site stats
बाह्रखरी :: Baahrakhari
साहित्य
Nabil BankNabil Bank
अन्त्यहीन कथा ः दोस्रो संस्करण
Ghorahi CementGhorahi Cement

एउटा कथाको खोजीमा छ ऊ । एउटा यस्तो कथा जसले उसलाई नेपाली कथासाहित्यमा चिरस्मरणीय बनाइदेओस् । तर, त्यस्तो भइरहेको छैन । त्यस्तो घटना वा पात्र वा प्लट उसले फेला पारिरहेको छैन । सेकेन्ड क्लासको कथाकार भएर रहेको छ ।

ऊ पात्रलाई बढी जोड दिएर लेख्छ । उसको सोच यही छ– कथा बिनापात्र अघि बढ्दैन । पात्रहरू कहाँबाट खोज्ने ? सही पात्रहरू चाहिए । उसमाथि संवाद पनि आवश्यक छ । मूकपात्रहरूको जमघट कथा हुन सक्दैन ।

पात्रहरूको संकट भइराखेको समय घरमा झगडा चलिरहन्छ । घरमै पनि पात्र छन् । कथाकारसहित यी पात्रहरूमा पैसाको अभाव भइरहन्छ । कथा लेखनले खान पाइँदैन भन्ने घरकाले बुझेका छन् ।

Agni Group

घरको मुलीको दायित्व बोकेकोले कथा मात्रै लेख्ने, त्यसबाट उत्पत्ति केही गर्न सकेको हैन । न नाम कमाएको छ न नगद । घरमा पनि पोज दिएर बसेको हुन्छ, केके न जानेको छु भन्ने भएर । 

नाम चलेकाले कसैले खोज्दै आएको पनि होइन– फलानो कथाकार बस्ने घर यही हो ? निजी घर पनि छैन । पत्नीको दाइ अमेरिका जाने भएपछि घर कुरुवाका रूपमा घरमा राखिछाडेका छन् । घरभाडा तिर्नु पर्दैन, त्यत्ति फाइदा छ ।

Global Ime bank

घर ठूलै छ भन्ने पनि होइन, ठिक्कको छ । तर, घरको हेरचाह छ । घर जिम्मा लगाएर गएका छन् । भत्कियो, बिग्रियो र फोहोर भयो भने ? बिहानैदेखि सरसफाइ गर, बढारकुँढार, हप्ताको दुईचोटि पोछा लगाऊ र माकुराका जाला सफा गर्दागर्दा पत्नी थकित भएकी छ ।

हैरान हुने बानी पनि छ पत्नीको । छोराछोरीकी आमा, जिउ फतक्क गल्यो भन्छे । चिन्ता छ । चिन्ताले खान रुच्दैन भन्छे । गनगन बढी छ । एक्लै फतफताएर काम अगि सारिरहेकी हुन्छे । अल्छी पनि लाग्दो हो ।

‘अर्काको घरको स्याहार गर्दागर्दा जिन्दगी जाने भो । आफ्नो कहिले हुने हो कुन्नि ?,’ आफ्नो चिन्तनात्मक प्रश्नलाई ओजन दिन बिर्को लगाएर भन्छे, ‘यस जुनिमा त हुने होइन ।’ 

उसको सधैँको गुनासो यही छ । बच्चाहरू स्कुल गइसकेका छन् र केही राहत छ । राहत यस मानेमा, बच्चाहरू आमाको फतफत सुनेर होमवर्क गर्दागर्दै घोप्टो परेर हाँसिरहेका छैनन् । कहिले ती पनि गम्भीर हुन्छन् । सोध्न थाल्छन्, ‘आमा, आफ्नो घर भनेको कस्तो हुन्छ ?’

पत्नीले उसैलाई सुनाएर भनेकी हो– आफ्नो घर कहिले हुने हो । घर उसको कल्पनामा छैन । संसार एउटा नाट्यशाला हो । दर्शक आउँछन्, जान्छन् र नाटकमा खेल्ने पात्रहरू पनि फेरिइन्छन् मात्र होइन, नाटकै फेरिन्छ । त घरको के चाहना ?

तर, पत्नीका झटाराहरूलाई ऊ खेर जान दिँदैन । तिनले उसका लागि संवादको काम दिएका छन् । पत्नीका धेरै मौलिक संवाद उसले कतिपय कथामा प्रयुक्त गरेको छ । ती सबै संवाद पत्नीका देन हुन् । तर, तिनका बारे उसले कतै पनि उल्लेख गरेको छैन ।

पत्नीका तिताटर्रा यथार्थवादी कथनलाई उसले नोट गर्ने गरेको छ । त्यस्तो नोटले कथाको लाइन वा थिम पनि बनाइदिने गरेको हुन्छ । मतलब पत्नीको चारित्रिक प्रभावले उसका कथामा पारिवारिक दुःखका दृश्य र कथोपकथन धेरै आउने गरेका हुन्छन् । बाध्यता छ ।

ऊ यस्तो खालको पात्र हो, जसका बारे ऊ आफैँले कथा लेख्ने गरेको छ । पात्र पाइँदैन । छरछिमेककालाई पात्र खडा गरेर तिनका बारेमा लेख्ने हो भने अनुमानकै भरमा लेख्नुपर्ने हुन्छ । 

ती छिमेकीले उसलाई कहिल्यै निम्त्याएर एक छाक खाना खुवाएका छैनन् । उसले खुवाउने कुरो भएन । सामर्थ्य छैन । आर्थिक अभावको यस्तो चेपान्त छ, जसले गर्दा ऊ सधैँ समाजबाट एक्लिएको छ । त्यसैले सम्पर्कहीनताको संकट छ र पात्रको नितान्त अभाव ऊ बेहोरिरहेछ । आफैँलाई कति रिपिट गर्ने ? कथाहरू पट्यारलाग्दा हुने डर छ ।

स्थितिबाट उन्मुक्तिका लागि कथाबारे ऊ अहिले शास्त्रीय विवेचनामा लागेको छ । कतिकति बेला जब कथा अघि बढ्न मान्दैन, पात्रको संकट, संवादको अभाव खेप्नुपर्दा ऊ कथालाई शास्त्रीय हतियार लिएर खेदाउने गर्छ । आफ्नो अक्षमताप्रति ध्यान हटाउन शास्त्रीय हतियार राम्रो निहुँ हुने गर्छ ।

तर, ऊ त कथा लेखक हो, कथा सामालोचक त होइन । कथाले पनि यो जानेको हुन्छ । बेलाबेला ऊ र कथाबीच द्वन्द्व चलेको हुन्छ । कथा लेखिरहेछ, तर कथा कथा हुन मानिरहेको हुन्न । 

त्यस्तो बेला ऊ कथालाई शास्त्रीयताले घोच्न थाल्छ । शास्त्रीय पक्षले सोच्न थालेपछि पनि कथा कत्ति पनि अघि बढ्दैन । थचक्क बसिदिन्छ । जति पुच्छर निमोठे पनि कथा जुरुकक उठेर हिँड्न मन गरिरहेको हुन्न ।

उसको दिक्दारी यही छ । 

तर, अहिले कथा बनिरहेको छैन । उसले पत्नीलाई हप्काएर भन्न पनि सकिरहेको छैन– ए, एकछिन चुप लाग त, याँ लेख्न डिस्टर्ब भइरहेछ ! 

डिस्टर्ब भइरहेछ भन्न ऊ सक्दैन, किनभने ऊ स्वयम् एउटा डिस्टर्ब हो । कसैले कुनै दिन यस्तो भनोस्, ‘डिस्टर्ब तपाईं नै हो । जतिखेर हेर लेख्न बसेको छु भन्ने । त्यसले के गर्छ ?’

उनीहरूको आरोप अधुरै रहन्छ, भाषिक अक्षमताले हो वा धेरै कडा बोल्न मनले नदिएर हो । कडा बोल्न निषेध गर्ने तत्त्व यो पनि थियो, ऊ घरको मुली हो । भलै, केही उँभो लाग्ने काम गर्नतिर सोच बनाउन सकेको छैन ।

उही एउटा कथा लेखनलाई घोटेको घोट्यै छ । कुनै एउटा कथा पनि पर्याप्त आम्दानी गर्ने खालको छैन । कममा पनि केटाकेटीहरूको एक महिनाको फिस तिर्न सकोस् एउट त्यस्तो कथाले ।

उसको ध्यान अहिले त्यता छैन । मासिक जति पारिश्रमिक आउँछ, त्यो सबै उसले पत्नीको हातमा राखिदिने गरेको छ । पत्नी यसैमा सीमित छे, दंग छे । कममा लोग्नेले बेइमानी त गरेको छैन । पाएको तलब खुरुक्क उसको हातमा सग्लै राखिदिने गरेको छ ।

यसले पत्नी ऊप्रति कृतज्ञ पनि हुन्छे, पैसा हातमा परेपछि उडाउँदै हिँड्ने स्वभावको पनि छैन । ढुक्क पनि छे, आजीवन उसले यो क्रम निर्वाह गर्नेछ । मात्र एउटा बानी यही खराब भनूँ कि असल लोग्नेको छ, कथा लेख्ने । अरू केही लेखेको देखिँदैन । लेखेको नदेखिएको मात्र होइन, उसको कुनै कदर पनि छैन ।

कथा त ऊ लेख्छ र लेखि पनि रहेछ । कथा भन्नु कथा मात्र त होइन, केही हुनुपर्यो त्यसमा । चिन्ता यो हुन्छ– कथा कसरी बनाउने ? बनाएर कथा कसरी बन्छ ! कथा त भन्ने हो । कथा भन्ने त्यही कलालाई लेखेर देखाउनु पनि छ ।

उत्साहप्रद कुरो यो थियो, भर्खरै एउटा कथा प्रकाशित भयो । केके न  मैदान मारेझैँ ऊ उत्साहित छ । अर्को लेखेर पठाउनु छ । हातमा कलम छ । समय पनि छ । बिजुलीको लाइन पनि रेगुलर छ । उज्यालो छ । तर, कथा छैन ।

प्लटको खोजी छ । प्लट यही हो, कथा नपाएपछि भन्न सकिन्छ– प्लटको खोजी नै कथा हो । हातमा त छैन कथा, उसै लेखेर पठाउनु पनि भएन । छाप्नेले पनि के छाप्नु ? लेखेकै स्वादिलो छैन । खल्लोखल्लो कथा लेखेर कथाकार हुँ भन्ने भ्रम दिनु भएन । 

उसलाई यो मानिस अवसरवादी पनि हो भन्छन्, फलानाफलानाले । नाम बताइरहनु उचित छैन । भरे गाली खान सकिन्छ । यो कथाकारले कहिल्यै कतै कसैसँग संवाद गरेको देखिँदैन । सधैँ लुकेर बसेजस्तो लाग्छ । भूमिगत । बसोबास पनि कता छ कुन्नि ? मानिसहरू सहजै उसलाई चिन्दैनन् । लेखनमा केही गुणात्मकता भए पो चिनिन पनि मन लाग्छ ।

मुख्य कुरो त यसका कथा कुनै पनि तिक्खर छैनन् । अहिले पनि कथाको खोजीमा छु भनेर कथा लेख्ने ठगी गर्दै छ । कथा लेख्दै छु भनेर घरलाई पनि ठग्छ । कामचोर । यस्तै लाग्छ । कथा छैन भने कथा लेख्दै छु भनेर किन घोषणा गर्दै छ ? सोध्नु पनि व्यर्थ छ ।

उसलाई चिन्नेहरूका दृष्टिमा उसको खासै महत्त्व छैन, उसको त थिएन थिएन, तर उसको लेखनको पनि । लेखन भन्नाले कथा लेखनमा । कसरी भन्ने कथा लेख्छ फलानो कथाकार भनेर ? 

भनिरहेछ, ‘कथा भन्नु त हो, माने भन्ने कौशल भए पुग्छ कथाका लागि ।’ यस्तो भान दिइरहेछ, बहुतै ठूलो प्रभावकारी कथा लेखिरहेछ, लेख्न गइरहेछ । एउटा भुत्लो पनि लेख्ने होइन । तैपनि, छाप्नेले छापिरहेछन् ।

नछापेर पनि के गर्नु ? अरूले यत्ति पनि लेख्दैनन् । कोहीकोही सम्पादक झोक्किन्छन्– अनर्गल नलेख्नूस् । लेखेपछि याँ नपठाउनूस् ।

मानिसहरू भन्छन्– मानिसहरू कति नै छन् यसलाई चिन्ने ! तैपनि, मानिसहरू औँला भाँच्दा नपुुग्ने गन्तीका मानिस भए पनि ! ती मानिसहरू भन्नु पाठकहरू के, जो नियमित साहित्य पढ्छन् र कथा पनि पढ्छन् । पाठक त यसका छँदै छैनन् भने पनि हुन्छ । टोलमा पनि यसलाई चिन्ने खासै कोही छैन ।

यसलाई सहयोग गर्ने भन्नु एक यसकी श्रीमती छ, जसलाई कथा भनेको ‘उहिले एउटा राजा थियो जो सधैँ सिकार खेल्न जंगल गइरहन्थ्यो’ बाहेक अरू थाहा छैन ।

उसलाई श्रीमती सहयोग गर्छे, दाल–भात–तरकारी निष्ठासाथ मिठो बनाएर खान दिन्थी । त्यसमाथि यसको चाल हेर्र्नोस्, श्रीमतीलाई ‘म कथा लेख्छु’ भन्छ र ठूलो मान्छे बन्छ । त्यै आधारमा कसरीकसरी श्रीमतीलाई भान हुन्छ– यो एक अधकल्चो साहित्यकार हो । साहित्यकार माने लेख्ने । 

मेरो लोग्नेले केही लेख्छ । श्रीमतीलाई यो थाहा छ, उसको लोग्नेले केही त लेख्ने गर्छ, जुन फिरादपत्र होइन । न निवेदन वा उजुरी । केही त हो, जुन कागजमाथि कलम कोरिरहने गर्दा हुन्छ । लेखन ।

कविता भनेकोे अलिअलि बुझेकी छ र उसले कहिलेकाहीँ उद्धरणमा सस्वर गाइदिने गर्छे, ‘यी त दुष्ट पो हुन् रघुनाथ ।...’ उसको लोग्नेलाई यो थाहा छ, यो एउटा पंक्ति आदिकवि भानुभक्तको हो, जुन उसकी श्रीमतीको उद्धरणमा अलि अपुरो र भ्रष्ट छ ।

सानैमा घोकेको कुरो घरधन्दा र केटाकेटीको स्याहारसुसारले खाइदिएको छ । त सोझो अर्थमा यो भन्न सकिन्छ– उसकी श्रीमती सोझी र लाटी हो । लोग्नेप्रति श्रद्धा राख्छे ।

श्रीमतीको ऊसँग गज्जबको लगाव छ । उसले नखाएसम्म श्रीमती खाँदै खाँदिन । पतिव्रता भन्न त सकिन्छ, तर ऊ जसले श्रीमतीलाई आफूले के लेखेँ के छापियो भन्ने कहिल्यै खुलासा गर्दैन । त्यस्ताका लागि श्रीमतीले पतिव्रताधर्म निर्वाह गर्नु खासै अर्थ लाग्दैन । 

ऊ श्रीमतीलाई भन्थ्यो, ‘म तिमीलाई अगाध माया गर्छु ।’ ऊ लट्ठ पर्थी । उसको धारणामा मायाभन्दा अर्को ठूलो कुरो संसारमा केही छैन । श्रीमतीको अरू कोही यस संसारमा बचेका थिएनन् । सबै दिवंगत भइसकेका थिए ।

त्यसैले श्रीमती मौका पाउनासाथ ऊसँग यसरी नजिकिएर बस्थी, लहराले ठूलै वृक्षलाई बेरेझैँ । ऊ यसमा अपार सन्तुष्टि लिन्थ्यो । भन्थ्यो, ‘तिम्रा पनि कोही छैैनन् र मेरा पनि ।’ 

अर्को, उसले मनमै राख्ने कुरा यो थियो, ‘हाम्रो मरण सँगसँगै होस् ।’ यो वाक्य उसले सस्वर प्रकटमा भन्दैनथ्यो । यस्तो वचन सुनी भने उसकी श्रीमती पहिले त धरधरी रुन थाल्थी । केही बेर बलिन्द्रधारा आँसु झारेपछि एक्कासि भन्ने गर्थी, ‘पहिले म जान्छु । तिमीभन्दा पहिले म ।’

यो कथा हुन सक्थ्यो ती दुईको पठनीय । तर, ऊ यो लेखेर आफ्नो पारिवारिक पर्दाफास गर्न चाहँदैनथ्यो । त्यस्तो लेखेमा पाठकलाई ब्ल्याकमेलिङ गरेको ठहरिन पनि सक्थ्यो । त्यसैले त्यो विषय अलिखित कथा रहोस् ।

यद्यपि, श्रीमान् श्रीमतीको प्रेमकथा जसको पनि हुनसक्छ भन्ने उसले मानेको छ र त्यस मान्यताले केही राहत दिन्थ्यो – आफ्नी श्रीमतीको प्रेमबारे लेखूँ कि नलेखूँ भन्ने उसको मनको धरमरलाई ।

अनि सोच्थ्यो– किन नलेख्ने ? यही लेखौँ कथामा । अथवा, यही हो प्लट भन्नु – अहिलेसम्म नलेखिएको कथाको । यसैलाई कथाको विषय बनाउन सकिन्छ । लेख्न जान्नुपर्‍यो । छेक्छ कसले लेख्न जान्नेलाई ! उसकी श्रीमती कस्ती रहिछ, त्यस्ती लाटी भनेर कसले पो हेर्न, चियो गर्न आउने हो र ? उसको बारेमा त खासै मानिसहरूलाई थाहा छैन । नचल्ने पिक्चरझैँ उसको छापिएको कथा अनलाइन प्रकाशनबाट एक दिनमै उत्रिन्छ भने उसकी श्रीमतीलाई कसले पो बढी चिन्न खोज्ला र ?

उसको आनीबानीले पनि होला, अलिकति मानिसहरूले उसको उपेक्षा गर्ने । उपेक्षा गरे पनि ऊ यो सोच्दैनथ्यो, मैले पाठकको उपेक्षाका कारण ठूलै पद गुमाएँ । मानिसले अर्काको उपेक्षा गरेरै सन्तुष्टि पनि लिन्छन् । पाठकहरूमध्ये अपवाद पर्ने पनि होलान् । तर, ऊ त्यति सफल व्यक्ति होइन ।

ऊ के लेखनका कारण राजदूत पदमा अथवा जो अनिर्वाचित भए पनि छमहिने मन्त्री पद नियुक्त हुन सक्थ्यो, बन्न सकेन ? हैसियत नै के थियो ? घरमा पनि उसलाई व्यवहार अकुशल मानिन्थ्यो, जो बाटो हिँड्दा दायाँबायाँ नहेरी घोप्टो परेर हिँड्ने गर्छ ।

घोप्टो ऊ यस कारण पर्थ्यो, बाटोमा कतै कसेले हजारपाँच सयको नोट खसालेको होस् र त्यो फेला परोस् । पैसाको सधैँ टोटा परेकै हुन्थ्यो । त्यसरी घोप्टो परेर हिँडिरहेका बेला कथाभन्दा ऊ कसैको खसेको पैसा टिप्नतिर बढी ध्याउन्नमा हुन्थ्यो ।

फेरि सोच्थ्यो– अरूको नोक्सानीबाट लाभ लिनु ठिक होइन, कसैले पैसा नखसालून् । गरिबगुरुवाको पैसा खसेको भए ऊ कति रोला ? त्यस्ताको पैसा नभेटियोस् ! तर, ऊ घोप्टो परेरै हिँड्थ्यो । यो उसको बानी अद्यावधिक थियो ।

घोप्टो परेर हिँड्दा ऊ चिन्तनमुद्रामा देखिने प्रयासमा हुन्थ्यो । घोप्टो परेर हिँडेको मान्छेको मुद्रा कसले देख्थ्यो ? तैपनि भन्थ्यो– म बाटोको खोजीमा छु । भन्न त भन्थ्यो, तर मनमनै । ऊ उसरी सडकछेउको पेटीमा हिँडिरहेके हुन्थ्यो । पेटीमा मानिसहरूको ओहोरदोहोर भइरहन्थ्यो । त्यसमा ऊ सतर्क हुन्थ्यो ।

लेखक आफ्नो परिवेश र वातावरणको सूक्ष्म निरीक्षण–पर्यवेक्षणमा धेरै दत्तचित्त हुनुपर्छ भन्ने उसको भनाइ थियो । घरकाले उसको आफैँमा निमग्न हिँडाइलाई व्यंग्य गर्दै भन्थे, ‘सबैले भन्छन्– तपाईं बाटामा चिनजान भेटिए पनि बोल्नु हुन्न रे, मान्छे देखे पनि नदेखेझैँ गर्नुहुन्छ रे ! हो ?’

प्रश्नले उसलाई हीन गराउँथ्यो, तापनि ऊ प्रतिवादमा भन्थ्यो, ‘यसमा म के गरूँ ? बानी नै यस्तो पर्यो । अर्काको मुखमुख ताकेर के हिँड्नु भन्ने मलाई लाग्छ ।’

उसलाई आत्मनिमग्न हिँडाइप्रति यो आरोप थियो । यो आरोप घरसम्म पुगेर छिमेकको एक महिलाले उसको सिकायत गरेको हुनुपर्छ उसकी श्रीमतीसँग । एक वा दुईपटक उसले त्यो महिलालाई सडक क्रस गर्दा देखेको हो । कता उसलाई यो पनि लागेको थियो कि त्यो महिलाले एउटा छायाले जस्तो उसलाई नमस्कार गरेकी पनि थिई ।

महिला बच्चालाई स्कुल बसमा चढाउन बिहानै चोकमा उभिन आइपुगेकी हुन्थी । ऊ जेब्राक्रसबाट सडक काट्ने तरखरमा हुन्थ्यो । अनुशासनमा यस्तो थियो ऊ मेटिन लागेका जेब्राक्रस खोजेर सडकपारि जाने गर्थ्यो । त्यस्तोमा महिलाको नमस्कारको नमस्कार फर्काओस् कि सडकको व्यस्त यातायात छलेर सडकपारि पुग्ने सतर्कता अपनाओस्, उसका लागि यही संकट परिरहेको हुन्थ्यो । यसैलाई विषय बनाएर महिलाले घरमा श्रीमतीसँग गुनासो गरेको हुनुपर्छ ।

अब त्यो महिलाले गरेको गुनासोको संवाद बुन्न सकियो भने कथा संवादमय पनि हुन सक्थ्यो । महिलाले के भनेकी हुनुपर्छ ? त्यो संवाद फेब्रिकेट गर्नु उसकै हातमा थियो ।

महिलाले भनेकी हुनुपर्छ, ‘दाइले मान्छे देखर पनि नदेखेझै गर्नुहुन्छ । अस्ति मैले कति नमस्कार गरेँ, अहँ सुनेको होइन । सधैँ यस्तै हो दाइ त ।’ अथवा, अन्य प्रकारको यस्तै संवाद हुन सक्थ्यो, महिलाले उसकी श्रीमतीलाई गुनासो गर्दा भनेको ।

उसलाई अनौठो लागिरह्यो, महिलाले उसलाई मन पराउन थाली कि ? त्यसैले उसको गुनासो मनमा बोकेर हिँडिरहेकी हुन्छे ! मानिस सडकमा आउनेजाने गरिरहन्छन् र उसले कसले कसरी र किन नमस्कार गर्यो वा गर्छ भन्ने अथवा आफूले फर्काएर नमस्कार गरेँ गरिनँ भन्ने हिसाब राख्न भ्याउँछ ?

काठमाडौंमा मान्छेदेखि मान्छे तर्केर हिँड्नु नै फसाद परिरहेको हुन्छ र नमस्कारतिर धेरैले ध्यान दिन पाउँदैनन् । महिलाले अनि उसैलाई किन नमस्कार गर्नुपर्यो ? ऊ कुनै पहुँचवाला त होइन, दिनदिनै नमस्कार गरेर जागिरका लागि सिफारिसको याचना गर्ने वा दुःख निवारणका लागि पुकार गर्नुपर्ने ?

संवादको परिकल्पनाअन्तर्गत उसले यस्तो सोचिभ्यायो । महिला नराम्री थिइन, तर उसको घरगृहस्थी र बच्चाहरू समेत थिए । महिला राम्री थिई त उसकै श्रीमान् र परिवारका लागि थिई । ती महिलाबारे उसले खासै गलत सोच राख्न सक्तैनथ्यो ।

तैपनि, निचोडमा यो पनि थियो– महिलाले त्यस्तो सिकायत नगरेको पनि हुनसक्छ । मानिसको स्वभावको चर्चा गर्दा अलिकति अनपेक्षित आरोप संवादमा आएको हुँदो हो । तर, घरकाहरू अन्ततः उसकै चियो गरेर उसलाई सुधार्न पनि चाहँदा हुन् ।

ऊ धेरैजसो लेख्नमै व्यस्त रहन्थ्यो र यसै विषयलाई लिएर कथा लेख्न पनि सक्थ्यो भन्ने उनीहरूलाई थाहा थिएन । मन्दीको समयमा व्यापारीले आफ्नै परिवार पालनको हिसाब निकाल्दै झोक्राएर बसेझैँ उसले पनि परिवारका यी सदस्यहरूलाई पात्र बनाएर लेख्न सक्छ भन्ने उनीहरूलाई शंका थिएन । यसको कारण यो पनि हुन सक्थ्यो, उनीहरूलाई ऊ कथाकार हो भन्ने पत्यार पर्नै सकेको छैन ।

तर, यो विषयबारे उसले धेरैलाई बताउन सक्दैन । किनभने, उसका परिवारका सदस्य यस्ता छन् भनेको पनि मानिसहरू मन नपराउन सक्छन् । ‘केही नपाएर आफ्नै आङको छारो उडाउन थालेछ’ भन्ने पनि निस्कन्छन् ।

निष्कर्षमा, ऊ घटिया मान्छे त हो, यसकारण उसले जे पनि लेख्न सक्छ भन्ने पनि होलान् । जे भने पनि पहिलोप्रथम उसले लेखेको उनीहरू अर्थात् उसलाई घटिया भन्नेहरूले पढ्ने होइनन् । यसले उसलाई अलि आश्वस्त पार्यो । नपढ्ने अदृश्य पाठककै लागि उसले लेखिरहेछ त ?

यस्तो विकटको प्रश्न उसको अगाडि उभियो । प्रश्न समाधानयोग्य थियो, तर उसले त्यसमा केही सार्थकता पहिल्यायो । माने, नपढ्नेहरू पनि पाठक हुन सक्दा हरेछन् । यो नयाँ मान्यताको आविष्कारजस्तो लाग्यो उसलाई – नपढ्ने अदृश्य पाठक !

तर, कथाका लागि प्लट पाइरहेको थिएन । कथा बनिरहेको थिएन । यस्तै पनि कथा हुनसक्छ भनेर उसले यसैलाई कथाको मान्यता दिन पनि सक्छ । यसैलाई प्रकाशनका लागि पठाएमा छापिने पनि छ । नछापे के छाप्ने ? अरूअरू विषयहरू छाप्नलायक धेरै पाइराखिएका छन्, तर कथाको कमी छ । कथित कथाकार ऊ हो । कथाकार त हो, यस्तैयस्तै प्लटको खोजीमा लागिपरेर लेखेका कथाहरू लेख्दै सम्पादकहरू भए ठाउँ पठाइरहने ।

यो कथासहित उसले लेखेका कथा निरन्तर छापिऊन्– उसको आन्तरिक चाहना पनि त्यै रहने गरेको छ । सम्पादकहरू एक किसिमले बाध्यतामा नपरेसम्म उसको कथा छाप्न तयार हुँदैनन् । उसले यो पनि बुझ्छ । सम्पादकहरूको मान्यता त यो होवैन, ‘हामीले नबुझ्ने कथा लेखर पठाएको पठायै गर्छ । यो मानिस कस्तो छ, बुढो वा तन्नेरी ? पढालेखा वा सिकारु ?’

फुर्सदमा चुरोट तान्दै सोच्दा हुन् । चुरोटको लत नभएका सम्पादकहरू चियाको चुस्की लिँदै ‘यो कथाकार भनाउँदोले रचना पठाएको पठायै गरेर हैरान–परेसान गर्यो बा ! के गर्ने ?’ ऊ अगाडि भएको भए हाँस्दै हात जोरेर यही भन्ने थियो, ‘के गर्ने सम्पादक महोदय, खुरुखुरु छाप्ने नि !’ 

अचेलका नवपुस्ताका सम्पादकहरू चुरोट खान्नन् । चियामा पनि त्यति रुचि राख्दैनन् । दारुरक्सीमा भन्न सकिन्न । चियाको सट्टा कफी र चुरोटको ठाउँमा बियर–वाइन सहजै चल्दो हो । ती पेयमा एकप्रकारको अन्तर्राष्ट्रिय स्ट्यान्डर्ड हुन्छ ।

सम्पादकहरू उसलाई भेटेमा भन्न सक्छन्, जिस्क्याउैलाई सही, ‘त हामीले नै नबुझेको कथा हामीले नै कसरी छाप्ने ?’

सम्पादकहरू तर्सिएका पनि छन्, नछाप्नु पनि कति नछाप्नु, ऊ अटेरी छ । कथा पठाएको पठायै छ । घरखर्च कटौती गरेर एक दिन कसो नपर्ला भन्ने हठले चिट्ठा किनेको किन्यैझैँ एक दिन कसो चिरस्मरणीय कथा नआउला !

सम्पादकहरू सोचमग्न छन्– अचेल कथाकै अभाव छ । कथाको कालाबजारी गर्र्नेले झैँ कथाको पूरै स्टक राखेर बसेको छ । चलाख छ । यस्तो मन्दीको समयमा कथालाई बजार दिइरहेछ । सम्पादकहरू उसको कथा प्रायः पढ्दैनन् । नाम हेर्छन्, दिक्दार भएर ‘ठाउँ छ भने राखिदेऊ’ भन्छन् । यसरी हेर्दा एक किसिमको दयाको पात्र पनि बनेको छ ऊ ।

पात्र जस्तोसु्कै बने पनि दयाको पात्र हुन चाहँदैन ऊ । तर, बाध्यता छ, हात सकसकाइरहन्छ र कथा लेखिरहन मन लाग्छ । कथा लेखिन्छ, कथा लेखेपछि आफैँमाथि दया लाग्छ– यो कथा त जसरीतसरी आयो, आगामी कथा कुन प्लटमा लेख्ने ?

उसले कथा यत्तिकैमा टुंग्याउन सक्थ्यो । यो कथा कहाँ पठाउने भन्ने सोच्नतिर लाग्दा हुने थियो । तर, उसलाई यस्तो लाग्यो– कथामा नुन पुगेको छैन । बढी नुन राखे चर्को पनि हुनसक्छ । नुन चर्को मन नपराउनेहरूले यसले फेरि लेखेछ यस्तो कथा भन्न पनि सक्छन् । अरूले के भन्छन् भनेर कथै लेख्न छाड्नु पनि भएन ।

एकदुई महिना कथा नलेख्ने मन बनाएर कलम बन्द गरेर ऊ बसेको पनि छ । कथाको भुल्को भित्रबाटै आइरहन्छ । बिनाप्लटको कथा । एउटा हुटहुटी मात्र– कथा लेख न भन्ने ।

फेरि लेख्न बस्छ ऊ, तर प्लट छैन । संवाद छैन र पात्र पनि छैन । कनीकुथी लेख्छ । केही प्लट फुर्लाजस्तो भयो भन्दैमा तुरुन्त लेख्न बसिहाल्छ । उसको हतार गर्ने बानी छ । अपरिपक्व कथा आधामै रोकिन्छ ।

कथा सुरु गर्दा उसले कथाको अन्त्य पनि सोचेको हुनुपर्ने थियो । कथाको अन्त्य यस्तै हुनुपर्छ भन्ने उसले सोचेकै हुन्न । त्यस्तो ऊ गर्दै गर्दैन । लेख्दै जाँदा अन्त्य स्वतः आउँछ भन्ने लाग्छ उसलाई, मानौँ हिँड्हिँड्दै गएपछि गन्तव्यतिर पुगिन्छ । गन्तव्य नभए पनि हिँडिरहनु धर्म हो भनेजस्तो गर्छ ऊ ।

कथामा त्यो अन्त्यहीन हिँडाइको भ्याकुम रहिरहन्छ । अन्त्यहीन कथा ! कथाको अन्त्यहीनतादेखि त्रस्त भएर कथान्तले उसलाई पहिले प्रश्न गर्छ– म खोइ ? प्लट छ, पात्र छ, परिवेश छ, संवाद छ र अन्त कथाका अंगउपांग पनि छन्, तर अन्त्य छैन । 

अर्थात्, कथाको अन्त्य के त ? उसले ‘अन्त्यहीन कथा’ शीर्षक राखेर अधुरै कथा छाप्न पठाउन पनि सक्दैन । उसका कतिपय कथा अन्त्य सोच्न नसकिएकाले बीचैमा तुहिएका पनि छन् ।

कथाको अन्त्यले यसरी बाटो छेकेर बसेको हुन्छ, मानौँ यसको जवाफ नदिएसम्म अगाडि बढ्न सकिन्न । कथाको अन्त्य बडो गाह्रो कुरो हुन्छ । तैपनि, उसका केही कथाले यस कथाको अन्त्यझैँ बाटो छलेर अगाडि बढेका छन् । कथा त ठिकै हो, तर अन्त्य भएन भनेर आलोचना पनि हुनसक्छ । हुँदै गर्छ आलोचना । तैपनि, कथाको अन्त्यहीनताले सताइरहन्छ ।

कतिपय कथामा कथा लेख्दै जाऊँ र अन्त्य आफैँ आइहाल्छ भनेर लेखिएका उसका कथामा अन्त्य पनि अप्रत्याशित रूपमै आएका छन् । यै कथामा पनि ऊ अलमलिएको छ । यस कथाको सुरुमा निकै प्रयत्नले कथा लेख्दै अन्त्यतिर बढिरहेछु जस्तो लागे पनि अन्त्यमा पुग्दासम्म कथालाई अन्त गर्न नसकेर ऊ लखतरान भएको छ ।

उसको मानसमा एउटा भय यसरी च्यापिँदै आएको छ– कथाले उसलाई अन्त्यहीन कथा लेख्न बाध्य पारेको छ, जसले गर्दा कथामा शब्द थप्दैथप्दै गएपछि आफैँ रन्थनिएर च्यातचुत पारेर फाल्नुपर्ने त होइन ?
 

NIBLNIBL
प्रकाशित मिति: शनिबार, मंसिर २३, २०८०  १०:०९
Sipradi LandingSipradi Landing
worldlinkworldlink
Nepal TelecomNepal Telecom
प्रतिक्रिया दिनुहोस्
Anna SonamAnna Sonam
Ann NabilAnn Nabil
Ann GlobalAnn Global
Ann IMEAnn IME
Anna KalikaAnna Kalika
Ann ParamountAnn Paramount
Anna AnnapurnaAnna Annapurna
Anna Dish HomeAnna Dish Home
Anna SoftadAnna Softad
Ann KFCAnn KFC
Ann RaraAnn Rara
Anna MM GroupAnna MM Group
Ann VarnavasAnn Varnavas
Ann VianetAnn Vianet
Ann ISMTAnn ISMT
ANN GarudANN Garud
Ann GMCAnn GMC
ANN CITIZENANN CITIZEN
ANN bydANN byd
Anna MBLAnna MBL
Ann Fine printAnn Fine print
Anna Hard RockAnna Hard Rock
Anna DolphinAnna Dolphin
Anna Surya NepalAnna Surya Nepal
Anna SipradiAnna Sipradi
Anna DynastyAnna Dynasty
Ann AnshuvaraAnn Anshuvara
Ann NepatopAnn Nepatop
Anna TBCAnna TBC
ANN SalesberryANN Salesberry
Anna TeslaAnna Tesla
Anna Prabhu BankAnna Prabhu Bank
Anna MarigoldAnna Marigold
Anna Matrika EyeAnna Matrika Eye
Anna Manakamana CableAnna Manakamana Cable
Anna City MoneyAnna City Money
Anna KamanasewaAnna Kamanasewa
Anna MahalaxmiAnna Mahalaxmi
Anna SummitAnna Summit
Anna KitchenAnna Kitchen
Anna CE ConstructionAnna CE Construction
Anna ValleyAnna Valley
Anna LitmusAnna Litmus
Anna VedalayaAnna Vedalaya
Anna Mountain hardwareAnna Mountain hardware
Anna Civil MallAnna Civil Mall
Anna Nobel MedicalAnna Nobel Medical
Anna VatsalyaAnna Vatsalya
Anna Facts NepalAnna Facts Nepal
Ncell Side Bar LatestNcell Side Bar Latest
Shivam Cement DetailShivam Cement Detail
NepatopNepatop
Maruti cementMaruti cement
ICACICAC
Corporate BaahrakhariCorporate Baahrakhari