site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
सम्पादकीय
Nabil BankNabil Bank
Ghorahi CementGhorahi Cement

हुँदैन बिहान मिरमिरेमा तारा झरेर नगए 
बन्दैन मुलुक दुईचार सपुत मरेर नगए

जब सहिद सप्ताह सुरु हुन्छ, तब नेपालीजन कवि भूपी शेरचनका यी शब्द गुनगुनाउन पुग्छन् । सहिदले रगत बगाएपछिको परिवर्तित व्यवस्थामा शासकीय कुर्सीको स्वाद लिएका या लिइरहेकाहरू पनि साता दिन यही धुनमा घोत्लिछन् । अनि, तिनमध्ये थोरै भावनात्मक चेत भएकाहरू स्मरण गर्छन्– ‘हो त, तिनै सहिद र कतिलाई सहिद बनाउँदै हामी आनन्दको जिन्दगीमा पुगेका हौँ ।

यो वर्ष पनि साता दिन सहिद सप्ताह चलिरहेको छ, आज अन्तिम दिन हो । कम्तीमा सात दिनका निम्ति भए पनि मुलुकले सहिद सम्झेको छ । सहिद सप्ताह तत्कालीन काठमाडौं नगर (हाल महानगरपालिका)को संयोजनमा मनाइने क्रम बस्यो । महानगरका कुर्सीमा बस्नेले चाहेर या नचाहेर पनि विक्रम संवत् २०१२ देखि सहिद सप्ताहलाई निरन्तरता दिइरहेकै छन् ।

Agni Group

सहिद भन्नासाथ धेरैका आँखामा चार सहिदका तस्बिर झलझल्ती आइपुग्छन् । भद्रकालीबाट सुन्धरा पार गर्दैगर्दा सहिदका सालिकमा आँखा पर्ने नै भयो ।

तिनैका बलिदानीका कारण मुलुकले प्रजातन्त्र देख्न पायो । अझ पुरानो इतिहास पनि स्मरण राख्नेहरूले लखन थापालाई समेत सम्झन्छन् । यद्यपि, धेरैपछि मात्र सहिद सूचीमा उक्लिएका हुन् थापा ।

Global Ime bank

जति पछि सहिद सूचीमा समाहित भए पनि नेपालको पहिलो सहिद उनै हुन् । जसले शक्तिशाली हुकुमी शासक जंगबहादुर राणा र उनको शासनविरुद्ध क्रान्तिको झिल्को पैदा गरेका थिए । त्यही झिल्कोमा क्रान्तिको दियो बाल्दै सहिद बन्दै मुलुकमा प्रजातन्त्र स्थापना भएको हो ।

निरंकुश जहानियाँ शासन फाल्न जीवन आहुति नपर्नेको संख्या बढ्दै गयो । राणाविरुद्धको क्रान्तिमा संलग्न शुक्रराज शास्त्रीलाई पचलीमा मृत्यदण्ड दिइयो । धर्मभक्त माथेमालाई सिफलमा फाँसी दिइयो । दशरथ चन्द र गंगालाल शोभाभगवतीमा सहिद भए ।

राणाशासक ‘क्रूर’ थिए, एक साताका बीचमा राजनीतिक तथा सामाजिक अभियानमा लागेका चार व्यक्तिलाई मृत्युदण्ड दिए, फाँसीमा चढाए । तिनले रगतको होली खेले । धेरैले ठान्छन् कि प्रजातन्त्र सजिलै प्राप्त भएको पद्धति हो । होइन, लोकतन्त्र र स्वतन्त्रता प्राप्तिमा धेरैको जीवन र जवानी लगानी भएको छ ।

यतिखेर राणा हुन् कि शाह, तिनी र तिनका अनुचर हुकुमी शासनको निरन्तर मोहमा छन् । राजा त्रिभुवनलाई अपवादमा लिनुपर्छ, २००७ मा श्रीपेच दाउमा लगाउँदै प्रजातन्त्रप्रति आस्था र निष्ठा व्यक्त गरेका थिए । अनि, दुर्भाग्य भन्नुपर्छ कि तिनका छोरानाति र नातागोता ‘प्रजातन्त्र’विरुद्ध उभिँदा फेरि क्रान्ति गर्नुपर्‍यो । नागरिकले पटक–पटक सहिद बन्नुपर्‍यो । यो प्रजातन्त्र या लोकतन्त्र, राणा–शाह र तिनबाट लाभान्वित कुलिन वर्गलाई मन परेको छैन ।

राजाको प्रत्यक्ष शासनमा सञ्चालित निरंकुश पञ्चायती व्यवस्थामा पनि इतर–मत राख्नेलाई ‘सहिद’ बनाइयो । पञ्चायत व्यवस्थाविरोधी पहिलो जनआन्दोलन २०४६ र २०६१ माघ–१९ पछिको ज्ञानेन्द्रको निरंकुश शासनविरुद्ध दोस्रो आन्दोलनमा पनि नेपाली नागरिक सहिद भए । राजतन्त्र रहँदा तिनका दास–भक्त–सेवक निगाहका पदमा रमेकै हुन्, तिनबाट लाभाान्वित वर्ग अझै त्यही सपना देख्दै छन् । अझै बेलाबखत ‘भूत’ फर्काउँदै त्रासदी होम्न प्रयत्न गरिरहेकै छन् । तिनीहरू नेपालीको ‘लघुस्मृति’को फाइदा उठाउने भरपुरको योजनामा छन् । सँगै प्रजातन्त्र वा लोकतन्त्रको शब्द जप्दै शासकीय कुर्सीमा पुगेकाहरूको पनि नियत त खराब नै छ ।

दलीय भावनाले ओतप्रोत भएकाहरू पनि आफ्नै पार्टीप्रति मात्र मोह राख्छन्, तिनका लागि लड्नेलाई मात्र ‘सहिद’ सम्झन्छन् । मुलुकमा प्रजातन्त्र स्थापना, पुनःस्थापना, लोकतन्त्र बहालीका निम्ति जीवन आहुति दिएकाहरू तिनको इच्छित कोटीभित्र ‘अपवाद’मा मात्र पर्छन् ।

दुर्भाग्य नै भन्नुपर्छ, लोकतन्त्रपछि राजनीतिक पहुँचका आधारमा सहिद घोषणा गर्ने होडबाजी चल्यो । सत्ता र राजनीतिक शक्तिका आधारमा सहिद घोषणा भएका दृश्यसँगै बल प्रयोग अर्थात् चक्काजाम तथा आन्दोलन गरी सहिद घोषणा भएका÷गराएका दृश्य पनि मञ्चन भएकै हुन् । अर्थात्, जसको बल पुग्यो, तिनीहरू सहिद सूचीमा दर्ज भए या गराए । त्यसबापत राज्यबाट प्राप्त गर्ने राहत–सुविधा लिएकै हुन् ।

यस्तो भद्रगोल दृश्यकै कारण ‘गौरवशाली सहिद’ शब्दकै अवमूल्यन हुन पुग्यो । ‘वास्तविक सहिद’ र बल या प्रभावमा आधारमा घोषित ‘सहिद’ टीकाटिप्पणी समाजमा व्याप्त छ । त्यस्ता कथ्य र भाष्यले वास्तविक सहिदका परिवारलाई ‘चोट’ पुगेको हुनुपर्छ । शासकीय शक्तिको दुरुपयोग गरी जथाभावी शैलीमा सहिद घोषणा हुँदै गएपछि ‘परिभाषा’ गर्नुपर्नेसम्म माग निरन्तर छ ।

‘सहिद’ नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले ‘शाब्दिक परिभाषा’ नगरेको होइन । उसको शाब्दिक परिभाषामा सहिद भन्नाले ‘आफ्नो देश, संस्कृति र अस्तित्वको संरक्षण तथा स्वतन्त्रताका प्राप्तिका लागि बलिदान भएर लोकहितमा लाग्ने अमर व्यक्ति ।’

तर, अनेक सौदाबाजी र भागबन्डामा व्यस्त दलहरूलाई सहिदको ‘परिभाषा’ गर्ने समेत जाँगर चलेको पाइँदैन । हुन पनि कानुनी परिभाषा भएको खण्डमा तिनको तजबिजी शैली अन्त्य हुनेछ ।

अनि, लोकतन्त्र बहालीपछि बम विस्फोट हुँदा मृत्यु भएका, दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका, निर्वाचनका बेला मृत्यु भएका पनि सहिदमा दर्ज भए । माओवादीको सशस्त्र युद्धका बेला राज्यपक्ष र माओवादी दुवैतिरका मृतक सहिद सूचीमा चढे । त्यसपछि मधेस तथा थरुहट आन्दोलनमा ज्यान गुमाउनेहरू सहिद भए ।

खासमा सहिद घोषणा हुँदा दश लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति पाइन्छ भन्नेसम्मको तथ्य स्थापित हुँदा त्यसैका निम्ति बल प्रयोगका घटना भए । त्यहीकारण देशमा सहिद संख्या १२ हजार २०० को हाराहारी पुगेको छ । दलका सहिद एकातिर हुन सक्छन्, समाजका हरेक तह–तप्काले स्वीकार गरेकाहरू वास्तविक सहिद हुन् ।

सहिद तिनै हुन्, जसले मुलुक हितका लागि आत्म–बलिदान गर्ने साहस गरे । जसको नाम लिँदा आजका दिनमा पनि श्रद्धाले शिर झुक्छ । जसले मुलुकको स्वाधीनता, स्वतन्त्रता, प्रजातन्त्र, लोकतन्त्रका निम्ति आफ्नो जीवन उत्सर्ग गरे । मुलुकका निम्ति आफ्नो जीवन आहुति दिनेहरू नै वास्तविक सहिद हुन् । मुलुकको स्वाधीनता, प्रजातन्त्र–लोकतन्त्र, स्वतन्त्रताका निम्ति जीवन उत्सर्ग गरेका सहिदप्रति हाम्रो भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली ।

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: मंगलबार, माघ १६, २०८०  १५:१६
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
Nepal TelecomNepal Telecom
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Anna SonamAnna Sonam
Ann NabilAnn Nabil
Ann GlobalAnn Global
Ann IMEAnn IME
Anna KalikaAnna Kalika
Ann ParamountAnn Paramount
Anna AnnapurnaAnna Annapurna
Anna Dish HomeAnna Dish Home
Anna SoftadAnna Softad
Ann KFCAnn KFC
Ann RaraAnn Rara
Anna MM GroupAnna MM Group
Ann VarnavasAnn Varnavas
Ann VianetAnn Vianet
Ann ISMTAnn ISMT
ANN GarudANN Garud
Ann GMCAnn GMC
ANN CITIZENANN CITIZEN
ANN bydANN byd
Anna MBLAnna MBL
Ann Fine printAnn Fine print
Anna Hard RockAnna Hard Rock
Anna DolphinAnna Dolphin
Anna Surya NepalAnna Surya Nepal
Anna SipradiAnna Sipradi
Anna DynastyAnna Dynasty
Ann AnshuvaraAnn Anshuvara
Ann NepatopAnn Nepatop
Anna TBCAnna TBC
ANN SalesberryANN Salesberry
Anna TeslaAnna Tesla
Anna Prabhu BankAnna Prabhu Bank
Anna MarigoldAnna Marigold
Anna Matrika EyeAnna Matrika Eye
Anna Manakamana CableAnna Manakamana Cable
Anna City MoneyAnna City Money
Anna KamanasewaAnna Kamanasewa
Anna MahalaxmiAnna Mahalaxmi
Anna SummitAnna Summit
Anna KitchenAnna Kitchen
Anna CE ConstructionAnna CE Construction
Anna ValleyAnna Valley
Anna LitmusAnna Litmus
Anna VedalayaAnna Vedalaya
Anna Mountain hardwareAnna Mountain hardware
Anna Civil MallAnna Civil Mall
Anna Nobel MedicalAnna Nobel Medical
Anna VatsalyaAnna Vatsalya
Anna Facts NepalAnna Facts Nepal
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
NepatopNepatop
Maruti cementMaruti cement
सम्पादकीय
ICACICAC
Corporate BaahrakhariCorporate Baahrakhari