक भन्दै आएको छु “यो संविधानविपरीतको काम हो । सडक, साइकल, गाडा, परम्परागत डोको–नाम्लोमा व्यापार गर्नेहरुको जिबिकोपार्जन गर्ने खोसेर लगेर त्यसलाई कवाडमा परिणत गर्ने, लिलाम गर्ने जस्ता काम टेकुमा भइरहेको छ । यो गैरसंवैधानिक भन्ने छ ।” 

ii-(5)-1696139803.JPG
सामान फिर्ता गर्ने भनेपछि त्यो कुरालाई पनि व्यवस्थित हुन्छ । यस्तै, दीर्घकालमा देखिएका समस्या समाधान गर्न, संशोधन गर्न मिलाएर अघि बढ्न समिति बनेको छ । त्यो समितिमा दुईवटा प्रतिनिधि मैले पठाउन पाउने सुविधा छ ।

त्यसमा मेलै एउटा विज्ञ र सडक व्यवसायीको प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्तिलाई ठाउँ दिनुपर्छ । 

सबै कुरा आफैँले गर्नुपर्छ भन्ने छैन । जसले समस्या बुझेका छन्, जसले त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न सजिलो हुन्छ, ती प्रतिनिधित्व जाँदा राम्रो हुन्छ । कानुनले निषेधित गरेको क्षेत्रबाहेक ठाउँहरुमा महानगरले सडक व्यवसायीलाई व्यवस्थापन गर्ने कुरा गरेको छ । 

त्यसलाई सकारात्मक रुपले लिनुपर्छ । किनभने हामीले फुटपाथमै व्यवस्थापन हुनुपर्छ भनेका छैनौं । वैकल्पिक स्थान, समय र ‘प्रमिट फी’को व्यवस्था गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो । 

नगर प्रहरीमा हार्दिकता हुनुपर्छ । नगर प्रहरीको भूमिका हिंस्रक हैन, व्यवस्थापकीय हुनुपर्छ भन्ने माग हो । 

हार्दिकता, व्यवहारिकता, केही नलेखिएका कुरामा पनि मेयरकै प्रतिनिधिको तर्फबाट प्रतिवद्धता आएको छ । त्यसलाई पनि सकारात्मक रुपमा लिनुपर्छ ।

–मेयरमा निर्वाचित हुनुअघि बालेन शाहसँगै हुनुहुन्थ्यो । तर, निर्वाचित भएपछि किन विरोधमा उत्रिनुभएको हो ?

यो कुरामा असत्य बोल्नु हुँदैन । ‘इनफ इज इनफ’ले गर्दा देशमा युवा नेतृत्व आउनुपर्छ भनी माहोल बनेको हो । 

मभन्दा पनि मसँग पाँच दिन उभिनु भएका चाउ न्यौपाने हुनुहुन्थ्यो ।  चाउ क्याम्पेन गर्दाखेरी बालेनकै ‘कोर टिम’मै हुनुहुन्थ्यो ।  उहाँ भनेको पहिलो दिनदेखि नै सँगै हिँडेको, जिताऊमा लागिपरेको र सबै बुझेको मान्छे हो । 

त्यस्ता धेरै युवा साथीहरु हुनुहुन्थ्यो, जो हिजो वैकल्पिक राजनीतिको वकालत गर्ने पृष्ठभूमिबाट उहाँलाई चुनावका बेला समर्थन गरेका थिए । 

धेरैले त्यसमा मलाई सोध्थे, समर्थन गर्दा राम्रो हुन्छ कि हुँदैन ? पार्टीका उमेदवार राम्रो नभएकाले मैले कहिले पनि नराम्रो होला भनेर भनिन् । यति सुविधा मैले दिन पाएको हो ।

–बालेनको पहिलेको शैली र अहिलेको शैलीमा कस्तो फरक पाउनु भयो ?

चुनाव अभियानभरि ‘गरीबको चमेली बोलीदिने कोही छैन’ भन्दाखेरी एउटा ठूलो आशा जागेको थियो ।  काठमाडौंमा पहिलो चोटी एउटा यस्तो युवा नेता आउँदै छ, जसले गरीब, कमजोर मान्छे, दिन, दुःखी मानिसका लागि प्रतिनिधित्व गर्नेछ । 

 

उनीहरुको जीवनमा नयाँ ऊर्जा ल्याउने छ ।  उहाँहरुको जीवन बदल्न पहल गर्नेछ । यस्तै किसिमका आश्वासन आएको थियो । त्यसले गर्दा सबैजना खुसी भएको थिए ।

तर, चुनावपछि सायद कार्यव्यस्थता वा अनुभव कमीले पनि होला । त्यो देखिएन । तर, के देखियो भने हामीले पहिलो चोटी गरिबको चमेली बोली दिन को छ र ? भनेर बागदरबार अगाडि साथीहरु उभिनु भएको थियो ।

त्यसपछि बल्ल नगर प्रहरीको हिंसा गलत छ भन्ने स्वीकारोक्ति आयो । 

अब, नगर प्रहरीको हिंस्रक कम भयो । तर, जफत गर्न भने कम भएन ।  हाम्रो अभियान सुरु भएपछि हिंसाको घटनामा धेरै ह्रास आयो ।  केही नगरप्रहरीहरुलाई कारबाही पनि भयो ।  अस्तिमात्र हामी सभागृह अगाडि उभिएको पहिलो दिन नगर प्रहरीलाई कारबाही भएको रहेछ । मलाई समाचार पढ्दा थाहा भयो । ११ जना प्रहरीलाई कारबाही गरिएको रहेछ । 

चुनावपछि सायद कार्यव्यस्थता वा अनुभव कमीले पनि होला । त्यो देखिएन । तर, के देखियो भने हामीले पहिलो चोटी गरिबको चमेली बोली दिन को छ र ? भनेर बागदरबार अगाडि साथीहरु उभिनु भएको थियो ।

गल्ती गरेको भएर नै कारबाही भयो होला ।  हिंसा भएको थियो र हिंसा बन्द गर्नुपर्ने भयो । तर, कसैले नबोल्दा लामो समयदेखि निरन्तर चलिरह्यो । सहमति भन्दाअघि हुँदा खाने वर्गको अस्तित्व स्वीकार्य नै थिएन । छाक टार्न, बालबच्चा स्कुल पठाउन, भुईँ मान्छे काठमाडौंमा १० हजार हाराहारी हुनुहुन्छ । उहाँहरु स्वीकार्य नभएको अवस्था थियो ।

सहमतिपछि त्यो बद्लिने अवस्था छ । हामी इमान्दार विद्रोहीको रुपमा उभिएका थियौं । अब, सडक व्यापारीका हितलाई केन्द्रमा राखेर सहकार्य, सहजीकरण गर्ने बेला आएको छ ।  त्यसमा सबै इमान्दार भएर राम्रो अवस्था सिर्जना गर्ने सहयात्री बन्नुपर्ने अवस्था पनि छ । यद्यपि उहाँको जुन राजनीति छ । त्यसमा राजनीतिक धारणा वा अवधारणा, अभिव्यक्ति र शैलीप्रति मेरो कुनै समर्थन छैन । 

सडक व्यापारीहरुको हितलाई केन्द्रमा राखेर मैले गर्नुपर्ने जिम्मेवारी मैले बहन गरिरहेको छु ।

ii-(6)-1696139803.JPG
–यस्तो खालको आन्दोलन गर्दा बल कहाँबाट प्राप्त हुन्छ ?

हामीले तीन महिनादेखि अभियान चलाइरहेका थियौं । यो बीचमा कुनै जवाफ आएन । राष्ट्रिय सभागृह, बागदरबारबाहिर गएर शान्तिपूर्ण रुपले उभियौं ।  अनलाइन छलफल, एसएमएस क्याम्पेन वा तीन महिनादेखि अनेकथरि अभियान चलायौँ ।

समाधान के हुन्छ भनेर मेयरको सचिवालयका साथीले फ्रेमवर्क पठाउन आग्रह गर्नुभयो । 

सडक व्यवसायी, नागरिक समाजलगायत सबैसँग छलफल गरेर एउटा फ्रेमवर्क बनायौं । फ्रेमवर्क पनि पठायौं, सेयर पनि गर्‍यौं । त्यो सबै गर्दा पनि केही सिप लागेन । त्यसपछि उदासिनता पनि आयो । 

मेयर, उपमेयरलगायत महानगरपालिका जवाफदेहीता बन्न कुनै पनि हिसाबले तयार छैन भन्ने देखियो ।  त्यसपछि केही सिप नलागेर म त्यहाँ गएर एक्लै भए पनि उभिन्छु भनेर म गए । म फकिर मान्छे, जहाँ पनि बस्दिन्छु । साथी तथा आफन्तको सदासयता, समर्थन, माया छ ।  त्यहाँ उभिनुभन्दा एकहप्ता पहिलो म स्वर्गीय उज्ज्वल थापाको घरमा गएको थिएँ । 

उहाँको घरमा एक हप्ता बसेँ । त्यो ठाउँ पहिलाको अभियान गर्दाका सम्झनाहरु जोडिएको ठाउँ हो ।  त्यहाँ बस्दा यस्तो सोच आयो । अरुले केही गरेन भने पनि म एक्लै भए पनि त्यहाँ गएर जवाफदेहीताको  माग राखेर उभिन्छु भन्ने सोचेँ । 

म अन्तरआत्माको हिसावले चल्ने मान्छे, त्यसपछि धेरै सोच्न परेन । केही साथीहरुलाई दुई–तीन दिन अघि उभिँदै छु भनेर जानकारी गराएँ ।

उहाँको घरमा एक हप्ता बसेँ । त्यो ठाउँ पहिलाको अभियान गर्दाका सम्झनाहरु जोडिएको ठाउँ हो ।  त्यहाँ बस्दा यस्तो सोच आयो । अरुले केही गरेन भने पनि म एक्लै भए पनि त्यहाँ गएर जवाफदेहीताको  माग राखेर उभिन्छु भन्ने सोचेँ । 

एकदिन अघि निर्णय लिएँ । अहिलेका अवस्थामा खुकुरी हान्दिन सक्ने माहोल पनि देखिएको छ । तर, यो अपजस म पचाउँछु । जे पर्ला पर्ला ! गरिबहरुको पक्षमा उभिन्छु । एउटा सद्भावपूर्ण समाज निर्माण गर्न र सहानुभूतिको वातावरण सिर्जना गर्न भए पनि यो अपजस पचाउन जरुरत छ भनेर उभिन गएको हो । ‘समुन्द्र मन्थनका बेला शिवजीले कालकूट विष पिएको, घाँटीमा अट्काएको भनेको जस्तै’ म एक्लै गएँ । 

तर, सौभाग्य भनौं चितवनबाट साथी प्रविण काफ्ले, चाउ सँगै निरन्तर पाँच दिनसम्म उभिनुभयो ।  त्यसले गर्दा मलाई ऊर्जा पनि मिल्यो ।  विस्तारै तीनबाट चार, पाँच जना हुँदै गएर माहोलै बन्यो । 

–तपाईं आन्दोलमा उभिएपछि पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा  ओली,  बाबुराम भट्टाराई, गगन थापालगायतले समर्थन गर्नुभयो । उहाँहरुले पहिले नै किन जवाफ माग्न सक्नु भएन ? डरले हो ?

मलाई सबैभन्दा दिक्दार लागेको पनि त्यही भएर हो ।  एक्लै गएर भए पनि उभिन्छु भनेको कारण पनि त्यही भएर हो ।  मेरो पुरानो स्ट्याटस हेर्नुभयो भने पनि विगत तीन महिनादेखि देशका तीनवटै ठूला पार्टी केही पनि बोलेका छैनन् । फेरि सबै पार्टी समाजवादी सैद्धान्तिक विचारधाराका छन् ।

प्रधानमन्त्री नै हिजो यही मजदुर, श्रमिकहरुको हितमा हतियार उठाएर हिँडेको पार्टीबाट हुनुहुन्छ ।  गृहमन्त्री पनि त्यही पार्टीबाट हुनुहुन्छ । तर, यस्तो निरन्तर अन्याय हुँदाखेरी पनि कोही बोल्न नसक्ने, कोही अगाडि सर्न नचाहने, कोही प्रश्न गर्न नचाहने त्यसले गर्दा मलाई सताएको हो । 

कतिले मेरो नायकीकरण गर्न खोजेको जस्तो पनि लाग्छ । मलाई त्यसो गर्नु हुँदैन जस्तो लाग्छ । किनभने मलाई यो विषयले छोयो, म बोलेँ ।  भोलि गएर अरु पनि आफूलाई जे विषयमा छाएको छ त्यसमा बोल्नुपर्छ । 

लोकतन्त्र भनेकै यही हो । लोकतन्त्रको सवलीकरण हुने भनेको नै यसरी हो ।  आलोचनात्मक किसिमले नागरिकको उपस्थिति जहिलै पनि हुनुपर्छ । तीनवटा ठूला पार्टी समाजवादी छन् । 

त्यसपछिका दुईवटा ठूला पार्टीले पनि हामी लोककल्याणकारी राज्यमा विश्वास गर्छाैँ भन्ने अभिव्यक्ति आउँछ ।  सबैले सामाजिक न्यायमा विश्वास गर्छौँ भन्छन् ।  यो सबै हुँदा पनि म त्यहाँ उभिनु पर्ने साँचिकै नै दुःखको, पिडाको कुरा हो, अच्चमका कुरा हुन् ।

लोकतन्त्र भनेकै यही हो । लोकतन्त्रको सवलीकरण हुने भनेको नै यसरी हो ।  आलोचनात्मक किसिमले नागरिकको उपस्थिति जहिलै पनि हुनुपर्छ । तीनवटा ठूला पार्टी समाजवादी छन् । 

पार्टीहरुको आफ्नै मान्यता र सिद्धान्तमा स्पष्टता देखिएन ।  जुन वर्गका लागि भनेर उहाँहरुले पार्टी बनाउनु भयो, लड्नु भयो ।  संविधानमा पनि समाजवादउन्मुख भनेर लेखिएको छ ।  कस्तो भयो भने सबैले अवसरवाद खाएको जस्तो देखियो ।

मैले ‘पपुलिज्मलाई पपुलिज्मले काट्न सक्दैन’ भनी निरन्तर आलोचना गरिरहेको छु । त्यसलाई चुनौति दिन फरक क्षमता चाहियो ।  सायद त्यही महसुस गरेर पार्टीको नेताहरु अघि सर्नु भएको होला । 

त्यो स्वागतयोग्य कुरा नै हो । तर, त्यति गरेरमात्र पुग्दैन । काठमाडौं महानगरपालिका हेर्नुहोस्, त्यहाँको प्रतिनिधि हेर्नुहोस् ।

त्यहाँभित्र पनि मेयर स्वतन्त्र छन् ।  उहाँहरुलाई के कुराले रोकेको छ । यो सडकमा हामीले अराजकता चाहेको हैनौं ।  काठमाडौं भनेको इतिहास हेर्दा, पुरानो–पुरानो पेन्टिङहरु क्लोनियल, मल्लकालीन पेन्टिङमा जहाँ पनि बजार देखिन्छ । 

बजारमा केही न केही मान्छे डोका ल्याएर सामान बेचिरहेको वा कुनै हिसाबले सडक व्यापार भइरहेको देखिन्छ ।  खर्पन, नाम्लो देख्नुहुन्छ । भनेपछि यो सडक व्यापार भनेको यहाँको रैथाने पहिलेदेखि नै चलिआएको हो । 

काठ क्षेत्र वा सहरको ठीक बाहिरबाट काठमाडौं ल्याएर बेच्ने, व्यापार गर्ने पहिलेदेखि चलिआएको हो । त्यसलाई कसरी व्यवस्थित गर्ने आफ्नो ठाँउमा छ ।  तर, उहाँहरुलाई के कुराले रोकेको छ ? यो अराजकता होइन, तर व्यवस्थापन हुनुपर्‍यो भनेर उहाँहरुलाई मेरो उहाँहरुलाई नैतिक प्रश्न हो । 

ii-(2)-1696139802.JPG

–यसअघि पनि तपाई हिँड्नुभयो, अकुपाई बालुवाटरजस्ता अभियान गर्नुभयो । तपाईं के का लागि र कसका लागि गर्नुहुन्छ ?

अकुपाई बालुवाटार भनेको धेरै अगाडिको कुरा हो । 

सन् २०१२ अन्त्य तिरको कुरा हो । त्यो बेलामा मैले ‘इनिसेट’ गरेको हैन । त्यो आन्दोलन हिंसाविरुद्धको थियो । त्यसमा म सहभागी मात्र भएको थिए । चार महिना जति दिनदिनै उभिएँ । 

–त्यो भन्दापछि बालुवाटार र सिंहदरबारमा रंग छ्याप्ने !

लामो समय बितिसकेपछि ल्यान्डमार्ग मात्र याद हुने रहेछ । मिडियामा जुन धेरै आयो ।  मैले पछाडि फर्केर हेरेको छैन । काम त मैले गरेँ, गर्दै पनि आएको हो ।  तर, सिभी बोकेर हिँड्नुपर्ने जस्तो अवस्था पनि आयो । यो सालमा यो गरेको थिए भन्न । कहिलेकाही ट्विटर, फेसबुक कमेन्ट पढेर पनि हासो उठ्छ । यो सालमा के गर्नुभएको थियो भन्ने हुन्छ । 

यो सालमा यस्तो काम गरेको थिएँ भनेर सिभी नै पल्टाउनु भयो । सिंहदरबारमा रंग छ्यापियो, अधिकारीलाई न्याय दिनुपर्छ भनेर लडियो, कमेन्ट्री लाइबे्ररी खोल्ने, विदेशीसँग पैसा लिनु हँुदैन भन्ने, किताब किनेर पढ्ने, साइकलमा हिँड्ने जस्ता अनेकौँ कुरा गरियो । 

मैले आत्मसन्तुष्टिका लागि गरेको हो ।  सबैभन्दा ठूलो कुरा आत्मसन्तुष्टि हो ।  अन्तरआत्माप्रति इमान्दार हुने कुरा हो । यो केही पाउँला भनेर गरेको होइन । केही होला भनेर गरेको होइन । मैले २०२१–२०२२ को समय दक्षिण एसियामा पैदलयात्रा गरेर बिताएँ । 

कारगिलबाट कन्याकुमारीसम्म, जाफ्नाबाट डन्ठासम्म, त्यसपछि ट्रेन यात्रा गरेँ दुई–तीन महिना, त्यसपछि टेकनाथबाट झापासम्म हिँडे ।  यो सबै हिँड्दाखेरी मैले सबैभन्दा धेरै स्नेह, हार्दिकता र माया पाएको छु । 

यही मजदुर, उद्यमीवर्गबाट नै हो । उहाँहरुको मैले समस्या पनि देखेँ । सुख पनि देखेँ । लामो सयमसम्म साथी हुन पाएँ ।  कसैले मेरो हिँडाईको बेला भावना, मिलनको हिसाबले चिया खुवाइदिने, खाना खुवाइदिने, ढाडस दिने, ठीक गर्‍यो भन्ने, रमाइलो गर्ने, त्यो सबै अनुभव गरेर आएको हो । 

कारगिलबाट कन्याकुमारीसम्म, जाफ्नाबाट डन्ठासम्म, त्यसपछि ट्रेन यात्रा गरेँ दुई–तीन महिना, त्यसपछि टेकनाथबाट झापासम्म हिँडे ।  यो सबै हिँड्दाखेरी मैले सबैभन्दा धेरै स्नेह, हार्दिकता र माया पाएको छु । 

मलाई सबैभन्दा दुःख पर्दा साथ दिने हिँड्ने मान्छे हुन्छ । नाताले मैलाधैला भएर हिँड्ने मजदुर वर्ग नै हो । नेपाल र बाहिरको पैदलयात्रा गर्दाखेरी फरक पाएँ । नेपालमा यात्रा गर्दा काठमाडौं भन्ने बित्तिकै राम्रो व्यवहार पाएँ ।

किनभने हाम्रो कोहीसँग भेट्दाखेरी तीनवटा प्रश्न सोधिन्छ । जात, घर, नाम बुबाले के गर्नुहुन्छ ? इत्यादि । यो कुराले मान्छे ‘कास्ट’ र ‘क्लास’ मापन गर्ने चलन छ ।

घर कहाँ छ ? त्यहीअनुसार व्यवहार गरिन्छ । म काठमाडौंको भएकाले मैले कहिले पनि सौतेला व्यवहार पाउनु परेन । सायद, मैले जुम्लाको मान्छे भनेको भए, फरक व्यवहार हुन्थ्यो हालो । किनभने एउटा ‘प्रिभिलेन्सी’ थियो । ii-(2)-1696139802.JPG

दक्षिण एसियामा हिँड्दाखेरी मेरो पहिचान भनेको काठमाडौं भनेर बुझ्दैनथेँ ।  म नेपाली भन्थेँ । नेपालमा पूर्व–पश्चिम हिँड्दा जति युवा भेटे त्यो भन्दा भारतमा धेरै भेटेँ ।  उहाँहरु त्यहाँ गार्ड गर्ने, कपडा, सामान, दबाई, सिलाजित बेच्ने काम गर्नुहुन्थ्यो । 

चाउनमिन बनाउन, चाइनिज खाना बनाउन नेपाली राम्रो हुन्छ भन्ने छ । किन हो त्यो मलाई पनि थाहा भएन । तर, छ । ती सबै मान्छेहरुको संगत गरियो । त्यहाँ कस्तो छ भने नेपालीहरुलाई ‘पेट्रोनाइज’ गरिन्छ । 

‘पेट्रोनाइज’ गर्नु ठीक होइन । ‘पेट्रोनाइज’ गर्ने तरिका कस्तो छ भने नेपालीहरु इमान्दार हुन्छ ।  नेपालीहरुले धोका दिँदैनन्, काममा राख्दा मेहनत गर्छन्, राम्रो काम गर्छन् भन्ने छ ।  त्यो खालको ‘पेट्रोनाइजेन’ पाएँ । हिँड्ने कुरा गरेपछि व्यवहार फरक हुन्थ्थो । 

तर, जब मैलाधैला भएर हिँडेको, मुख हेर्दा नेपाली जस्तो छ भने कामदार भन्ने सोच्थे  । त्यो बेला मैले मजदुर वर्गले पाउने जस–अपजस पाएर पनि बिताए । 

त्यहाँबाट यहाँ फर्किदाखेरी ओहो भन्ने भयो । त्यहाँ ‘पेट्रोनाइज’ गरेपनि हार्दिकता छ । यसले गरिरहेको छ, गरिखान दिनुपर्छ भन्ने छ ।  यहाँ त हार्दिकता ह्रास देखियो । मजदुर अथवा हुँदा खाने वर्गलाई वस्तुकरण गरेको देखियो । 

उनीहरु मान्छे हुन् । परिवार हुन्छ, बालबच्चा हुन्छ, खुसी दुःखी हुने कुरा हुन्छ ।  उनीहरुको पनि आफ्नो जीवन छ । यस्ता कुरालाई केही ध्यान नदिइकन एक्कासि कसिङ्गर हो भनेको जस्तो गरेर लखेट्ने, खेद्ने काम भइरहेको छ । त्यसले मलाई एकदमै दुःख लाग्यो । 

त्यसले गर्दा मलाई उकुस–मुकुस भएको थियो । यो विषयमा जानकार साथीहरुसँग बस्दा काठमाडौं महानगरको बुझेको साथीहरुसँग बसेर कुरा गरेपछि मलाई झन् छाहराबाट खसेजस्तो भयो । 

परिवार हुन्छ, बालबच्चा हुन्छ, खुसी दुःखी हुने कुरा हुन्छ ।  उनीहरुको पनि आफ्नो जीवन छ । यस्ता कुरालाई केही ध्यान नदिइकन एक्कासि कसिङ्गर हो भनेको जस्तो गरेर लखेट्ने, खेद्ने काम भइरहेको छ । त्यसले मलाई एकदमै दुःख लाग्यो । 

मलाई यो त भयंकर अन्याय भइरहेको रहेछ भन्ने लाग्यो । त्यहाँबाट केही न केही गर्नुपर्छ भन्ने भावना आएको हो । 


–महानगरभित्र सबैले व्यापार व्यवसाय गर्न पाएपछि फेरि पहिलेकै अवस्था जस्तो भद्रगोल भयो भने जिम्मेवार को ?

यो सहमतिको आसय त्यस्तो छैन । यसको क्लियर मेलग्राउन्ड छ । त्यो ग्राउन्ड भनेको कानुनले निषेध गरेको (राइट अफ वे) क्षेत्रमा व्यवसाय गर्न नपाइने भनेको छ । 

त्यसले अब महानगरको तर्फबाट जसले पहल कदमी लिनु भयो । उहाँहरुले मेयर र उपमेयर अन्य पदाधिकारीहरुको कोटमा बल गएको छ । यसमा कतिको इमान्दार हुने ? बैमान हुने ? कति प्रष्ट हुने ? कति अस्पष्ट हुने ? भन्ने उहाँहरुको जिम्मेवारीमा गएको छ । 

ii-(3)-1696139802.JPG
किनभने सडक व्यवसायीले पनि यही फुटपाथ नै चाहिन्छ भन्ने हुँदैन । साथै, मान्छे नहिँड्नेमा राखेर पनि भएन, मान्छे नै नहिँड्नेमा राखेर व्यापार कसरी हुन्छ ?

यसले गर्दा ‘मिडिल ग्राउन्ड’ कसरी खोज्ने भन्ने हो ।  यो सहमतिका हिसाबले सकारात्मक हुनुपर्ने अवस्था छ ।  तर, टेक्निकल्ली हिसाबले हेर्दै जाउँ । अलि हार्दिकता र व्यवहारिकताको पनि आश्वासन छ । त्यही भएर म चाहिँ सकारात्मक नै छु ।

–कत्तिले तपाईं पैसा खाएर उभियो भन्ने आरोप पनि लगाएका छन् नि !

यस्तो हो, जसले जिन्दगीभर पैसै पैसाका लागि काम गरेको, स्वार्थ, दम्भ बोकेका मान्छेहरुले यस्तो मत राख्नुमा म धेरै अचम्म पनि मान्दिन । 

म सँगसँगै पढेका साथीहरुले धेरै उन्नति, प्रगति गरेका छन् । 

धेरै किसिमले राम्रा पनि छन् । म वस्तुगत र सांसारिक हिसाबले धनी हुने बोटोमा जान सक्थेँ होला ।  तर, मैले फरक बाटो रोजेँ । त्यही भएर मेरा लागि यो पैसा भन्ने ठूलो कुरा होइन । सबैभन्दा ठूलो कुरा आँट, हिम्मत, त्याग हो ।

जसले जिन्दगीभर पैसै पैसाका लागि काम गरेको, स्वार्थ, दम्भ बोकेका मान्छेहरुले यस्तो मत राख्नुमा म धेरै अचम्म पनि मान्दिन । 

अब, अहिले जीवनलाई के ‘भ्यालु’ गर्ने भन्ने कुरा पनि हो । मैले जीवनमा अनुभव भ्यालु गरेँ । जीवनको अनेक पक्ष के हुन्छ ? त्यो बुझ्नेमा त्यसलाई रमाउने हिम्मत आयो ।  त्यो हिम्मत आएपछि पैसा भन्ने कुरा त्यस्तै रहेछ । 

अलि बढी पैसा भएको बेला राम्रो ठाउँमा खाइएला । अलि पैसा छैन भने जसोतसो, जेनतेन चलिहाल्छ ।  मन्दिरमा बसिएला, धर्मशालामा बसिएला, मस्जिदमा बसिएला, जसरी भए पनि चलिहाल्छ । त्यो भावनामा हिँडेको पनि हो ।

मेरो जीवनको स्कुलिङ भनेको जीवनले दिएको हो ।  पैसा नभएर चल्दैन भनेको सुनेर मलाई अचम्म लाग्छ ।  तपाईँमा हुनुपर्ने सबैभन्दा चाहिने इमान्दारिता र आत्मबल हो ।  त्यो नभएर जति पैसा भएपनि, जे गर्दा पनि संवेदनशीलता आउँदैन । 

मलाई पैसा दिएर गर भनेको भए मलाई पाँच घण्टा उभिन गाह्रो हुन्थ्यो होला ।  तर, मलाई भित्रबाटै समाजको हितमा गर्दैछु ।  मैले निम्न र न्युन वर्गीय मानिसहरु र मजदुर वर्गको हितमा गर्दैछु । त्यो स्पष्टता भएपछि अरु कुरा गौण हुँदो रहेछ ।


–अभियानमार्फत तपाईंले कस्तो महानगर माग गर्नुभएको हो ?

विशेष गरेर नयाँ मेयर आएपछि काठमाडौं महानगरपालिकाको सञ्चालनमा कस्तो देखिएको छ  भने  काम गर्ने मन लागेन भने कानुनको कुरा गर्ने ? कालो र सेतोमा कुरा गर्ने ? त्यसो भए त जनप्रतिनिधि किन चाहियो ? यति धेरै पैसा खर्च गरेर किन चुनाव गर्नुपर्‍यो ? मेयरको कुर्सीमा एउटा कानुनको किताब राख्दा भइहाल्यो । 

त्यसबाटै चलाउ । जनप्रतिनिधि हुनुको कारण मानिसको दुःख, सुखका कुरा सुन्छन ।  मतदाताका मात्र होइन, सिटीको सबै स्टेक होल्डरहरु, समाजमा सहभागी मानिसको कुराको सुनुवाई हुन्छ ।  किनभने उहाँहरुको त्याग छ । सबैलाई समेट्ने, व्यवहारिक न्याय दिने, सबैलाई हार्दिकतापूर्ण आत्मसम्मान गराउने मेयरको भूमिका हुनुपर्ने हो । 

काठमाडौंमा महानगरपालिकाको भूमिका त्यो हुनुपर्ने हो । अब, सायद यो सहमतिपछि केही परिवर्तन आउँछ भन्ने विश्वास छ । 

व्यवहारिकतामा पनि प्राथमिकता दिइन्छ र नयाँ आयामको सुरु हुन्छ भन्ने लागेको  छ ।  त्यो आयाम सुरु हुँदा जनप्रतिनिधिहलाई नै दीर्घकालीन हितको कुरा हो । त्यसरी नै बुझ्नु हुन्छ जस्तो मलाई लागेको छ ।


–यो अभियान पनि तपाईँलाई काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयरमा हेर्न चाहनेहरु पनि देखिएका छन् । तयारी गर्दै हुनुहुन्छ ?

पछिल्लो चोटी ‘इनफ इज इनफ’ गर्दा पनि मेयरमा लड्छ, सांसदमा लड्छ भनी धेरै मान्छेले अड्कलबाजी गरेका थिए ।  मैले म हिँड्न जान्छु भनेको थिएँ । मान्छेहरुले त्यसलाई मजाकको रुपमा लिए ।  सबै ठूला पार्टीका नेताहरु भेट्न आएका छन् । यत्रो ठूलो ‘मुभमेन्ट’ भएको छ । 

‘अचिभमेन्ट’ भएको छ । मेरो सबैभन्दा ठूलो कमजोरी वा बल भनेको त्यही कुरा हो ।  मैले हिजो जे गरेँ त्यसमा रमाएर बस्दिनँ । म ठूलो मान्छे भएँ, मलाई यो, त्यो चाहियो । मैले यति गरेको छु, मेरो यति हुनुपर्छ भन्ने छैन मसँग । 

हरेक दिन बिहान म उठ्दा नयाँ जीवन सुरु भएको जसरी हेर्छु ।  मलाई हेरक दिन जन्म दिन जस्तो लाग्छ ।  नयाँ आयाम जस्तो लाग्छ । त्यो भएको भएर यो विषयमा मेरो त्यति ध्यान पुगेन वा छैन पनि  । 

मैले शक्तिका लागि गरेको हैन । मैले एउटा भावना महसुस गरेँ, त्यो भावना अभिव्यक्त गरेको हो । 

म पनि सोचेर बस्नु पथ्र्याे । मैले बोले भने पार्टीले के भन्छ ? मेरो जागिर पो खुस्किन्छ कि !, परिवारप्रति लगाव भएको भएपनि परिवारलाई पनि ठेस, अपजस पर्छ भन्ने हुन्थ्यो । 

यति म आज कुनै राजनीतिक दल वा संगठनमा आवद्ध भएको भए वा कुनै दलको ‘प्रोजेक्ट’ गरिरहेको अथवा राजनीतिक पद वा मेयरकै सचिवालयमा भएको यतिको स्पष्टको साथ कुरा राख्ने छुट नै पाउने थिएनन् ।

आफूलाई लागेको कुरा अभिव्यक्त गर्ने, प्रश्न गर्ने, मनमा छाएको कुरा स्पष्टसँग राख्न सक्नु नै मेरो लागि त्यो महत्वपूर्ण हुन्छ ।  स्वतन्त्रता मेरा लागि महत्वपूर्ण हो । शक्तिको खोजमा गएको भए यो स्वतन्त्रता पनि हुने थियो । 

म पनि सोचेर बस्नु पथ्र्याे । मैले बोले भने पार्टीले के भन्छ ? मेरो जागिर पो खुस्किन्छ कि !, परिवारप्रति लगाव भएको भएपनि परिवारलाई पनि ठेस, अपजस पर्छ भन्ने हुन्थ्यो । 

अब, एक्लो फकिर भएपछि यस्तो विषयमा आत्मबल आउँदो रहेछ । 

त्यही भएर म राजनीतिक पार्टीमा वा चुनावमा पनि उठ्दिनँ होला । समयको माग पनि हुनसक्छ । अबको ५–१० वर्ष सक्रिय राजनीतिमा लाग्ने देख्दिनँ ।

–त्यसपछि राजनीतिमा आउन सक्ने कत्तिको सम्भावना छ ?

५–१० वर्षभन्दा उता मैले जीवन पनि कल्पना गरेको छैन । मृत्यु हुन्छ कि जीवित भइन्छ । म पटक–पटक मृत्युको संघारमा पुगको मान्छे हुँ । 

मैले जीवनलाई उपहारको रुपमा नै लिन्छु । 

धेरै शक्ति, समाजको ढाडस, संगठनका लागि खट्ने मेरो सोच छैन । 

ii-(4)-1696139802.JPG

–आज भन्दा तीन महिनाअघि ‘चमेली ग्रुप’ बनाउनु भएको थियो । के कसरी जन्मियो र के उद्देश्य थियो ?

मैले सुरुमा पनि भने कहीँ अन्याय भइरहेको, कसैका हात, कसैको खुट्टा भाँचिरहेको थियो ।  सबैभन्दा ठूलो कुरा हुँदा खाने वर्गको आत्मसम्मान नै गिराइएको छ । 

हिजो ‘एक्टिभिज्म’को पृष्ठभूमिबाट युवा नेतृत्व आउनुपर्छ छलफल चल्यो । तर, के हामीले चाहेको युवा नेतृत्व यस्तै हो त ? जुन नेतृत्वमा जवाफदेहिता छैन ।

मैले सुरुमा पनि भने कहीँ अन्याय भइरहेको, कसैका हात, कसैको खुट्टा भाँचिरहेको थियो ।  सबैभन्दा ठूलो कुरा हुँदा खाने वर्गको आत्मसम्मान नै गिराइएको छ । 

कुनै पनि न्युनतम् सहानुभूति छैन । हिजो चुनाव अगाडि ‘इनोभेटिभ’ र ‘प्रो–एक्टिभ लिडरशीप’ भनेर देखाइएको थियो ।   नयाँ ‘सोलुसन’ ल्याउने, ‘बिगार्ने होइन, बनाउने’ नेतृत्वको परिकल्पना गरिरहको थियौं । 

के यो साँच्चै यही हो त ? होइन भने उहाँलाई ‘राइट ट्याक’मा ल्याउने काम गर्नुपर्छ भन्ने महसुस गरेर हामी साथी–भाइबीचमा ‘ह्वाट्स एप ग्रुप’ बनायौं । 

बिस्तारै त्यसबाट नै अभियान चल्दै भएको हो । 

–सडकमा व्यवसाय गर्न दिने भन्ने कानुन छैन । यस्तो अवस्थामा कसरी व्यवसाय गर्न दिने ?

त्यसो भन्ने हो भने व्यवसाय गर्ने नदिने भन्ने कानुन पनि छैन । 

यो एकदम ‘लिगल ग्रे जोन’ हो । नगर प्रहरीको अधिकार ‘राइट अफ वे’मा भएको बाधाहरुलाई ‘क्लियर’ गर्ने हो । 

तिनलाई हिंसा गर्ने अधिकार छैन । जवर्जस्ती गर्ने हैन । 

ललितपुरका मेयर चिरिबाबुलाई हेर्नुस् उहाँका धेरै कमी–कमजोरी छ होलान् ।  पाको मान्छे पनि हुनुहुन्छ । दिनमा ७०–८० जना भेट्नुहुन्छ ।  कसैलाई पनि दुःखी बनाएर पठाउनु हुन्न । 

तिनलाई हुँदा खाने वर्गको समान छिनेर लगेर कवाड बनाउने वा लिलाम गर्ने अधिकार पनि छैन । सबै कुरा कानुनले सम्बोधन गर्ने हैन । 

जनप्रतिनिधि भनेको वा स्थानीय सरकार भनेको हार्दिकता र  व्यवहारिकतामा चल्नुपर्ने हो ।  ललितपुरका मेयर चिरिबाबुलाई हेर्नुस् उहाँका धेरै कमी–कमजोरी छ होलान् ।  पाको मान्छे पनि हुनुहुन्छ । दिनमा ७०–८० जना भेट्नुहुन्छ ।  कसैलाई पनि दुःखी बनाएर पठाउनु हुन्न । 

मैले देखेको छु, मानिसलाई सजिलो बनाउन उहाँ हासी राख्नु हुन्छ, । 

त्यहाँ सडक व्यवसाय पनि व्यवस्थित छ ।  सडक व्यवसायीसँग बोल्नु पर्‍यो भने नगर प्रहरीले कसरी बोल्छ ।  त्रुटि कमजोरी त्यहाँ पनि भएको छ, नभएको हैन ।  तर, कमसेकम काठमाडौंको तुलनामा हार्दिकता र व्यहारिकता छ । 

ठाउँ ‘फिक्स’ गरिएको छ, साइकल भित्री बाटोमा चलाउन ।  अब, कानुनले निषेध गरेको छ भन्दै त्यसरी नै चल्न थालियो भने हिंस्रक र कुरुप समाज बन्न जान्छ ।  किनभने कानुनले धेरै ठाउँमा हेर्दा भत्काउन, बिगार्न सजिलो बनाई दिएको छ । 

तर,  बनाउन गाह्रो छ । त्यही भएर हार्दिकता र व्यवहारिकताको ठूलो आवश्यकता छ ।  सायद, यो सहमतिपछि काठमाडौं महानगरपालिकामा पनि हार्दिकता आउँछ भन्ने हो । 

–चुनाव अगाडि फुटपाथ व्यवसायी र नगर प्रहरी परिचालनबारे बालेनले बोलेका थिए । चुनाव जितेपछि त्यो देखिएन । यसका मतलब चुनावअघि सबै झुटा आश्वासन दिन्छ भन्ने हो । तपाईंको बुझाई के हो ?

कमी कमजोरी भएको हुनसक्छ । बुझाई, कार्यशैली, वरिपरिका मान्छे कस्ता छन्, त्यसले पनि फरक पर्छ ।  मूलभूत रुपमा महानगरपालिका प्रमुखमा अहंकार देखियो । नसुन्ने प्रवृृत्ति देखियो । 

बढी भत्काउने बनाउने कम देखियो ।  सबभन्दा गल्ती, त्रुटि सार्वजनिक रुपमै देखिएको भनेको सडक व्यवसायीप्रतिको दुर्व्यवहार हो ।  अब सहमतिपछि उहाँ सच्चिन खोज्नु भएको छ । 

इमानदारिताको कुरा आउँछ ।  तर, सच्चिने र सहकार्यको ढोका खुलेको छ ।  हिजो हामी आन्दोलन गर्दै थियौँ । आन्दोलन गर्दा फरक माहोल, सोच हुन्छ ।  सहमतिमा आएपछि हार्दिकता र व्यवहारिकताको आश्वासन पाएका छौं । 

त्योपछि सहकार्यका रुपमा अघि बढ्नुपर्छ ।  किनभने भत्काउन सजिलो छ, तर बनाउन गाह्रो छ र बनाउन सहकार्य चाहिन्छ । 

–आन्दोलनमा सडक व्यवसायी पनि सहभागिता थियो । सडकमा कुन वर्ग, कस्ता खालका मान्छेले व्यवसाय गर्दा रहेछन् ?

साइकल, गाडामा समान राखेर दिउँसो घाम पानी नभनेर कसैले पनि रहरले गरेका छैनन् ।  रहरले गरेको भन्दा त्यो बुझाई पनि गलत हुन्छ ।  हजारमा एक जना देखाएर सबैले यस्तै गर्छन् भन्नु गलत गतल हो ।  अर्काे कुरा उहाँहरुमा उद्यमशीलताको गुण छ । 

बजारमा कस्ता खालका कपडा चल्छ, कपडावालालाई थाहा हुन्छ ।  कस्तो रंगको चल्छ ? कस्ता समान बिक्छ ? न्युन र मध्यम वर्गीय मान्छे कस्तो फलफूल मन पराउँछ ? 

त्यो फलफूल कति समय राख्न सकिन्छ ?  यो सबै कुरामा विज्ञ जस्तै हुन्छन् । यो सबै गुणहरु छन् ।  यसलाई कसरी सकारात्मक व्यवस्थापन गर्ने भन्ने हो ।  यसलाई निषेध गरेको अवस्थामा के हुन्छ । म उभिएको बेलामा दुईजना मान्छे आउनु भएको थियो । 

बजारमा कस्ता खालका कपडा चल्छ, कपडावालालाई थाहा हुन्छ ।  कस्तो रंगको चल्छ ? कस्ता समान बिक्छ ? न्युन र मध्यम वर्गीय मान्छे कस्तो फलफूल मन पराउँछ ? 

त्यसमा एक जना सडक व्यापारी हुनुहुन्थ्यो ।  अर्काेको महाबौद्धमा होलसेल रहेछ । उहाँले व्याग बनाउन आवश्यक पर्ने सामग्री उपलब्ध गराउनु हुने रहेछ । मैले एउटा जुत्ता अनलाइनमा हेरेको एक हजार रुपैयाँ मूल्य थियो । 

बाटोमा हिँड्दै गर्दा ललितपुरमा ठेलामा देखेँ ।  मैले उहाँलाई मूल्य सोधेँ, त्यही जुत्ता ६०० रुपैयाँ रहेछ ।  बार्गेनिङ नहुँदा ४०० रुपैयाँको अन्तर देखियो । त्यो चार सय भनेको उपल्लो मध्यम वर्गीय मान्छेलाई एक कफ कफी हुनसक्छ ।

ii-(3)-1696139802.JPG

मध्यमवर्गलाई रमाइलो गर्ने, फिलिम हर्ने वा खाजा खार्ने खर्च हुन सक्छ ।  निम्नवर्गका मान्छेलाई ६–७ किलो मोटो चामल हुनसक्छ ।  तरकारीलगायत अरु कुरामा त्यस्तै हुन्छ । उहाँहरुलाई लाइसेन्समा कसरी ल्याउने, ‘प्रमिट फी’ कसरी तिराउने, त्यो आफ्नो ठाउँमा छ । 

काठमाडौंकै जनसंख्या भएको चन्डीगढ २०१७ देखि २०२१ सम्म २० करोड रुपैयाँ ‘प्रमिट फी’बाट उठाएको छ ।  सायद काठमाडौंमा त्यो उठाउन सकिन्छ होला । त्यो आफ्नो ठाउँमा छ । यी कुरालाई आत्मसात् गर्नुपर्याे । सहकारीको कुरा आउला, साना–साना सहकारीले साना व्यवसायीबाट उठाइरहेका थिए । 

यो सबै कुरालाई मनन गरेर व्यवस्थापन गर्नुपर्छ जस्तो मलाई लाग्छ ।  किनभने ‘इको सिस्टम’मा भनिन्छ, एउटा ‘स्पेसीफिकेसन’को अवसान भयो भने त्यसले सबै क्षेत्रमा असर पार्छ  ।  त्यसै गरेर एउटा वर्गलाई विस्थापित गर्दा त्यो अवस्य नै असर पर्छ । 

–धेरैले गाउँको जग्गा बाँझो राखेर काठमाडौंमा आएर सडकमा व्यवसाय गर्नेलाई गाउँ नै फर्काउनुपर्छ भन्ने पनि छन् । यसलाई कसरी हेर्नु भएको छ ?

यो ‘जिनोफोविक’, ‘रेसिस्ट’, ‘एलिटिक्स’ सोच हो । 

सहर चाहिँ एकदम धनीहरुको होस्, सहरका लागि मात्र होस् भन्ने सोचले निर्देशित हो । यही दृष्टिकोणले हेर्दा यहाँको मान्छे काम र अवसरको खोजीमा अमेरिका जानु पनि भएन, अष्ट्रेलिया जानु भएन । 

अमेरिका, अष्ट्रेलियामा अंग्रेजी र स्पेनिसपछि बढी बोल्ने भाषा नेपाली भइसक्यो ।  भारतमा काम गर्न जानु पनि भएन । त्यो किसिमले हेर्न थालियो भने संसार एकदम संकीर्ण खालको हुन्छ । 

सहर चाहिँ एकदम धनीहरुको होस्, सहरका लागि मात्र होस् भन्ने सोचले निर्देशित हो । यही दृष्टिकोणले हेर्दा यहाँको मान्छे काम र अवसरको खोजीमा अमेरिका जानु पनि भएन, अष्ट्रेलिया जानु भएन । 

हाम्रो स्वभाव करुणा हो कि क्रूरता भन्ने हो ।  यो सहरमा यस्ता धेरै काम छन् ।  जुन काम यहाँ घर भएका मान्छेले गर्दैनन्, गर्न पनि सक्दैनन् । त्यसपछि पठाओ, इन्ड्राइभर, ट्याक्सी वा अनलाइन सेल्स गर्ने गर्दा ग्रीस इकोनमी हुन्छ । 

सडक व्यवसायीले गर्दा कसिङ्गर हुन्छ । यही  समस्या हो ।
 
इनिष्ट्राग्राम वा विभिन्न पेजबाट  समान बेचिरहेका छन्, ब्याक एन्ड वाइटको दृष्टिकोणले हर्ने हो भने त्यो पनि गैरकानुनी हो । 

अब, के उहाँहरुलाई पनि उठिवास लगाउने त ? राणाकालीन सयममा यहाँको नेवाः समुदायले व्यापार विस्तार गर्न धेरै सुविधा पाउनु भयो ।  जसले गर्दा मेची महाकाली र दार्जीलिङमा पनि नेवाः समुदाय हुनुहुन्छ ।  व्यापार गर्दै त्यहाँ पुगेको देखिन्छ । पश्चिममा गएपनि दार्चुला, कुमाऊ, गढवालमा व्यापार गर्दै गएको नेवाः समुदाय छ । 

कुनैबेला राज्यले व्यापार गर्ने सेवा दिएकाले त्यो भयो ।  हाम्रोमा यताउता गर्ने विविधता छ ।  काठमाडौंमा जुन रैथाने संस्कृति, परम्परा र भाषा छ ।   त्यो कुरामा धेरै ‘मार्जिनलाइसेसन’ भएको हो । 

आर्थिक हिसावले काठमाडौंको समुदाय भनेको देशकै सम्पन्न समुदाय हो । त्यही भएर हाम्रो सोच ‘डाइनामिक’ हुुनुपर्छ ।

–महानगरसँगको सहमति पत्रमा तपाईँको औंठाछाप थियो । सामाजिक सञ्जालमा धेरैले प्रश्न पनि उठाएको थिए । किन औंठाछाप लगाउनु भयो ?

त्यस्तै मान्छेलाई टाउको दुखाउन हो । ल्याप्चे झन् खतरा हो । ल्याप्चे भनेको हस्ताक्षरभन्दा पनि आधिकारिक हो । 

नागरिकता, ‘वायोमेट्रिक्स’मा आदिमा ल्याप्चे चल्छ ।  यसै गरेर प्रश्न गर्न वाध्य बनाउन र रमाइलोका लागि हो ।  उनीहरुको प्रश्न देखेर हाँस्न मैले लेप्चे हानेको हो । म पहिलेदेखि नै यस्तै हो । 

त्यस्तै मान्छेलाई टाउको दुखाउन हो । ल्याप्चे झन् खतरा हो । ल्याप्चे भनेको हस्ताक्षरभन्दा पनि आधिकारिक हो । 

मैले ल्याप्चे लगाएको देखेर उज्वल दाइ पनि ल्याप्चे हान्न सुरु गर्नु भएको थियो ।
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: आइतबार, असोज १४, २०८०  ११:३९
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय