site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
अर्थ व्यवसाय
Nabil BankNabil Bank
‘भ्रमण दशक’ घोषणाको एक वर्ष बित्यो, मन्त्रालयको तयारी ‘शून्य’
Sarbottam CementSarbottam Cement

काठमाडौं । सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेटमा नेपाल ‘भ्रमण दशक’ मनाउने घोषणा गरेको थियो । सन् २०२३ देखि २०३२ लाई भ्रमण दशक रुपमा घोषणा गरेको थिए ।

सरकारले घोषणा गरेको ‘भ्रमण दशक’ कार्यक्रमले पर्यटन व्यवसायीहरू निकै उत्साहित थिए । भूकम्प, कोरोना महामारी र आर्थिक मन्दीको मारमा परेको पर्यटन क्षेत्र भ्रमण दशकले चलायमान हुने व्यवसायीहरूमा आशा थियो ।

तर, सरकारले पछिल्लो समयम चासो नदिँदा भ्रमण दशक कतै घोषणामै सीमित हुने हो कि भन्ने व्यवसायीमा चिन्ता बढ्न थालेको छ ।  बजेटमा घोषणा भएको ‘भ्रमण दशक’ कार्यक्रम कार्यान्वयनमा सरकारले पहिलो वर्ष बितिसक्दा पनि कुनै चासो नदिएको पर्यटन व्यवसायीहरूले गुनासोसमेत गर्न थालेका छन् ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

यता, मन्त्रालय भने पर्यटन आगमनले लक्ष्य पूरा गरेको उत्साहित देखिन्छन् । उता व्यवसायी भने खासै उत्साहित हुन सकेका छैनन् । नेपालमा हाल वार्षिक ३५ लाख पर्यटकलाई सेवा सुविधा दिन सक्ने होटेल एसोसिएसन नेपाल हानका अध्यक्ष विनायक शाहले बताउँछन् ।

अध्यक्ष शाहका अनुसार, हाल देशभर पाँच तारे होटेल, रेष्टुरेन्ट र गेष्ट हाउसले वार्षिक ३५ लाख पर्यटकलाई सेवा दिन सक्ने पूर्वाधार निर्माण भएका छन् ।  शाहले व्यवसायीहरू गुणस्तरीय सेवा दिन तत्पर रहेको बताए । धेरै पर्यटक भित्र्याउन सरकार र निजी क्षेत्र मिलेर काम गर्नुपर्ने उल्लेख गर्छन् ।

Global Ime bank

होटेल क्षेत्रमा माग कम र आपूर्ति धेरै छ । यस्तो अवस्थामा राज्यले वार्षिक १० लाख मात्र नभएर जति सक्यो धेरै पर्यटक भित्र्याउन लक्ष्य राख्नुपर्ने व्यवसायीहरूको बताउँछन् ।

सरकारले समयमा उपयुक्त कदम चाल्न नसके वैदेशिक लगानी पनि विस्थापित हुने अध्यक्ष शाह दाबी गर्छन् । हाल मुलुकमा अन्तर्राष्ट्रिय ‘चेन होटेल’ देखि ठूलो लगानीका तारे होटेल, रिसोर्ट, रेष्टुरेन्ट सञ्चालमा आइरहेको छ । 

तर, हाल सञ्चालमा रहेका होटेलमा कुल क्षमताको एक–तिहाइ क्षमतामा उपयोग भइरहेको शाहको भनाई छ । जसले गर्दा होटेल सञ्चालन गर्न समेत अप्ठेरो पर्ने र उक्त लगानी विस्थापित हुने शाहले बताए ।

यस्तो समयमा ‘भ्रमण दशक’ मनाउनु र पर्यटक गतिविधि गर्नु स्वागतयोग्य भएको उनी ठान्छन् । तर, एक वर्षबित्दा पनि कुर्न ‘प्रक्रिया’ अघि नबढ्नु र ‘भ्रमण दशक’ कसरी सञ्चालन गर्न वा अवधारणा तय नहुँदा लक्ष्य पूरा हुन्छ कि हुँदैन भन्नेमा प्रश्न उब्जिएको उनले बताए ।

भैरहवा र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आइसकेको छ । दुई विमानस्थल पूर्ण क्षमतामा सञ्चालनमा ल्याउनुपर्न व्यवसायीहरूले माग गर्दै आएका छन् । अर्बौं ऋणमा बनेका विमानस्थल सञ्चालनमा नआउँदा घाटामा छन् ।

त्यसका लागि सरकारले इरोपिएन युनियन (ईयु)को कालोसूचीबाट हाउनु पहल गर्नुपर्ने र युरोप र अमेरिका सिँधा हवाई कनेक्टिभिटी जोड्न ध्यान दिनपर्ने व्यवसायीहरू बताउँछन् । “सरकारले सन् २०२३ देखि २०३२ सम्मलाई पर्यटन दशक मनाउने घोषणा गरेको छ । यो पर्यटन व्यवसायीका लागि एकदमै राम्रो हो । तर, एक वर्ष बितिसक्यो, कुनै काम भएको छैन,” शाहले भने ।

सरकारले यसअघि ‘भिजिट नेपाल २०२०’ मनाउने तामझामका साथ तयारी गरेको थिए । तर, विश्वभर फैलिएको कोरोना महामारीका कारण अन्तिम चरणमा स्थगित भएको थियो । कोरोना महामारीपछि नेपालमा २०२३ मा १० लाख पर्यटक नेपाल आएका छन् । 

सरकारी तथ्यांंक हेर्दा पर्यटन क्षेत्र विस्तारै ‘रिकभर’मा छ । कोरोना कालभन्दाअघि नेपालमा स्न २०१९ मा साढे १२ लाख पर्यटक नेपाल आएका थिए ।  त्यसपछि, कोरोनाको कारण नेपालको मात्र नभएर विश्व कै पर्यटन क्षेत्र चपेटामा परेको थियो ।

धेरैभन्दा धेरै पर्यटक भित्र्याउन पहिलो कुरा ‘मार्केटिङ र ब्रान्डिङ’मा जोड दिनुपर्ने पर्यटन व्यवसायी बसन्त मिश्र बताउँछन् । सरकारले ‘भ्रमण दशक’ जस्ता विभिन्न कार्यक्रम गर्नु राम्रो कुरा रहेको उल्लेख गर्दै ‘भाषण र घोषणा’ मात्र नभएर कार्यान्वयनम ध्यान दिनुपर्ने बताउँछन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय ‘मार्केटिङ’ ठप्प

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रर्यटन क्षेत्रको प्रचार–प्रसार र प्रवद्र्धन गर्न बनेको नेपाल पर्र्यटन बोर्ड यति बेला प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) विहीन छ ।  विश्व बजारमा पर्यटन क्षेत्रको ‘मार्केटिङ र प्रमोसन’ गर्न सार्वजनिक–निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडेलमा बोर्डको स्थापना गरिएको थियो ।

सीईओको माघ १६ गते सकिएको हो । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले समयमा प्रक्रिया अघि नबढाउँदा बोर्ड सीईओविहीन भएको हो । त्यतिमात्र नभएर ‘कार्यविधि’ स्वीकृत नगरिँदा बोर्ड कामबिहीन बनेको छ । 

चालु आर्थिक वर्षको दोस्रो त्रैमास सकिँदासम्म बजेट कार्यान्वयनमा गएको छैन । चालु आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ को ६ महिना बितिसकेको छ । तर, बोर्डले बनाएको कार्यविधि स्वीकृत नगरिँदा बजेट खर्च गर्ने वातावरण छैन ।

सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३ को दफा ६७ मा पर्यटन बोर्डले विदेशमा गर्ने कार्यक्रमका निम्ति कार्यविधि बनाउनुपर्ने व्यवस्था थियो । सार्वजनिक खरिद ऐन, २०७३ मा सो व्यवस्था संशोधन गरियो । लगत्तै बोर्डले संस्थानसरह नै कार्यक्रम गर्नुपर्ने नयाँ कार्यविधि बनायो ।

बोर्डले कार्यविधि बनाएर ०७४ मा सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयमा पठायो । अनुगमन कार्यालयबाट ०७८ सम्म कुनै प्रतिक्रिया आएन ।  २०७८ मा बोर्डले समयानुकूल संशोधन गरेर कार्यविधि पुनः सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयमा पठायो । हालसम्म अनुगमन कार्यालयबाट बजेट कार्यविधिका निम्ति कुनै प्रतिक्रिया नपाएको बोर्डले जनाएको छ ।

उक्त कार्यविधि सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयबाट सल्लाह–सुझावसहित संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयमा आउनुपर्ने हुन्छ ।  त्यसपछि मन्त्रालयले स्वीकृतिका निम्ति मन्त्रिपरिषद्मा लैजानुपर्ने व्यवस्था छ ।

कार्यविधि स्वीकृत नगरिँदा बजेट कार्यान्वयनमा आउन नसकेको बोर्डका पर्यटन मार्केटिङ तथा प्रवर्द्धन विभागका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मण गौतमले बताए ।  यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धन र प्रचार–प्रसारका काम ठप्प भएको उनको भनाइ छ ।

गएका वर्षमा बोर्डले ‘पुराना अभ्यासअनुसार अघि बढ्ने’ र पठाएको कार्यविधिमा टेक्दै बजेट निर्देशिका बनाएको थियो । निरन्तर यसरी बजेट कार्यान्वयन गर्दा महालेखापरीक्षकको कार्यालयले बारम्बार प्रश्न उठाएको गौतमले बताए ।

चालु आर्थिक वर्षमा पुराना अभ्यासअनुसार अघि बढ्ने भन्ने विषय नसमेटी बजेट ल्याउँदा समस्या भएको उनको जिकिर छ । बोर्डले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा गर्ने पर्यटन प्रवर्द्धन र प्रचारप्रसारका काम ठप्प छ । व्यवसायी मिश्रले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पर्यटन प्रवद्र्धन र प्रचार–प्रसार बढाउनु पर्नेमा भइरहेका गतिविधि पनि रोक्नु गलत रहेको बताउँछन् । 

बजेट कार्यविधि नबन्दा बोर्डमा चालु आबको ६ महिना बितिसक्दा पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालले ४२ वर्षदेखि सहभागी जनाउँदै आएको ‘वल्ड ट्राभल मार्केट’ (डब्लुटीओ) जस्ता अन्य कार्यक्रममा सहभागी जनाउन सकेको छैन । विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न नेपालको पनि बलियो सहभागिता हुनपर्ने मिश्रको सझाव छ ।

नेपाल एसोसिएसन अफ र्‍याफ्टिङ एजेन्सिजका अध्यक्ष शिव अधिकारीले विज्ञ टीम राखेर काम गर्नुपर्ने बताउँछन् । तर, हालसम्म कुनै पनि काम गरेको छैन । “त्यसले यसअघि जस्तो घोषणामै सीमित हुने हो कि भन्ने डर हामीलाई छ”  अधिकारीले भने ।

सरकारले यसअघि पनि ‘भिजिट नेपाल १९९८’ र भ्रमण वर्ष २०११, घोषणा गरेको थियो । तर, उक्त वर्षहरू पनि प्रभावकारी हुन सकेका थिएनन् । सरकारले पर्याप्त पूर्वतयारी गर्न नसक्दा प्रभावकारी हुन व्यवसायीहरूले बताउँदै आएका छन् । जसले गर्दा सकारले घोषणा गरेको ‘भ्रमण दशक’ प्रभावकारी हुन नसक्ने संका उब्जिएको व्यवसायीहरूको बताउछन् ।

“सरकारले ‘भ्रमण दशक’ घोषणा गरेको छ । तर, एक वर्षबितिसक्यो केही काम भएको छैन, न त्यहीअनुसारको तयारी भएको देखिन्छ,” अधिकारीले भने ।

सरकारले समिति बनाएर तत्काल काम गर्नुपर्ने उनी बताउँछन् । त्यसका लागि सरकारलाई सहयोग गर्न निजी क्षेत्र तयार रहेको उनले बताए । “हामीले मन्त्रीज्यूलाई पनि भेटर भनेका छौं । अर्का हप्ताबाट काम गर्छौ भन्नु भएको छ,” उनले भने ।

मन्त्रालय भन्छ : केही भएको छैन

‘भ्रमण दशक’ बारेमा हालसम्म कुनै तयारी नभएको मन्त्रालयका एक उच्च अधिकारीले बताए ।  केही गर्नुपर्छ भनेर तयारी गर्न खोजिरहेको ती उच्च अधिकारी बताउँछन् । “हालसम्म त्यस्तो धेरै तयारी केही भएको छैन । हामी तयारी गर्न खोज्दैछौँ । केही गर्नुपर्छ भन्ने छ । अर्काे सालको बजेटमा वा पर्यटन बोर्डका कार्यक्रममा केही आउँछ होला,” उनले भने ।
                                
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: सोमबार, माघ २९, २०८०  १२:१६
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
ICACICAC