अभियान भन्दा माथि छ महिलाको स्थान 

डा. नम्रता पाण्डे 

संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाले सन् १९९९ बाट २५ नोभेम्बरदेखि १० डिसेम्बर सम्म १६ दिने महिला हिंसा विरुद्धको अभियानको थालनी गरेकाले विश्वभर नै महिलामाथि हिंसा हुने कुसंस्कार कायम रहेको स्पष्ट हुन्छ । समाजमा हुने विविध घटना र समाचारहेर्दा महिलामाथि हुने हिंसाका शारीरिक, मानसिक, आर्थिक, राजनीतिकलगायत अनेकौं रूप देखिन्छन् । यस्ता प्रवृत्ति किन बलिया हुन्छन् र पुरुष नै महिलाप्रति किन आक्रामक हुन्छन् भन्ने कारण नखोजेसम्म छोटो समयका अभियानले उद्देश्य हासिल हुँदैन । 

महिला आमा, छोरी, दिदीबहिनी र बुहारी हुन् । महिला सृष्टिकी द्योतक हुन् । यसैले महिला अभियानभन्दा माथि छन् । महिलाविनाको घर, सभा, निर्णय, सुन्दरता सबै अपूर्ण हुन्छन् । आमा ४ दिन मामाघर जाँदा, पत्नी २ दिन माइत जाँदा शून्य हुने घरमा महिलाविनाको संसार कल्पना गर्न सकिएला ? छोरी जन्मिदा भाग्यको दोष भनी नाक खुम्च्याउने र महिलालाई दोषी ठहर्‍याउने घर समाजमा छोराको बिहे कसैकी छोरीसँगै गर्नुपर्छ र ती कसैकी छोरी हाम्री पनि छोरी हुन् भन्ने भाव किन पैदा हुँदैन ? 

कति निरस होला त्यो संसार जहाँ महिलाको सहभागिता छैन ? यो कुरा समाजले आजसम्म बुझेको छैन भने यसलाई बुझाउन जागृतिमूलक शिक्षा पाठ्यक्रममा समावश गरेर बाल्य अवस्थादेखि नै महिला र पुरूष समान छन् भन्ने प्रज्ञा जगाउनु आवश्यक छ कि ?

पितृसत्तात्मक समाजले पुरूषमा शक्ति छ, तर्क छ, मर्द हुन् भन्ने संस्कारको विकास त गर्‍यो तर महिलामा शक्तिमात्र होइन सहनशक्ति पनि छ भन्ने हेक्का गरेको छैन । महिलामा सहनशक्ति नहुँदो हो त यो समाज कहिले खण्डित भैसक्थ्यो भन्ने बारेमा कसैले सोच्नसम्म भ्याएको छैन । मिलाउने, जोड्ने र संयोजन गर्ने काम महिलाबाटै हुन्छ प्रायःजसो घरमा । जुन घरमा महिलाको यो भूमिकालाई निरुत्साहित पार्न खोजिन्छ त्यो घरमा पक्कै शान्ति र प्रेम बाँकी रहँदैन । पुरूष आफ्नो शक्तिको कारण महिलामाथि आक्रामक हुन्छ भने महिला आक्रामक हुन सक्दिनन् । यो उनको स्वभाव होइन । त्यसैले महिलाले बरू आक्रामक पुरूषलाई पनि सम्हालेर राख्न सक्छिन् ।

महिलाको यो सहानुभूति र सहनशक्तिलाई कमजोर ठान्नेहरू नै समाजमा महिलामाथि हिंसा गर्न अग्रसर हुन्छन् । यो भिन्नता सिकाउने शिक्षा र उत्प्रेरणात्मक कार्यक्रमले निरन्तरता नपाउँदासम्म छोटो समयको अभियानले महिला हिंसा न्यून हुने देखिँदैन । 

महिला पुरूषका दासी हुन् भन्ने सोचले प्राथमिकता पाएको घर र समाजले के सोचेको छैन भने महिलाले आफ्नो प्रेम कायम राख्न घरका पुरूषभन्दा सानै स्तरमा रहेर घरलाई मन्दिर बनाउने काम गरेकी छन् । महिला पुरूषको दासी होइन प्रेमको दासी बनेकी हुन् । कोही पुरूष प्रेमको महत्त्व बुझी महिलाको दासी बन्न सक्ला ? अहँ, सक्तैन । किनभने उसमा त्यो प्रेम र क्षमता छैन । महिलामा रहेको अदृश्य शक्ति र प्रेमले हरेक पुरूषको घरमा खुसीयाली हुन्छ । एउटी महिलाले दिनभरमा कति कामलाई व्यवस्थित गर्न सक्छिन् र पुरूषले कति गर्न सक्छन् सजिलै आँकडा निकाल्न सकिन्छ । यसबाट थाहा हुन्छ शक्तिशाली महिला हुन् या पुरूष ?

जेलाई नियन्त्रणमा लिन खोजिन्छ त्यही विस्फोट हुने जोखिम धेरै रहन्छ । पुरूषले महिलालाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने कोसिस गर्छ भने उसले आत्मसम्मान पनि सँगसँगै गुमाएको हुन्छ । मानिस प्रकृतिको सृष्टि हो । प्रेमको मार्ग नै मानिसको जीवनमा खुसी र सुखानुभूति गराउने माध्यम हो । मानिसलाई कानुनले तह लगाउनुपर्ने अवस्था आयो भने त्योजस्तो दुर्भाग्य र अप्राकृतिक अवस्था अरू के होला र ? 

पुरूष जातिको उद्गम महिलाबाट भएको छ । त्यही पुरूष महिलामाथि आक्रामक हुन्छ, हिंसा गर्न उद्धत हुन्छ भने उसले आफ्नो उद्गम बिर्सेको मान्नुपर्छ । उद्गम बिर्सेपछि मानिसले प्रेम गुमाउँछ, विवेक गुमाउँछ अनि हिंसामा उत्रिन्छ । त्यसैले मानिसको चेतना जागृत गराउने खालका आत्मिक शिक्षाका कार्यक्रमहरू र उत्प्रेरणात्मक कार्यक्रमलाई विद्यालयदेखि सर्वत्र फैलाउनुपर्छ । मानिसलाई मानिस बन्ने शिक्षा, आध्यात्मिक ज्ञान, ध्यान, प्रज्ञाका आत्मजागरणका सिकाइहरू नदिएसम्म बाहिरी अभियानले मात्रै समाजका कुरीतिहरू नहट्ने देखिन्छ । 

मानिसको स्वभाव र स्वतन्त्रतालाई अभियानले सम्झाउनु भनेको दुर्भाग्यपूर्ण स्थिति हो । अबको अभियानले सकारात्मक र प्रेरणात्मक शिक्षालाई अगाडि बढाई स्वतन्त्रतापूर्वक,  प्रेमपूर्वक,  आत्मीयतामा बाँच्न र बचाउन पाउने समाजको निर्माण गर्न सके त्यसभन्दा ठूलो उपलब्धि अरु के होला र ?

प्रतिकृया दिनुहोस
ad