site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
विचार
Nabil BankNabil Bank
Sarbottam CementSarbottam Cement
नयाँ अभ्यासको मूल्यांकन कसरी ?

पहिलो प्रश्न – नयाँ अभ्यासलाई स्वीकार गर्ने वा नगर्ने भन्ने छ । स्वीकार नगर्दा यथास्थितिलाई जोड पुग्ने र स्वीकार गर्दा नयाँ वा थप विकृति र राजनीतिक जोखिम बढ्ने हो कि ? भन्ने चिन्ता छ ।

 

मानव सभ्यताको विकास नै नयाँ अभ्यासहरुलाई प्रयोग गरेर अघि बढेको हो । अभ्यासलाई आत्मसात गरेर नै सभ्यता विस्तार भएको हो । आजको मान्छेले कतिऔं नयाँ अभ्यासलाई प्रयोग, उपयोग वा सदुपयोग गर्दै यहाँसम्म आएको होला ? विश्वको रुपान्तरण नयाँ अभ्यासहरुकै देन हो । 

Prabhu Bank
Agni Group
NIC Asia

 

सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक र राजनीतिकसमेत यावत् विषयमा नयाँ अभ्यासहरु अंगीकार गरेर नै ‘मानिस युग’ वैज्ञानिक उपलब्धिको शिखर पुगेको हो । यहाँसम्म पुग्दा कैयन् उहापोह र विकृति पनि सँगसँगै आएका छन् । तैपनि, मानव सभ्यता अविच्छिन्न अगाडि बढेकै छ । निराशामात्रै र अध्याँरोमात्रै छैन दुनियाँ । समय भनेकै गति हो । गति यथास्थितिमा रहँदैन ।

Global Ime bank

 

पृष्ठभूमिको प्रसंग चाहिँ प्रतिनिधि सभा नै प्रतिपक्ष शून्य देखिनु हो । सत्ता सहकर्मी बदलेर हठात् सरकारको नेतृत्वमा पुगेका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाललाई गत मंगलबार सभाको अभूतपूर्व समर्थन प्राप्त भएको संसदीय अभ्यासलाई कसरी लिने भन्ने हो ।

 

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) नेतृत्वको गठबन्धनतर्फबाट प्रधानमन्त्री बनाइएका दाहाललाई नेपाली कांग्रेसले समेत प्रतिनिधि सभामा समर्थन मत दिएर परम्परा लंघन गर्यो भन्ने तर्क छ । सभाको सबैभन्दा बढी संख्या प्राप्त दल नेपाली कांग्रेसले प्रमुख प्रतिपक्षको रचनात्मक र सशक्त भूमिको निर्वाह गर्छ वा गर्नुपर्छ भन्ने सार्वजनिक सोच थियो । तर, भइदियो फरक । 

 

फरक अभ्यास, नयाँ अभ्यास पनि हो । इतिहास यस्तै राम्रा, नराम्रा अभ्यासहरुको फेहरिस्त न हो । एककोणीय विश्व होइन, न चिन्तन नै एककोणीय हुनसक्छ ? यही शाश्वत मान्यतामा प्रतिनिधि सभाको अभ्यासलाई नियाल्नु उचित हुन्छ । 

यसअघि संसदीय सभामा विधिगत प्रतिपक्ष दर्ज हुने वा गराउने सांसद चित्रबहादुर केसी र प्रेम सुवाललाई सलाम भन्नुपर्छ र कांग्रेसको समर्थनको तात्पर्य नियाल्नुपर्छ जहाँ स्थापित परम्परा प्रायः भंग र नयाँ घेरा निर्माण भएको छ । संघीय संसद्मा झन्डै नयाँ अभ्यास अगाडि आएको छ । 

 

नेकपा (एमाले)का नेता मनमोहन अधिकारीलाई प्रधानमन्त्रीमा समर्थन मत दिएको २०५१ सालको र २०७९ सालको नेतृत्वसमेत प्रधानमन्त्री दाहाललाई मत दिएर प्रमुख प्रतिपक्षी नेपाली कांग्रेसले नै गरेको हो । यसबीचका परिणाम सुखद पनि छन् र दुःखद पनि । सुखद यस अर्थमा कि समाज अगाडि बढेकै छ । 

 

कांग्रेसको समर्थनलाई सत्तालिप्सा मात्रै ठान्ने हो भने एमाले र नेकपा (माओवादी केन्द्र)को लिप्सा चाहिँ कुन् हो ? वा तिनमा बद्ध गठजोडभित्र लिप्सा छ कि छैन ? यही एक कारण मान्दा हुन्छ – हालै सम्पन्न निर्वाचनमा सबै दलको मतभार घटेको छ । बढ्यो कता त ? यसपटक मत प्रतिशत नै कममा झर्यो । 

 

सबैले स्वीकार गरेको गाम्भीर्य संविधानमाथि अनपेक्षित दबाब, प्रणालीप्रति बढ्दो जोखिम र नेतृत्वप्रति अविश्वास हो ।

 

विकास र निकास अबरुद्धजस्तै चिन्ताजनक राष्ट्रिय स्थितिलाई समाल्न कतै अहिले कांग्रेसी निर्णय नै उपाय अभ्यास बन्नसक्छ कि ? जोखिम त जतासुकै थियो, छ । भनिन्छ – घटनालाई शंकाको सुविधा हुन्छ रे । 

 

इमानमा बस्ने हो भने सबैभन्दा बढी ध्यान एमालेले दिनुपर्छ । एमालेका अध्यक्ष केपीशर्मा ओली अलि बढी वाचाल छन् । तीतो र तिखो बोलीका वाचाल । अरुलाई घोचपेच नगरी उनमा सिद्धान्तको कुरा फुर्दैन । अरुलाई घोचिरहनुमा शर्मा ओलीलाई सन्तुष्टि मिल्नेजस्तो छ । श्रद्धालुलाई कीर्तनगान । 

 

जनजनको मनमनमा टाँसिएको सम्झनालाई किन कोट्याउनु नै पर्यो र ? ओली ‘घोचपेचको थेसिस–महाग्रन्थ’ कुनै भक्त विश्लेषकले तयार गर्ने नै छन् । एउटै सन्दर्भ सम्झौँ अस्तिको, प्रतिनिधि सभामा बोलेको । उनी यस्तै केही भन्छन्– ‘स्वागत छ, सबै पानी एउटै गिलासमा खन्याए भयो नि ।’

 

के अब उनी केपी शर्मा ओली – सबै पानी एउटै गिलासमा खनिएपछि राज्यका सबै शक्ति सबै गिलासमा बाड्न तयार छन् ? उनको अभिव्यक्तिको सदाशय व्यवहारमा पनि विम्बित छ त ? भनिन्छ, अहिलेको सत्ता गठबन्धन र समर्थन सत्ता ध्येय प्रेरित हो । देखिन्छ पनि त्यस्तै । सत्ताकै लागि हुँदा पनि यसका राजनीतिक प्रभाव र दुष्प्रभाव दुवै पर्नसक्छन् । 

सत्ताकै लागि भए पनि नेपाली कांग्रेसको समर्थन रणनीतिक छ । भित्र जेसुकै होस् । प्रधानमन्त्री दाहाललाई समर्थन दिएर पूर्व सहकर्मी ‘धोकेबाज वा मौकेबाज’लाई समेत सहयोग दिने सन्देश कांग्रेसले दिएको छ । प्रधानमन्त्री दाहाल बलिया भएका छन् । उनलाई टेक्ने, समाउने दुवै डालो प्राप्त भएको छ । यो शक्ति दाहालले इमानसाथ पूरा गर्नुपर्छ ।

 

एमाले र यसका अध्यक्ष केपीशर्मा ओलीको समर्थनमा गठजोडले बनाइएका प्रधानमन्त्री दाहाललाई अंकुश लगाउने र लतार्ने मनसुवा थियो । कांग्रेसले एमाले अध्यक्ष ओलीको त्यो, त्यस्तो मनसुवा भत्काइदिएको छ । कांग्रेस नेतृत्वले अघि त्याग्न नसके पनि पछि क्षमाशील साथ दिन तयार भएको टिप्पणी यो परिघटनाप्रति हुनसक्छ ।  

 

समर्थन पछिका तीन दिनमा कांग्रेसको गतिविधि र मनसायको परख गरौँ । यसबीच सबैजसो प्रदेश सरकार बने । कतै पनि कांग्रेसले कम्युनिष्ट नेतृत्वको गठबन्धनलाई तोड्ने र आफूमा जोड्ने प्रयास गरेको पाइएन । सफल, असफल पछिको कुरा, सम्भव प्रयास त कांग्रेसले गर्न सक्थो नि ?

 

पदमा भाग र बण्डाको बालुवाटार बैठक निरन्तर जारी छ । कांग्रेसले त्यसमा हिस्सा खोजेको सुनिएको छैन । सहज प्रतिपक्षकै शान्ति प्रदर्शित गर्दैछ । यो राम्रो कि नराम्रो ? समर्थन र प्रतिपक्षको दुई कोणीय अभ्यास जो देखिँदैछ त्यो उचित कि अनुचित ?

 

यतिबेला कांग्रेस जुन ‘पोजिसन’मा उभिएको छ त्यसमा प्रत्यक्ष प्रभाव पनि दुईकोणीय नै छ । संघीय संसद् संरचनामा कांग्रेस प्रतिपक्षमा रहनुपर्ने मत पार्टीभित्र जति थियो त्यसभन्दा धेरै बढी देशव्यापी सार्वजनिक त्यो मत थियो । दलीय आधिकारिक संख्यामा भने त्यस्तो प्रत्यक्ष मत कम देखियो । कमको अर्थ मत नै होइन भन्न त मिल्दैन ।

 

सरकारको नेतृत्वलाई समर्थन गर्दै गरेको कांग्रेसले यसपछि प्रतिपक्षकै रबैया अपनाएको छ । अर्थात्, प्रतिपक्षमा बस्नुपर्ने मत विम्बित प्रभाव पनि कांग्रेसको भूमिकामा परेको स्पष्ट नै छ । कांग्रेस कार्यसम्पादन समितिको निर्णायक बैठकमा दुई महामन्त्रीसमेत पाँच नेताले मात्रै प्रतिपक्षमा  बस्ने लिखित राय (नोट अफ डिसेन्ट) व्यक्त गरे ।  ती पाँच नेता प्रशंसनीय छन् । आन्तरिक प्रतिपक्षी धार जोगाएका छन् । 

 

संख्या पाँच । यसका पनि दुई महत्त्व छन् । एक – संख्या, जो कम देखियो । अर्को सन्देश, जो वजनदार देखियो । समर्थनको माध्यमबाट नयाँ अभ्यास । अर्को, प्रतिपक्ष रोज्दा अभ्यासको निरन्तरता, परिमार्जन र सबलीकरण । कांग्रेस यिनै दुईधारे समन्वय प्रयासको अभ्यासमा प्रवेश गर्यो ।

कांग्रेसको आन्तरिक अभ्यासमा पनि निरंकुशता देखिएन । चुनौती वा विपक्षीय मत समेत विम्बित र ‘रेकर्ड’ भयो । कांग्रेसको प्रजातान्त्रिक अभ्यास र सहिष्णुता बढाउने घटना शृंखलामा यो कडी पनि जोडियो । यस कारण ती पाँच प्रतिपक्षी प्रशंसित भए । 

जिज्ञासा, यस्तो अभ्यास पछि कस्तो होला ? भन्ने हो । अभ्यास सफल होस् भनेर नै गरिन्छ । असफल पनि त हुनसक्छ । सबैले यत्नलाई इमानमा उतारे असफल नै किन हुनुपर्ला र ? 

निश्चय पनि कांग्रेसले संसदीय परम्परामा अपवाद भनिने अभ्यास गरेको हो । सत्ताको खेल र राष्ट्रिय राजनीतिमा पनि यो अभ्यास रणनीतिक योजनाअन्तर्गत छ । दलहरुले यस्तो गर्छन् पनि । तर, अभ्यासको सौन्दर्यले परिणाम पनि सुन्दर नै आउँछ भनिन्छ । सँगै अभ्यास भने कहिल्यै वञ्चित हुँदैन । मात्र यो रंग कि त्यो ढंग भन्ने हो ।  

समयको पर्यायवाची ‘गति’लाई मानिनुपर्छ । अभ्यासहरुमा गति, प्रगति अनुदित हुन्छ । समय, समाज अघि बढ्छ । निकै हेर्यौँ । परिणामहरु फेरि पनि हेरौँ, नयाँ अभ्यासको मूल्यांकन हुने नै छ । 

संविधानको व्याख्याता सर्वोच्च अदालतले निक्र्योल गरेको विषयविपरीत धर्ती छोडेर आफ्नो ढिपी गर्ने केपीशर्मा ओलीले धृष्टता पुनः संसद् विघटनसम्म लाने छनकमा प्रस्तुत गरेका छन् । ओली ध्येयमा विघटनको मतियारा प्रखर महत्त्वाकांक्षी प्रधानमन्त्री दाहाल बन्ने, बनाइने हुन् । 

एमाले अध्यक्ष ओलीले दाहाललाई प्रधानमन्त्री प्रस्तुत र समर्थन गर्दा प्रतिनिधि सभामा दिएको मन्तव्यको अधिक हिस्सा आफूले दुईदुई पटक संसद् विघटन गरेको अनधिकृत यत्नलाई वैधानिक भन्ने धृष्टचेष्टा हो । व्यक्त चेष्टा नै आगामी निरन्तरता भन्ने छनक पनि हो । 

यस्तो अधिनायकवादी, अराजक र अवैध ओली चेष्टालाई कांग्रेसले नियन्त्रण गर्नसक्यो र प्रधानमन्त्री दाहालले आफ्नो सार्वजनिक हुटहुटी वा प्रतिबद्धतालाई ख्याल गरे भने संसद्को अवधि रक्षा, संविधानको प्रभावी कार्यान्वयन र राजनीतिक प्रणालीको गतिशील शक्ति अघि बढ्नेछ । सिद्धान्तको कुरा नगरौँ । आशा गरौँ – सिद्धान्त दुबो हो र सामयिकी मूल्यांकन बहुकोणीय छ । तर गर्ने कसरी ? आआफ्नै भुइँ छन् ।                        
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: बिहीबार, पुस २८, २०७९  ०८:४७
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Bhatbhateni IslandBhatbhateni Island
cg detailcg detail
Kumari BankKumari Bank
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
Maruti cementMaruti cement
ICACICAC