बाह्रखरी
भर्खरै
sticky  ncell
विचार प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Jagadamba Group
Jagadamba Group
मनोजमणिको राजनीतिक संस्कार विपुल पोख्रेल
बाह्रखरी - बुधबार, भदौ ८, २०७३
Laxmi Bank
Laxmi Bank
Rohto Landing
Agani Group
sarbottam cement
नेपाल विद्यार्थी संघको निर्वाचनमा अध्यक्ष पदमा पराजित मनोजमणि आचार्यले चुनावको परिणामलाई जसरी ग्रहण गरे त्यसले समकालीन राजनीतिमा हराइसकेको र राजनीतिका समालोचकलाई नै चकित पार्ने सन्देश दियो – लोकतान्त्रिक राजनीतिक संस्कारको । नेपाली राजनीतिमा यस्तो संस्कार बिरलै भेटिन्छ । सबैभन्दा पहिले आफूलाई पराजित गर्ने उमेदवारलाई उनले बधाई दिए, अंकमाल गरे, विजय मन्तव्य सुने र आफ्नो मन्तव्यका क्रममा सहयोगको वाचा गरे । अनि भने – ‘गुटको राजनीति हुन दिने छैन ।’ 
समकालीन राजनीतिमा व्याप्त कुण्ठित र अहङ्कारी प्रवृत्तिको लेसमात्र पनि मनोजमणिमा देखिएन । यसैले उनको संस्कार मर्मस्पर्शी लागेको हो । प्रतिस्पर्धी वा आफ्ना विकल्पमा प्रस्तुत हुने व्यक्ति वा सिद्धान्त्लाई सम्मान गर्ने चरित्र नै लोकतान्त्रिक संस्कार हो । यो संस्कार नेपालको राजनीतिबाट हराइसकेको छ । केपी ओली नेतृत्वको सरकार विघटन भएपछि एमालेका सामान्य कार्यकर्तादेखि केन्द्रीय नेतासम्मले सामाजिक सञ्जालमा व्यक्त गरेको आक्रोश र कुण्ठा हेर्दा धेरैमा असहिष्णु अपसंस्कार रहेको देखिन्छ । उनीहरूको आक्रोशबाट धेरैलाई निराश र केहीलाई त्रस्त पनि बनाएको हुनुपर्छ ।
 
आफ्नो विपक्षलाई निषेध गर्ने, राजनीति आपूmले ठानेको जस्तोमात्र होस् भन्ने चाहने र आफ्नोभन्दा फरक निष्कर्ष र मतलाई गलत सिद्ध गर्न जस्तोसुकै उपाय पनि अपनाउने प्रवृृत्ति अधिनायकवादी हो । एमालेले सत्ता छाड्दा उसका कार्यकर्ताबाट व्यक्त कुण्ठा र आक्रोशलाई नेपाली राजनीतिमा अधिनायकवादी संस्कृतिको प्रभाव बढेको सूचकका रूपमा राजनीतिशास्त्रका विद्यार्थीले लिएका छन् । त्यसैकारण तिनमा चिन्ता र त्रास पैदा भएको हो । 
एमालेका नेताको सत्ता बहिर्गमनपछिको प्रतिक्रियामात्र हैन, माओवादीभित्रको विवाद, विभाजन, एकताभित्र पनि त्यस्तै संस्कार प्रकट भएको छ । सरकारको नेतृत्व गरिरहेको नेकपा (माओवादी केन्द्र)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको अहिलेको कार्यशैली पनि त्यस्तै छ । प्रस्ताव तयार गरी मन्त्रिपरिषद्बाट पास गराई कार्यान्वयन गर्न लगाउनुको साटो मन्त्री र सचिवलाई बोलाउँदै निर्देशन दिने प्रवृत्तिले असल संस्कार र हार्दिकताको संस्कृतिलाई सघाउँदैन । नेपाली कांग्रेसभित्र एउटा गुटले अर्कोको आलोचनैमात्र गर्ने संस्कारले पनि अधिनायकवादी प्रवृत्तिलाई नै बढावा दिइरहेको छ । मन्त्रिपरिषद्मा पठाउने सदस्यका नामका बारेमा छलफल गर्न नचाहनु र छलफल गर्न आएनन् भनेर प्रतिक्रियामात्र दिनु पनि राजनीतिलाई हार्दिक बनाउने कुराको उल्टो चरित्र हुन् । छलफल नगरी नाममात्र माग्ने प्रवृत्तिलाई त भनै के भन्ने !
 
कांग्रेसभित्र गुटका नाममा प्रदर्शित खेलले पनि राजनीतिमा हार्दिकताभन्दा अधिनायकवादी चरित्रलाई मलजल गरिरहेको छ । कांग्रेस महाधिवेशनमा निर्वाचने परिणामपछि पराजित वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले हार्दिकता देखाउने कोसिस गरे, विजेताहरूलाई चियापानका लागि घरमै बोलाए । पछि पनि अनौपचारिक ‘गफ गर्न’ बोलाए । विजयी सभापति र पराजित उम्मेदवारमात्र बगैँचामा मित्रवत् वार्तालाप गरिरहेका तस्बिर पनि सार्वजनिक भए । ती तस्बिरले पनि अहिले मनोजको नैनसिंह महरसँगको कसिलो अंकमालको तस्बिरले जसरी नै धेरैको मन छोएको थियो । लोकतान्त्रिक संस्कारयुक्त राजनीतिक अभ्यास प्रारम्भ हुने अपेक्षा बढेको थियो । तर, त्यसले निरन्तरता पाएन । किन पाएन ? त्यसको लेखाजोखा गर्दै गरौँला । प्रारम्भ भएर गुमेको त्यो लोकतान्त्रिक संस्कारलाई मनोजमण्ािले निरन्तरता दिने कोसिस गरेका छन् । उनलाई हराउने महर पनि राजनीतिभित्र हार्दिकताको महत्व र अनिवार्यता बुझेका नेता हुन् । त्यसकारण मनोजले अगाडि सारेको हार्दिकताको हात महरले समाउनेछन् र हार्दिकताको उच्चतम अभ्यास नेविसंघमा यही कार्यकालमा देखिनेछ भन्ने विश्वास गर्न सकिन्छ । 
 
निर्वाचनलाई पदमा पुग्ने लोकतान्त्रिक प्रक्रियाका रूपमा मात्र लिने हो त्यो नितान्त प्राविधिक पद्धति बन्न पुग्छ । निर्वाचनका बहुआयामिक सन्देश हुन्छन् । बीपी कोइरालाले २०३७ सालको जनमतसंग्रहको निर्वाचनमा हारेको मान्दामान्दै पनि जीवन्त निर्वाचनले दिने सबै प्रकारका सन्देश ग्रहण गरे । उनले नतिजा विलम्ब नगरीकन स्वीकार गरे । नेविसंघको निर्वाचनलाई पनि परिणाम आफ्नो पक्षमा पार्ने प्रक्रियाका रूपमा मात्र ग्रहण गर्ने अवस्था थिएन । नौ वर्षपछि निर्वाचन हुँदैथियो । महाधिवेशनको उद्घाटन सत्र सकिँदासम्म प्रतिनिधिको टुङ्गो लागेको थिएन भने टुङ्गो लागेका प्रतिनिधिमा पनि उम्मेदवार बन्न पाउने वा मतदान गर्न पाउने विश्वास ज्यादै न्यून थियो । पार्टीभित्रका गुटका नेताहरू सहमतिको नाममा भागबण्डा खोज्न सलबलाई रहेका थिए । तर, निर्वाचन भयो । यो नै सबैभन्दा ठूलो जित थियो नेविसंघको इतिहासमा । नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनले राजालाई बाध्य पारेर जनमत संग्रहको घोषण गर्न बाध्य बनाएको घटना आन्दोलनको इतिहासमा जसरी स्वर्ण अक्षरले अंकित छ नेविसंघको यो निर्वाचन पनि संघको इतिहासमा उच्च महत्वका साथ लेखिने निर्विवाद छ । त्यसैले मनोजले परिणाममात्र हेरेनन् त्यसको बहुआयामिकतालाई हेरे र हार्दिकताका साथ स्वीकारे । महरले चियापान गराउँदै गर्लान्, विजयी भोज खाने हाम्रो परम्परालाई उनले निरन्तरता पनि दिँदै गर्लान् तर मनोजले चियापानको आयोजना गरेर, महरलाई कसिलो अंकमाल पनि गरे र यो नेविसंघको जित हो भन्ने भाषण गरे । 
 
निर्वाचनको परिणाम आएको ४ दिनपछि मनोज अनामनगरमा भेटिए । उनी एउटा होटेलमा २५ जनाजती बिद्यार्थी नेता कार्यकर्तासँग खाना खाँदै थिए । हँसिलो मुद्रामा उनी संगठन अझै बलियो बनाउन सबैले भूमिका खेल्नुपर्छ भन्दै थिए । ‘संगठन बलियो भएन भने व्यक्ति नेता हुन सत्तैmन, हामीसँग कुनै चमत्कारी क्षमता छैन । त्यसैले हाम्रो अस्तित्वको लागि पनि संगठन बलियो बनाउनु पर्छ’ भन्ने आशय उनको अभिव्यक्तिमा थियो । उनले आपूm व्यक्तिको हारको समीक्षा गर्दै थिएनन्, कुनै नेतालाई आरोप लगाइरहेका थिएनन्, अन्तरघात भयो भन्ने ‘रेडिमेट मुकुण्डो’ लगाइरहेका थिएनन् । पलानो बागी उम्मेदवार भएर भोट काटियो पनि भनिरहेका थिएनन् । निर्वाचनले दिएको बहुआयामिक सन्देशको मिहिन विश्लेशणमा बढी केन्द्रित थिए । 
राजनीतिशास्त्रमा आदर्श, राजनीतिक दर्शन, राजनीतिक कौशलको वर्णन गरिएका धेरै ठूलाठूला ठेली छन् तर कार्यान्वयन गर्ने राजनीतिककर्मी प्रशस्त र प्रभावशाली भएमात्र तिनको अथै हुन्छ । मनोजको प्रसंग यहाँ यसै सन्दर्भमा लिइएको हो । उनले अत्यन्त विवाद र तीव्र प्रतिस्पर्धाका बीचमा भएको निर्वाचनपछि प्रारम्भ गरेको लोकतान्त्रिक हार्दिकताको राजनीतिक संस्कार नयाँ पुस्ताका लागि उत्साहको संस्कृति बन्ने छ । 
 
Nepal Investment bank
Sunrise bank
Nepal Investment bank
Sunrise bank
बुधबार, भदौ ८, २०७३ मा प्रकाशित
TATA Landing
Dishhome
TATA Landing
Dishhome
प्रतिक्रिया दिनुहोस्