site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
\'मुसा\' प्रचण्डको उत्तर–दक्षिण दौड

नेपाली राजनीतिमा ‘मुसा प्रवृत्ति’ व्यापक छ । कहिले कमल थापा ‘मुसा’ हुन्छन् त कहिले विजयकुमार गच्छेदार । विगतमा धेरै साना पार्टीमा यो मुसे प्रवृत्ति देखिएको थियो । माओवादी नेतामा पनि मुसे प्रवृत्ति दह्रैसँग बसेको छ । एमाले र मधेसवादी दलका कतिपय साना मुसाको बयान गरेरै साध्य छैन । तर, यस्ता सबै मुसे प्रवृत्तिलाई नेकपा (माओवादी केन्द्र)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले उछिनेका छन् ।

अहिलेसम्म राजनीतिक दलमा आन्तरिक दौडको बोलबाला थियो भने अब ‘क्रान्तिकारी छलाङ’का अग्र व्यक्तित्व प्रचण्डले अन्तर्राष्ट्रिय मुसा दौडको रेकर्ड कायम गरेका छन् । उनको अहिलेको दौडलाई कसैले नेपाली कांग्रेस र नेकपा (एमाले) बीचको दौड ठान्छ भने उसलाई राजनीतिक खेलको अनाडी दर्शकमात्र मान्न सकिन्छ । माओवादी केन्द्रले भारत र चीनबीच दौडने अन्तर्राष्ट्रिय मुसा दौडको महत्वपूर्ण खेलाडीको ताज पहिरिएको छ ।
 
सतहीरूपमा हेर्दा माओवादी केन्द्र सत्ताको लालची र जसरी पनि सत्तासँग टाँसिएर बस्न खोजेजस्तो देखिए पनि बृहत् रूपमा माओवादी केन्द्रको यो उत्तर–दक्षिण दौडको निरन्तरतामात्रै हो । नेपालको राजसंस्थाबाट भित्रीरूपमा आशीर्वाद पाएर २०५२ सालमा सशस्त्र आन्दोलन सुरु गर्ने प्रचण्डले वास्तवमा उत्तर र दक्षिणलाई खेलाएर आफ्नो राजनीतिक अभीष्ट पूरा गर्ने यो खेल पनि राजा महेन्द्रको परराष्ट्र नीतिबाटै सिको गरेका हुन् । राजा महेन्द्रले यस खेलमा राजसत्ता मजबुतमात्र बनाएनन्, देशलाई पनि विकासको एउटा खुड्किलोमा अघि बढाए । तर, महेन्द्रका उत्तराधिकारी राजा वीरेन्द्रले न कुनै एक देशको विश्वास जित्न सके न त विकासको काममा आफ्ना पिताजीको पथ पछ्याउन सके । माके अध्यक्ष प्रचण्डले अहिले चालेको चालमा सफल भए भने उनलाई महेन्द्रको सफल चेलाको रुपमा पगरी गुथाउन सकिन्छ ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

माओवादीले उत्तर र दक्षिणलाई खेलाउन पहिलेदेखि नै चलेका धेरै चाल सफल हुँदै आएका छन् । विसं २०५२ सालमा भारतको ठूलो सहयोगमा उसले सशस्त्र आन्दोलन त सुरु गर्‍यो तर नाम राख्यो चीनका नेता माओ त्सेतुङको । यसरी चीनका नेताको नाममा भारतीय सहयोगले चालिएको आन्दोलनमा राजा र राजनीतिक दललाई बेबकुफ बनाउँदै २०६३ सालमा ठूलो राजनीतिक दलको रूपमा आफूलाई स्थापित गरायो र मेटिन लागेको माओवादी आन्दोलनको अस्तित्व जोगायो । आफूलाई स्थापित गर्ने क्रममा उसले नेपालबाट राजतन्त्र हटाउने भारतको अभियानलाई पनि बल पुर्‍यायो । शाह राजाहरूले बारम्बार नेपाली जनताको अधिकार हत्याउने प्रयास गरेका कारणले दक्षिणलाई ऋण तिर्दासमेत माओवादीले धेरै जनताबाट जस पनि कमायो ।
 
नेपालबाट राजतन्त्र सिध्याउनका लागि भारतले माओवादीको साथ चाहेको भए पनि गरिबीको मारमा रहेको भारतका लागि माओको नामको दललाई नेपालमा स्थापित गराउनु स्वीकार्य थिएन । त्यसमाथि २०६४ सालको पहिलो संविधान सभाको निर्वाचनबाट अति उत्साही माओवादी नेता कम्युनिस्ट सर्वसत्तावाद लाद्न पनि अलि बढी नै चम्किए । त्यसैले माओवादी सरकार राष्ट्रपति रामवरण यादवको हातबाट भारतको बली चढ्यो । सरकार ढलेको तोडमा चीनको शरणमा पुगेका प्रचण्डलाई त्यसबेलाको भारत–चीनको सुमधुर सम्बन्ध र बढ्दो व्यापारिक सम्बन्धले गर्दा उचित समर्थन प्राप्त भएन ।

आफूले भोगेको पीडा कम गर्न प्रचण्डले माधव नेपालको सरकार ढालेर झलनाथ खनालको सरकार निर्माण पनि गरे । तर, भारतले प्रचण्डकै सहयात्री डा. बाबुराम भट्टराईलाई प्रधानमन्त्री बन्न सहयोग गरेर झलनाथ खनालको सरकार ढल्न पुग्यो । दोस्रो संविधान सभाको निर्वाचनमा तेस्रो दलको रूपमा खुम्चिए पनि सरकार बनाउने साँचो भने माओवादी केन्द्रकै हातमा पर्‍यो । प्रचण्डले एमालेका तत्कालीन प्रखर भारत विरोधी नेता केपी शर्मा ओलीलाई प्रधानमन्त्री पदमा समर्थन गरेर आफ्नो तुष मेटाए । तर, ओलीको धोकाले गर्दा प्रचण्डलाई पुनः भारतको हत्केलामा पुर्‍यायो ।
 
भारतको समर्थनमा बनेको नेपाली कांग्रेस तथा माओवादी केन्द्रको सरकारलाई तबसम्म कुनै समस्या थिएन जबसम्म भारत तथा चीनबीच भुटानको डोक्लाम क्षेत्रमा समस्या सुरु भएको थिएन । यो समस्याको कारणले गर्दा भारतीय उपमहाद्विपमा चीनले रणनीति परिवर्तन गरेको देखिन्छ । नेपालमा भारतको प्रभावलाई बेवास्ता गर्दै आएको चीनले अब नेपालको मामिलामा पनि चुप लागेर नबस्ने संकेतस्वरूप नेपालमा आफ्नो समर्थनको सरकार बनाउन कोसिस सुरु गरेको छ ।

Global Ime bank

साधारणतया नेपालको राजनीतिमा भारतजस्तो खुल्ला हस्तक्षेप नगर्ने चीनियाँ परराष्ट्र नीति भए पनि नेपालका लागि चिनीया राजदूत यु होङले एमालेका नेता तथा माओवादी केन्द्रका नेतासँगको भेट निकै बाक्लो बनाएकी छिन् । लाजिम्पाटको एम्बेसेडर रेष्टुराँमा चिनीया दूत होङले एमाले नेता माधव नेपाल तथा माके नेता कृष्णबहादुर महरा र वर्षमान पुनः अनन्तलाई बारम्बार भेटेको देख्ने धेरैले केही पाकिरहेको अनुमान पहिले नै लगाइसकेका थिए ।
 
नेकपा एमाले तथा माओवादी केन्द्रबीचको तालमेलले सबैभन्दा अप्ठेरोमा नेपाली कांग्रेस परेको प्रष्टै छ । शेरबहादुर देउवाको सरकार अब कति दिन सत्तामा रहन पाउने हो भन्ने छिनोफानो अब केही दिनमा नै हुनेछ । आजैदेखि माओवादी केन्द्रले सरकारबाट आफ्नो समर्थन फिर्ता लिने वा उसका मन्त्रीले राजीनामा दिने प्रक्रिया सुुरु हुनसक्छ । राजनीतिक सिद्धान्त र मान्यताविपरीत गएर माओवादीसँग साँठगाँठ गरेको फल नेपाली कांग्रेसका लागि खासै मीठो भएन । तर, उग्र वामपन्थी र नरमपन्थी एक ठाउँमा हुँदा देशमा राजनीतिक अस्थिरता केही मात्रामा भए पनि कम भएको थियो । त्यसैले नयाँ गठबन्धनसँगै अब फेरि कुनै प्रकारको राजनीतिक विग्रह नआउला भन्न चाहिँ सकिन्न ।
 
अहिले माआवादी केन्द्र तथा एमालेको तालमेललाई धेरै तरिकाबाट विश्लेषण गरिएको छ । स्थानीय निर्वाचनमा माओवादी तेस्रो स्थानमा रहनु र दुई नंबरको प्रदेशमा दोस्रो स्थानमा कब्जा जमाउनुलाई पनि एमालेका लागि मिल्न दबाब भनेर हेरिँदै छ । तर, प्रायः दोस्रो नम्बरमा रहेको एमालेले अहिले स्थानीय निर्वाचनमा आफू पहिलो हुँदा राजनीतिक दबाब परेको ठान्नुपर्ने कुनै आवश्यकता थिएन । फेरि माओवादीसँग जुन सर्तमा मिल्न खोजिँदै छ त्यसका लागि माओवादी त्यति बलियो पनि हैन । त्यसैले पनि एमाले र माओवादीबीचको तालमेलमा कुनै बाह्य शक्तिले ठूलै भूमिका खेलेको पुष्टि हुन्छ ।
 
प्रचण्डले किन नेपाली कांग्रेसको साथ छाडे भन्नेमा पनि निकै उत्तर पाउन सकिन्छ । स्थानीय निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसको साथले धेरै फाइदा नगरेको, देउवाले भारतलाई बाँध निर्माणमा धेरै सहुलियत दिने इच्छा जताएको र देउवाले भारतमा गएर संविधान संशोधनका लागि दुई तिहाइ पुर्‍याउने वाचा गरेकालगायतका कारण बताइँंदै छ । तर, यस्ता कुराले प्रचण्डको निर्णय उल्टाउने सामथ्र्य राख्दैन थिए । जुन प्रचण्डले भारतको समर्थन पाउन गोप्य पत्र लेखेर बुझाउन सक्छन् उनलाई देउवाले गरेको एक दुई गल्तीले त्यस्तरी परिवर्तन गराउन नसक्नुपर्ने हो । त्यसैले पनि भन्न सकिन्छ नेपालको राजनीतिमा उत्तर र दक्षिणको खेलले अब गति लिएको छ ।
 
माओवादी केन्द्र तथा एमालेको गठबन्धनपश्चात् आगामी निर्वाचनमा कम्युनिस्टहरूको बहुमत हुने संभावना बढेर गएको छ । तर, वामपन्थी एकता कहिल्यै लामो चलेको इतिहास छैन । भारतीय राजदूतावास र विदेश मन्त्रालयलाई अहिले टाउको दुखेको औषधि खानु सिवाय अर्को विकल्प देखिँदैन । यसबेला आफूले विगतमा नेपाललाई लगाएको नाकाबन्दी र नेपालमा हरदम गरेको ‘माइक्रो म्यानेजमेन्ट’ले बेफाइदा भयो भन्नेमा भने भारतीय विदेश मन्त्रालय कति सचेत छ त्यो उसको भविष्यको कदमले देखाउनेछ ।
 
अहिले प्रचण्डरुपी मुसाले भारतीय समर्थनमा बनेको सरकाररूपी धनुको ताँदो काटिदिएको छ । नेपालमा एकपल्ट पुनः भारत विरोधी खेमाको सरकार बन्ने अवस्था आएको छ । भारत र चीनको समर्थन र विरोधमा भन्दा नेपालको पक्षमा दुवैतिर उत्तिकै सशक्त ढंगले समझदारी बढाउने सरकारले मात्र नेपालको हित गर्न सक्छ । तसर्थ, कुनैपनि प्रकारको विदेशीको टेको लगाएको सरकार सर्वसाधारणका लागि खुसीको समाचार पक्कै होइन ।
 
एमाले–माओवादी गठबन्धनले नेपालमा वामपन्थी सर्वसत्तावादले जन्म लियो भने नेपाल एसियाको दोस्रो उत्तर कोरिया बन्ने जोखिम छ भन्ने विषयमा भने राजनीतिक मुसाहरूले समयमै ध्यान पुर्‍याउन् !  

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: मंगलबार, असोज १७, २०७४  १६:४७
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
ICACICAC