site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
विद्यालय छात्रवृत्तिको छनोट : समतामूलक कि समानतामूलक?

केही वर्षयता विद्यालय भर्नामा विद्यार्थीको आकर्षण उत्साहजनक देखिएको छैन । यसका विभिन्न कारण छन् । तिनलाई पहिल्याउन सरोकारवाला र स्थानीय तहबीच समझदारी एवं सहकार्य आवश्यक देखिन्छ । 

उदाहरणका लागि काठमाडौं महानगरपालिकाको शिक्षा विभागले विद्यालय तहका सरोकारवाला हरूसँग सहकार्य गर्दै बर्सेनि संस्थागत विद्यालयले दिने न्यूनतम १० प्रतिशत छात्रवृत्तिमा वितरणमा सफलता हासिल गरेको तथ्यांक विभागको प्रतिवेदनमा  प्रकाशित भएको छ । हरेक वर्ष झैँ, यस वर्ष पनि शिक्षा विभागद्वारा विद्यार्थीलाई प्रदान गर्ने छात्रवृत्तिको विवरण अध्यावधिक गर्न/गराउन निर्देशन जारी भइसकेको छ । 

गत वर्षसम्ममा न्यूनतम १० प्रतिशत छात्रवृत्ति विद्यालयका कुल विद्यार्थी संख्याको आधारमा तय हुन्थ्यो । यस वर्ष भने कक्षागत विद्यार्थी संख्याको आधारमा न्यूनतम १० प्रतिशत छात्रवृत्तिका लागि समानताका सिद्धान्त र आरक्षणका आधारमा विद्यार्थी छनोट गर्नुपर्ने बाध्यकारी व्यवस्था गरिएको छ र यसले विद्यालयलाई असहज बनाएको छ । यसअनुसार जम्मा कोटामध्ये ५५ प्रतिशत खुला र ४५ प्रतिशत समावेशीलाई उपलब्ध गराउनुपर्ने भएकोले कठिनाइ भएको हो ।

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

संस्थागत विद्यालयका हकमा समानता र आरक्षणको आधार नभई समताको सिद्धान्तअनुरूप विद्यार्थीलाई प्रदान गर्ने छात्रवृत्ति छनोट प्रक्रिया उपयुक्त हुन्छ । अभिभावकको न्यून आर्थिक अवस्थालाई मात्रै हेरि वैज्ञानिक छनोट विधि अवलम्बन गरिएमा विद्यालय भर्नामा विद्यार्थीको आकर्षण उत्साहजनक हुने सम्भावना बढ्छ ।

विद्यालयमा काम गर्दाको आफ्नो अनुभवमा भन्दा संस्थागत विद्यालयले अघोषित किसिमबाट समग्रमा (३० – ३५) प्रतिशत विद्यार्थीलाई सम्पूर्ण शैक्षिक शुल्क मिनाहा गरेको तथ्यांक आन्तरिक अभिलेखमा राखेको देखिन्छ ।

Global Ime bank

यसबाहेक पनि केही अभिभावकहरूले आफ्नो आर्थिक कमजोरीका कारण समयमा आफ्ना बालबालिकाको शैक्षिक शुल्क तिर्न नसक्नु, केही अभिभावकले कक्षा १० को अन्तिम परीक्षासम्ममा समेत विद्यालयलाई तिर्नुपर्ने आफ्ना सन्तानको शैक्षिक शुल्क र थप सुविधा लिएबापतको अतिरिक्त शुल्क तिर्न सकेका हुँदैनन् । य्तो व्याववहारिक कठिनाइका कारण विद्यालयले भार वहन गरेको यथार्थ स्थानीय तहले मनन गरिदिनुपर्छ । 

यही प्रसँगमा, मेरो विद्यालयको एउटा अनुभव उदाहरणका रूपमा राखौँ । एक जना अभिभावकले आफ्ना सन्तानलाई कक्षा ३ मा भर्ना गर्नुभएको थियो । समय बित्दै जाँदा एकदिन उहाँहरूको सम्बन्ध विच्छेद भएछ । दुवै जनाले आआफ्नो इच्छाले अलग भएलगत्तै हाम्रो विद्यालयमा अध्ययनरत छात्रको पढाइको जिम्मेवारी लिनु भएन । विद्यार्थी छात्र आफ्नो आफन्तसँग बस्दै विद्यालय आउन थाल्नुभयो । विद्यालयलाई तिर्नुपर्ने मासिक शैक्षिक शुल्क र थप सुविधा जस्तै खाना, यातयात आदि  लिएबापतको अतिरिक्त शुल्क उहाँका आफन्तले तिर्न नसक्ने बताउनुभयो । कक्षा १० मा अध्ययनरत छात्रलाई अन्तिममा विद्यालय आफैँले शैक्षिक शुल्क र थप सुविधा लिएबापतको अतिरिक्त रकम मिनाहा गरी पढाइ निरन्तरता दिएर कक्षा १० उत्तीर्ण गराइएको थियो । 

यस्तो परिवेशमा केही विद्यालयले शैक्षिक सत्रको बीचमै केही विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति सरहको सेवा सुविधा दिनेगरेको पनि पाइन्छ । तसर्थ, विद्यालयले दिने छात्रवृत्तिमा कक्षागत समानता र आरक्षणको आधारलाई मात्रै प्राथमिकतामा नराखौँ । यसले छात्रवृत्तिको आवश्यकता भएकाको पहुँचलाई सीमित बनाइदिन्छ । 

यस अर्थमा, स्थानीय तहले उचित छलफल गरी सहकार्यको वातावरण मिलाएर संस्थागत विद्यालयलाई छात्रवृत्ति प्रदान गर्ने सन्दर्भमा कुन सिद्धान्त तय गर्दा सहज हुन्छ सोहीअनुसार छात्रवृत्ति वितरण थालनी गर्दा उपयुक्त हुन्छ । अत: स्थानीय सरकारले विद्यालय भर्नामा विद्यार्थीको आकर्षण उत्साहजनकरूपमा बढाउन छात्रवृत्तिमा संस्थागत विद्यालयका शैक्षिक सरोकारवालासँग सहकार्य गर्नु अपरिहार्य देखिन्छ ।

(प्रधानाध्यापक)


 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: मंगलबार, जेठ १, २०८१  ०९:३८
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Dish homeDish home
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement